Kiedy i w jaki sposób najkorzystniej dokonać podziału spółki kapitałowej

Ustawa dopuszcza możliwość podziału spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki akcyjnej. W przypadku spółki akcyjnej nie jest dopuszczalny podział, jeżeli nie został pokryty w całości kapitał zakładowy. W przypadku spółki znajdującej się w likwidacji, podział jej jest dopuszczalny, jeżeli nie rozpoczął się jeszcze podział jej majątku. Nie jest możliwe natomiast przeprowadzenie podziału spółek osobowych oraz spółek znajdujących się w upadłości. Istota procesu podziału polega na przejściu majątku spółki dzielonej na inne spółki kapitałowe i objęciu udziałów lub akcji tych spółek przez dotychczasowych wspólników spółki dzielonej.

Podziału spółki możemy dokonać na cztery różne sposoby:

● przez przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na inne spółki za udziały lub akcje spółki przejmującej, które obejmują wspólnicy spółki dzielonej (podział przez przejęcie),

● przez zawiązanie nowych spółek, na które przechodzi cały majątek spółki dzielonej za udziały lub akcje nowych spółek (podział przez zawiązanie nowych spółek),

● przez przeniesienie całego majątku spółki dzielonej na istniejącą i na nowo zawiązaną spółkę lub spółki (podział przez przejęcie i zawiązanie nowej spółki),

● przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę lub na spółkę nowo zawiązaną (podział przez wydzielenie).

Cechą szczególną tego trybu podziału spółki jest to, że spółka dzielona nie przestaje istnieć, a następuje tylko przeniesienie części majątku spółki na inną spółkę już istniejącą lub nowo zawiązaną. W myśl ogólnej zasady do podziału przez wydzielenie należy stosować przepisy o podziale spółek, dotyczące odpowiednio spółki przejmującej lub spółki nowo zawiązanej z wyjątkami dotyczącymi podziału przez wydzielenie. Odpowiednie stosowanie przepisów uzależnione jest od tego, czy spółka, do której jest wnoszona część majątku spółki dzielonej, istnieje czy jest nowo zawiązana. Niektórzy eksperci twierdzą, że wspólnicy spółki dzielonej mogą przejść w komplecie do spółki, do której jest wnoszona część majątku podmiotu dzielonego, jak również dopuszczalne jest, aby część wspólników pozostała w spółce dzielonej, a tylko część przeszła do innej spółki. O tym, którzy wspólnicy będą wspólnikami nowych spółek, powinien stwierdzać plan podziału.

Wpisu do rejestru podziału spółki przez wydzielenie dokonuje się niezwłocznie po zarejestrowaniu obniżenia kapitału zakładowego spółki dzielonej, chyba że wydzielenie następuje z kapitałów własnych spółki innych niż zakładowy - wtedy decyduje data faktycznego przekazania składników majątkowych. Podział spółki kapitałowej podlega ogłoszeniu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Wydzielenie nowej spółki następuje w dniu jej wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. W przypadku przeniesienia części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę wydzielenie następuje w dniu wpisu do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej.

Ten rodzaj podziału charakteryzuje się tym, że cały majątek spółki dzielonej zostaje rozdzielony na inne spółki. Przekazanie składników majątkowych spółki dzielonej odbywa się bez przeprowadzania likwidacji do dwóch lub więcej już istniejących spółek lub spółek nowo tworzonych z jednoczesnym skutkiem w postaci rozwiązania spółki dzielonej.

Przygotowanie planu podziału stanowi rozpoczęcie procesu podziału spółki. Plan ten powinien zawierać zasady przyznawania wspólnikom spółki dzielonej udziałów lub akcji pozostałych spółek biorących udział w podziale, opis i podział aktywów i pasywów spółki dzielonej oraz dzień, od którego udziały lub akcje, obejmowane przez wspólników spółki dzielonej, uprawniają do udziału w zysku. Plan podziału powinien być ogłoszony wraz z informacją, dotyczącą wartości majątku spółki i jej sytuacji księgowej oraz zgłoszony do sądu rejestrowego spółki dzielonej lub spółki przejmującej. Plan podziału powinien zawierać również stosunek wymiany udziałów lub akcji spółki dzielonej na udziały lub akcje spółek przejmujących bądź spółek nowo zawiązanych i wysokość ewentualnych dopłat. Chodzi tu o wskazanie proporcji, w jakich wspólnicy spółek uczestniczących w łączeniu będą partycypować w prawach majątkowych i korporacyjnych podmiotu po połączeniu. Podział wymiany powinien być ustalony w liczbach całkowitych, ze względu na fakt, że nie jest prawnie dopuszczalne przydzielanie ułamkowej części akcji albo udziału.

