Świadczenie niepieniężne na rzecz spółki nie może przewyższać cen rynkowych

Powyższe dotyczy sytuacji, gdy w umowie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wspólnicy zastrzegli, że jeden z nich będzie zobowiązany do powtarzających się świadczeń niepieniężnych na rzecz spółki, ale nie ustalili, jakie otrzyma za to wynagrodzenie.

Powtarzające się świadczenia niepieniężne to takie, które mają być realizowane przez wspólników w toku prowadzenia przez spółkę codziennej działalności. Powinny być one spełniane w sposób powtarzający się przez dłuższy czas, nie tylko jednorazowo, np. regularne dostarczanie spółce urządzeń, materiałów produkcyjnych czy usług księgowości bądź doradztwa finansowego.

Przepisy kodeksu spółek handlowych przewidują, że powtarzające się świadczenia niepieniężne należy dokładnie określić w umowie spółki co do ich rodzaju i zakresu (art. 176 k.s.h.). Nie obligują jednak do uregulowania w umowie spółki kwestii wynagrodzenia wspólnika z powyższego tytułu. Zatem gdy umowa spółki milczy na temat wynagrodzenia wspólnika, wbrew pozorom nie jest tak, że jest on pozbawiony prawa do świadczenia ekwiwalentnego, tj. zapłaty za wykonane świadczenia niepieniężne na rzecz spółki.

Zobowiązanie wspólnika do powtarzających się świadczeń niepieniężnych na rzecz spółki nie wynika z samego stosunku i charakteru spółki, jak np. wniesienie do spółki wkładu niepieniężnego (aport). Zatem podlega ono ogólnym regułom kodeksu cywilnego dotyczącym wykonywania zobowiązań wzajemnych, a przez to także regułom stosowanym w obrocie dotyczącym odpłatności za świadczenia niepieniężne.

Z tego względu prawo wspólnika do wynagrodzenia za świadczenia niepieniężne na rzecz spółki przysługiwać mu będzie ex lege, czyli z mocy samego prawa. Istnieć będzie nawet wtedy, gdy nie zostanie określone w umowie spółki. Warunkiem uzyskania wynagrodzenia będzie jednak rzeczywiste wykonanie świadczeń przez wspólnika lub przynajmniej zaoferowanie ich spółce - w sytuacji gdy ta uchyliła się od ich przyjęcia.

Wynagrodzenie za powtarzające się świadczenia niepieniężne na rzecz spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie może przewyższać cen lub stawek przyjętych w obrocie. Oznacza to, że za dane produkty lub usługi spółka będzie musiała zapłacić wspólnikowi tyle, ile wynoszą na rynku przeciętne ceny lub stawki za tego typu świadczenia (patrz przykład).

Jednakże nie mogą to być ceny lub stawki uśrednione. Muszą być adekwatne do wartości użytkowej lub wymiennej świadczeń, w szczególności ich jakości. Jeżeli są to towary lub usługi najwyższej jakości, również wynagrodzenie wspólnika za nie powinno być odpowiednio wysokie. Tak samo gdy wspólnik świadczył produkty lub usługi niskiej jakości, spółka może odpowiednio obniżyć wynagrodzenie stosownie do cen lub stawek rynkowych odpowiadających walorom użytkowym wykonanych świadczeń.

Należy również pamiętać, że przepisy Kodeksu spółek handlowych zabraniają spółce wypłaty wynagrodzenia za świadczenia niepieniężne, które byłoby zbyt wysokie w stosunku do występującego na rynku. Powyższe stanowiłoby bezprawną wypłatę w rozumieniu art. 198 par. 1 k.s.h, a wspólnik miałby obowiązek zwrotu nadwyżki.

Co ważne, wynagrodzenie za takie świadczenia należy się od spółki nawet wtedy, gdy sprawozdanie finansowe wykazało stratę. Jest to szczególne uregulowanie w stosunku do ogólnej zasady wyrażonej w przepisach, iż wspólnicy nie mogą otrzymywać z jakiegokolwiek tytułu wypłat z majątku spółki potrzebnego do pokrycia kapitału zakładowego. Zatem niezależnie od istnienia straty oraz jej wysokości spółka powinna wypłacić wspólnikowi powołane wynagrodzenie. Powyższe odróżnia wynagrodzenie za świadczenia niepieniężne od dywidendy, która uzależniona jest od wypracowania przez spółkę zysku. Prawdopodobna jest wobec tego sytuacja, że spółka nie wypłaci wspólnikowi dywidendy, natomiast będzie musiała wypłacić mu wynagrodzenie za spełnienie powtarzających się świadczeń niepieniężnych.

Przepisy nie regulują terminów wypłaty wynagrodzenia za powtarzające się świadczenia niepieniężne. Dlatego należy przyjąć, iż przy braku odpowiednich postanowień w umowie spółki jego zapłata powinna nastąpić z chwilą spełnienia świadczenia przez wspólnika. Od tego momentu wspólnik może żądać od spółki zapłaty wynagrodzenia.

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością XX zajmuje się produkcją mebli artystycznych. Jeden ze wspólników, Jan Kowalski, oprócz prowadzenia spraw spółki, jest właścicielem prężnie działającego tartaku. Przy zakładaniu spółki wspólnicy w umowie spółki zobowiązali Jana Kowalskiego do tego, że do 10 dnia każdego miesiąca będzie dostarczał spółce drewno do wykonania mebli, w ilości określonej comiesięcznie według zapotrzebowania. W umowie spółki wspólnicy nie określili jednak, że Janowi Kowalskiemu będzie należała się jakakolwiek zapłata za dostarczane drewno. W tej sytuacji, spółka, za każdym razem, gdy Jan Kowalski dostarczy jej drewno w określonej ilości, powinna mu za nie zapłacić cenę odpowiadającą jego rynkowej wartości. Jeżeli tego nie zrobi, Janowi Kowalskiemu przysługuje roszczenie o zapłatę.

@RY1@i02/2011/235/i02.2011.235.21500080b.802.jpg@RY2@

Magdalena Amerek, radwokat w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Magdalena Amerek

radwokat w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.).