Co może skontrolować spółdzielca

Członkowie spółdzielni mają nie tylko prawo do aktywnego uczestniczenia w życiu spółdzielni i decydowania o kierunkach jej działalności. Mogą również kontrolować działalność jej organów, niemalże na takich samych zasadach jak właściciele prywatnej firmy, którzy chcą sprawdzić efekty poczynań swoich pracowników.

Mieszkańcy posiadający status członkowski mają przede wszystkim prawo do zapoznawania się z obowiązującymi regulacjami wewnątrzspółdzielczymi i dokumentacją finansową spółdzielni - w tym umowami zawieranymi z firmami, które świadczą usługi na rzecz spółdzielni. Każdy spółdzielca może obecnie bez uzasadnienia wystąpić do zarządu spółdzielni o dostarczenie mu odpisu statutu i regulaminów oraz kopii uchwał i protokołów obrad organów spółdzielni, protokołów lustracji, rocznych sprawozdań finansowych oraz faktur i umów zawieranych z osobami trzecimi.

Każdy, kto skorzysta z tej możliwości, musi pamiętać, że przepisy ustawy o spółdzielniach przewidują konieczność pokrycia kosztów sporządzania odpisów i kopii tych dokumentów. Chodzi oczywiście o koszty rzeczywiste, a nie odgórnie ustalone przez spółdzielnię (np. 3 zł za stronę). Wynika to z tego, że spółdzielnia zarabiać na swoich członkach. Wyjątkiem będzie jedynie statut i regulaminy uchwalone na jego podstawie. W tym przypadku koszty będzie musiała ponieść spółdzielnia.

Jeśli zainteresowany wglądem do dokumentacji członek złoży pisemny wniosek do spółdzielni, zarząd nie może odmówić mu udostępnienia. Gdy zdarzy się, że w chwili zwrócenia się spółdzielcy o okazanie dokumentu nie będzie to faktycznie możliwe, spółdzielnia musi tę okoliczność wyjaśnić i podać wnioskodawcy termin, w którym będzie to możliwe (najlepiej na piśmie).

Statut spółdzielni mieszkaniowej, regulaminy, uchwały i protokoły obrad organów spółdzielni, a także protokoły lustracji i roczne sprawozdanie finansowe powinny być udostępnione także na stronie internetowej spółdzielni.

W praktyce często zdarza się, że spółdzielcy wnioskujący o udostępnienie dokumentów są przekonywani o tym, że konkretna umowa lub uchwała jest chroniona tajemnicą handlową przedsiębiorstwa albo jej wydanie jest po prostu niemożliwe. Administracje spółdzielni powołują się tutaj na art. 18 par. 3 ustawy - Prawo spółdzielcze, który stanowi, że spółdzielnia może odmówić członkowi wglądu do umów zawieranych z osobami trzecimi, jeżeli naruszałoby to prawa tych osób lub jeżeli istnieje uzasadniona obawa, że członek wykorzysta pozyskane informacje w celach sprzecznych z interesem spółdzielni i przez to wyrządzi spółdzielni znaczną szkodę.

Odmowa powinna być wyrażona na piśmie, zaś członek, któremu odmówiono wglądu do umów zawieranych przez spółdzielnie z osobami trzecimi, może złożyć wniosek do sądu rejestrowego o zobowiązanie spółdzielni do udostępnienia tych umów. Powołany przepis prawa spółdzielczego przewiduje jednak zastrzeżenie, że powyższe podstawy odmowy nie mogą być stosowane w przypadku spółdzielni mieszkaniowych. Członkowie mają więc nieograniczony dostęp do protokołów lustracji, rocznych sprawozdań finansowych oraz faktur i umów zawieranych przez spółdzielnię mieszkaniową z osobami trzecimi.

Jeżeli spółdzielca spotka się z kategoryczną odmową udostępnienia dokumentu lub spółdzielnia bez powodu będzie zmieniała podany wcześniej termin, to będzie mógł złożyć doniesienie na Policję o popełnieniu wykroczenia polegającego na nieudostępnieniu odpisów czy kopii dokumentów spółdzielni. Odpowiedzialność za tego rodzaju postępowanie przewiduje art. 27¹ pkt 1 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i podlegają jej zarówno członkowie zarządu (a więc m.in. prezes), pełnomocnicy spółdzielni, jak i jej likwidatorzy. Tego rodzaju wykroczenie jest ścigane dopiero na wniosek pokrzywdzonego spółdzielcy i jest zagrożone karą grzywny do 5 tys. zł.

Spółdzielcy mają również prawo odwołać zarząd spółdzielni albo konkretne osoby, które w nim zasiadają. Członków zarządu, w tym prezesa i jego zastępców, wybiera i odwołuje rada nadzorcza lub walne zgromadzenie. Kompetencje w tym zakresie określa statut, a do skuteczności odwołania zawsze potrzebne jest podjęcie stosownej uchwały.