Plan powinien zostać poddany badaniu biegłego w zakresie poprawności i rzetelności. Sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki przejmującej albo spółki, która ma być zawiązana w miejsce łączących się spółek, wyznacza biegłego (lub kilku) na wspólny wniosek spółek podlegających podziałowi. Biegły w terminie określonym przez sąd, nie dłuższym niż dwa miesiące od dnia jego wyznaczenia, sporządza na piśmie szczegółową opinię i składa ją wraz z planem podziału sądowi rejestrowemu oraz zarządowi dzielącej się spółek. Sąd rejestrowy określa wynagrodzenie za pracę biegłego i zatwierdza rachunki jego wydatków. Jeżeli spółki uczestniczące w podziale dobrowolnie tych należności nie uiszczą w terminie dwóch tygodni, sąd rejestrowy ściągnie je w trybie przewidzianym dla egzekucji opłat sądowych.

Do planu podziału należy dołączyć: projekt uchwały o podziale i projekty umów spółek nowo zawiązanych, ustalenie wartości majątku spółki dzielonej na określony dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu podziału, przejmowanej bądź spółek łączących się przez zawiązanie nowej spółki, na określony dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu połączenia, oświadczenie zawierające informację o stanie księgowym spółki z o.o., sporządzoną dla celów podziału na określony dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu połączenia.

Od 28 lutego 2009 r. obowiązuje artykuł 538¹ k.s.h., zgodnie z którym nie ma wymogu sporządzenia oświadczenia zawierającego informację o stanie księgowym spółki, a także wymogu badania planu podziału przez biegłego i sporządzenia jego opinii, jeżeli wszyscy wspólnicy (akcjonariusze) każdej ze spółek uczestniczących w podziale wyrazili na to zgodę.

Do skutecznego podziału spółki wymagane jest podjęcie uchwały zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki dzielonej oraz każdej ze spółek przejmujących. Jeżeli wybierzemy dokonanie podziału spółki przez zawiązanie, musimy pamiętać, że do dokonania podziału wymagana jest uchwała zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia spółki dzielonej oraz uchwały wspólników każdej spółki nowo zawiązanej w organizacji. Uchwała musi zostać przyjęta kwalifikowaną większością trzech czwartych głosów, reprezentujących co najmniej połowę kapitału zakładowego spółki. Jeżeli w spółce uczestniczącej w podziale występują akcje uprzywilejowane, w każdej grupie akcji powinno odbyć się oddzielne głosowanie. W takim przypadku do powzięcia uchwały konieczne jest uzyskanie kwalifikowanej większości głosów w każdej grupie. Uchwała o podziale powinna zostać zaprotokołowana przez notariusza. Zarząd każdej ze spółek uczestniczących w podziale powinien zgłosić do sądu rejestrowego uchwałę o podziale spółki w celu wpisania do rejestru wzmianki o takiej uchwale ze wskazaniem, czy spółka uczestnicząca w podziale jest spółką dzieloną, spółką przejmującą, czy spółką nowo zawiązaną. Jeżeli podział dotyczy spółki publicznej, to uchwała walnego zgromadzenia dotycząca podziału wymaga większości 2/3 głosów, chyba że statut przewiduje surowsze warunki. Uchwała powinna zawierać zgodę spółki przejmującej lub spółki nowo zawiązanej na plan podziału, a także na proponowane zmiany umowy lub statutu spółki przejmującej.

Zarząd spółki dzielonej powinien sporządzić pisemne sprawozdanie uzasadniające podział spółki, jego podstawy prawne i ekonomiczne, a zwłaszcza stosunek wymiany udziałów lub akcji oraz kryteria ich podziału. W przypadku szczególnych trudności związanych z wyceną udziałów albo akcji spółki dzielonej, sprawozdanie powinno wskazywać na te trudności.

Po sporządzeniu takiego sprawozdania zarząd musi dwukrotnie powiadomić o podziale spółki wspólników wszystkich spółek uczestniczących w procesie podziału. Powiadomienia te muszą nastąpić w odstępie nie krótszym niż dwa tygodnie i nie później niż na sześć tygodni przed planowanym dniem powzięcia uchwały o podziale. Zawiadomienie powinno zawierać co najmniej numer Monitora Sądowego i Gospodarczego, w którym dokonano ogłoszenia, i miejsce oraz termin, w którym wspólnicy mogą się zapoznać z dokumentami.

Zarząd każdej ze spółek uczestniczących w podziale powinien zgłosić do sądu rejestrowego uchwałę o podziale spółki. W zgłoszeniu należy wskazać, czy spółka uczestnicząca w podziale jest spółką dzieloną, czy spółką nowo zawiązaną. Spółka dzielona zostaje rozwiązana w dniu wykreślenia jej z rejestru bez przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego. Członkowie zarządu spółek uczestniczących w podziale odpowiadają wobec wspólników tych spółek solidarnie za szkody wyrządzone działaniem lub zaniechaniem, sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy albo statutu spółki, chyba że nie ponoszą winy.

Ostatnim etapem podziału spółki jest zarejestrowanie podwyższenia kapitału zakładowego spółek przejmujących lub zarejestrowanie nowych spółek uczestniczących w podziale. Z dniem dokonania powyższych wpisów wspólnicy spółki dzielonej stają się wspólnikami spółki przejmującej, wskazanej w planie podziału. W wyniku podziału spółki przez wydzielenie w spółce istniejącej podwyższany jest kapitał zakładowy, natomiast spółka dzielona powinna obniżyć kapitał zakładowy o wyłączoną wartość majątku. Nie ma konieczności obniżenia kapitału zakładowego, jeżeli kapitały zapasowe i rezerwowe dają możliwość wydzielenia bez potrzeby obniżenia kapitału zakładowego. W wyniku podziału spółki przez wydzielenie, wspólnicy otrzymają udziały w podwyższonym kapitale zakładowym spółki już istniejącej, do której jest wnoszona część majątku spółki dzielonej lub, jeżeli jest to spółka nowo tworzona, otrzymują udziały w kapitale zakładowym nowej spółki.

Wykreślenie spółki dzielonej z rejestru następuje z urzędu, niezwłocznie po zarejestrowaniu podwyższenia kapitału zakładowego spółek przejmujących albo po zarejestrowaniu nowych spółek uczestniczących w podziale. Wpisu nowej spółki do rejestru dokonuje się na podstawie aktów organizacyjnych i uchwały wspólników tej spółki oraz uchwały zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia spółki dzielonej. Wpisu do rejestru podziału spółki przez wydzielenie dokonuje się niezwłocznie po zarejestrowaniu obniżenia kapitału zakładowego spółki dzielonej, chyba że wydzielenie następuje z kapitałów własnych spółki innych niż zakładowy. Jeżeli siedziby właściwych sądów rejestrowych znajdują się w różnych miejscowościach, sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki przejmującej lub spółki nowo zawiązanej zawiadamia z urzędu niezwłocznie sąd rejestrowy właściwy według siedziby spółki dzielonej o wpisach.

Dzień podziału to dzień wykreślenia spółki dzielonej z rejestru. Z kolei dzień wydzielenia to dzień, w którym wydzielenie spółki wpisano do rejestru. W przypadku przeniesienia części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę, wydzielenie następuje w dniu wpisu do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej.

Spółka dzielona przez rozdzielenie zostaje rozwiązana bez przeprowadzania postępowania likwidacyjnego w dniu wykreślenia jej z rejestru (dzień podziału)

● stwierdzenie, czy stosunek wymiany udziałów lub akcji jest ustalony należycie,

● wskazanie metody albo metod użytych dla określenia proponowanego w planie podziału stosunku wymiany udziałów lub akcji wraz z oceną zasadności ich zastosowania,

● wskazanie szczególnych trudności związanych z wyceną udziałów lub akcji dzielonej spółki.

Wydzielenie następuje w dniu wpisu do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej

● typ, firmę i siedzibę każdej ze spółek uczestniczących w podziale,

● stosunek wymiany udziałów lub akcji spółki dzielonej na udziały lub akcje spółek,

● przejmujących bądź spółek nowo zawiązanych i wysokość ewentualnych dopłat,

● zasady dotyczące przyznania udziałów lub akcji w spółkach przejmujących lub w spółkach nowo zawiązanych,

● dzień, od którego udziały lub akcje wymienione w punkcie trzecim uprawniają do uczestnictwa w zysku poszczególnych spółek przejmujących bądź spółek nowo zawiązanych,

● prawa przyznane przez spółki przejmujące lub spółki nowo zawiązane wspólnikom oraz osobom szczególnie uprawnionym w spółce dzielonej (np. uprzywilejowanie udziałowe),

● szczególne korzyści dla członków organów spółek, a także innych osób,

● uczestniczących w podziale, jeżeli takie zostały przyznane,

● dokładny opis i podział składników majątku (aktywów i pasywów) oraz zezwoleń, koncesji lub ulg przypadających spółkom przejmującym lub spółkom nowo zawiązanym,

● podział między wspólników dzielonej spółki udziałów lub akcji spółek przejmujących lub spółek nowo zawiązanych oraz zasady podziału.

● plan podziału,

● sprawozdania finansowe oraz sprawozdania zarządów z działalności spółki dzielonej i spółek przejmujących za trzy ostatnie lata obrotowe wraz z opinią i raportem biegłego rewidenta, jeżeli opinia lub raport były sporządzone,

● dokumenty stanowiące załączniki do planu podziału,

● sprawozdania zarządów spółek uczestniczących w podziale sporządzone dla celów podziału,

● opinię biegłego do planu podziału.

Mariusz Mosiołek

mariusz.mosiolek@infor.pl