Jeżeli prawo do odwołania prezesa ma, zgodnie z przepisami wewnętrznymi spółdzielni, walne zgromadzenie, to musi się najpierw zebrać i podjąć uchwałę. Może ją też przyjąć na corocznym walnym, które ma obowiązek zwoływać zarząd w celu omówienia bieżących spraw spółdzielni. Jeśli jednak spółdzielcy nie chcą czekać, to mogą zwrócić się do zarządu z żądaniem zwołania nadzwyczajnego walnego o każdej porze roku. Pod takim wnioskiem trzeba zebrać wtedy podpisy co najmniej 10 proc. osób posiadających członkostwo w spółdzielni. Żądanie musi określać także cel zwołania walnego. Zarząd powinien zorganizować zebrania w ciągu sześciu tygodni od wniesienia pisma.

Gdyby doszło do przekroczenia ustawowych terminów lub prezes będzie sprzeciwiał się zwołaniu zebrania, to wówczas zwołanie walnego będzie obowiązkiem rady nadzorczej, związku rewizyjnego, w którym spółdzielnia jest zrzeszona, albo Krajowej Rady Spółdzielczej.

Uchwały o odwołaniu członków zarządu podejmowane są zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy uprawnionych do głosowania. Inne rozwiązanie w tym zakresie może zastrzegać statut. Uchwała musi zawierać przynajmniej ogólne, pisemne uzasadnienie i być podejmowana zgodnie z procedurą opisaną w statucie.

Podstawowymi prawami przysługującymi członkom spółdzielni mieszkaniowych jest także prawo do uczestniczenia w walnym zgromadzeniu lub zebraniu grupy członkowskiej. Ponadto każdy z nich może wybierać i być wybieranym do organów spółdzielni - zarządu spółdzielni i rady nadzorczej. Muszą jednak pamiętać o tym, że członkowie innych niż zarząd organów spółdzielni mieszkaniowej pełnią swoje funkcje społecznie.

W drodze wyjątku statut może przewidywać wynagrodzenie za udział w posiedzeniach, które jest wypłacane w formie miesięcznego ryczałtu bez względu na liczbę posiedzeń i nie może być większe niż minimalne wynagrodzenie za pracę (w 2010 roku jest to 1317 zł brutto).

Nie można być członkiem rady nadzorczej dłużej niż przez dwie kolejne kadencje rady nadzorczej, a każda jej kadencja nie może trwać dłużej niż trzy lata. Członkowie spółdzielni mają także możliwość żądania rozpatrzenia przez właściwe organy spółdzielni wniosków dotyczących jej działalności.

Każda osoba posiadająca członkostwo spółdzielni ma prawo do udziału w nadwyżce bilansowej. Dlatego osoby posiadające status członkowski płacą najczęściej niższe opłaty eksploatacyjne, czyli tak zwany czynsz. Mają też prawo do udziału w pożytkach związanych na przykład z wynajmem lokali użytkowych należących do spółdzielni.

Członkom spółdzielni przysługują również inne prawa określone w ustawie lub w statucie. Między innymi mają oni inicjatywę uchwałodawczą, która przejawia się w tym, że mogą oni zgłaszać projekty uchwał i żądania zamieszczenia oznaczonych spraw w porządku obrad walnego zgromadzenia. Przepisy spółdzielcze stanowią, że mogą to robić w terminie do 15 dni przed dniem posiedzenia walnego zgromadzenia lub jego pierwszej części.

Autorski projekt uchwały zgłaszanej musi być poparty przez co najmniej dziesięciu członków. Członkowie spółdzielni mają prawo zgłaszania poprawek do projektów uchwał nie później niż na trzy dni przed posiedzeniem walnego lub jego pierwszej części.

Jeśli członkowie skorzystają z takich uprawnień, zarząd będzie zobowiązany do przygotowania projektów pod względem formalnym i przedłożenia pod głosowanie na walnym.

● uczestniczenie w walnym zgromadzeniu

● wybieranie i bycie wybieranym do organów spółdzielni

● otrzymanie odpisu statutu i regulaminów, zaznajamianie się z uchwałami organów spółdzielni, protokołami obrad organów spółdzielni, protokołami lustracji, rocznymi sprawozdaniami finansowymi, umowami zawieranymi przez spółdzielnię z osobami trzecimi

● żądania rozpatrzenia przez właściwe organy spółdzielni wniosków dotyczących jej działalności

● udziału w nadwyżce bilansowej;

● pobierania świadczeń spółdzielni w zakresie jej statutowej działalności

● rada nadzorcza

● co najmniej 1/10 członków spółdzielni (nie mniej jednak niż trzech) - gdy uchwały podejmuje walne zgromadzenie

● 1/3 przedstawicieli na zebranie przedstawicieli

● zebranie grupy członkowskiej obejmujące co najmniej 1/5 ogólnej liczby członków spółdzielni - gdy uchwały podejmuje zebranie przedstawicieli członków

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl