Jak zaskarżyć uchwałę zgromadzenia wspólników spółki z o.o.

Koniec czerwca jest okresem wzmożonych prac korporacyjnych związanych z zamknięciem roku obrotowego spółek. Do 30 czerwca danego roku przedsiębiorcy działający m.in. w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością są bowiem zobowiązani do formalnego zamknięcia poprzedniego roku obrotowego spółki poprzez podjęcie stosownych uchwał. Czynność ta jest przedmiotem zwyczajnego zgromadzenia wspólników.

Zakresem zwyczajnego zgromadzenia wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością objęte są następujące kwestie:

● rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania zarządu z działalności spółki oraz sprawozdania finansowego za ubiegły rok obrotowy,

● powzięcie uchwały o podziale zysku albo pokryciu straty, jeżeli (zgodnie z art. 191 par. 2 k.s.h.) sprawy te nie zostały wyłączone spod kompetencji zgromadzenia wspólników,

● udzielenie członkom organów spółki absolutorium z wykonania przez nich obowiązków.

Kwestie objęte zwyczajnym zgromadzeniem wspólników i uchwały w jego toku podjęte mają kluczowe dla spółki znaczenie. Gdyby w toku obrad wspólnicy nie podjęli wszystkich koniecznych uchwał - jak się wskazuje w doktrynie - konieczne byłoby zwołanie nadzwyczajnego zgromadzenia w celu uzupełnienia braku.

Zwyczajne zgromadzenie wspólników jest zwoływane przez zarząd. Nie jest to jednak jedyny organ, w którego kompetencjach leży zwoływanie zgromadzenia. Inne organy - takie jak zarząd, rada nadzorcza czy komisja rewizyjna - mogą zwołać zgromadzenie jedynie w ściśle określonych przypadkach, tj. gdy zgromadzenie nie jest zwołane przez zarząd w terminie określonym w kodeksie spółek handlowych. Wiedza na temat organów uprawnionych do zwołania zgromadzenia wspólników oraz sytuacji, w których mogą one podejmować działania, ma istotne znaczenie w przypadku podnoszenia zarzutów formalnych w toku prac nad powództwem o stwierdzenie nieważności albo uchylenie danej uchwały.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w kodeksie spółek handlowych zgromadzenie wspólników zwołuje się za pomocą listów poleconych lub przesyłek nadanych pocztą kurierską, wysłanych co najmniej dwa tygodnie przed terminem zgromadzenia wspólników. Zamiast listu poleconego lub przesyłki nadanej pocztą kurierską zawiadomienie może być wysłane wspólnikowi pocztą elektroniczną, jeżeli uprzednio wyraził na to pisemną zgodę, podając adres, na który zawiadomienie powinno być wysłane. W zaproszeniu należy oznaczyć dzień, godzinę i miejsce zgromadzenia wspólników oraz szczegółowy porządek obrad. Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 14 maja 2009 r. oznaczenie według art. 238 par. 2 zdanie 2 k.s.h. szczegółowego porządku obrad zgromadzenia wspólników spółki z o.o. dopuszcza jego zwięzłe sformułowanie i nie wymaga wskazywania brzmienia planowanych uchwał. Nie można jednak czynić tego ogólnikowo i tak niedokładnie, by wprowadzało wspólników w błąd (I CSK 406/2008, LexPolonica nr 2035329).

W przypadku zamierzonej zmiany umowy spółki należy wskazać istotne elementy treści proponowanych zmian. W sprawach nieobjętych porządkiem obrad nie można powziąć uchwały, chyba że cały kapitał zakładowy jest reprezentowany na zgromadzeniu, a nikt z obecnych nie zgłosił sprzeciwu dotyczącego powzięcia uchwały.

Wniosek o zwołanie nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników oraz wnioski o charakterze porządkowym mogą być uchwalone, mimo że nie były umieszczone w porządku obrad.

W toku zgromadzenia wspólników, po jego otwarciu, poszczególne uchwały są przedmiotem głosowania czy to jawnego, czy tajnego (co do zasady w zakresie spraw osobowych). Zasadą jest, że uchwały zapadają zwykłą większością głosów, chyba że przepis szczególny czy też umowa danej spółki stanowi inaczej. W każdym przypadku gdy umowa spółki wskazuje na wyższe wymogi co do większości, należy zweryfikować ich zgodność z wymogami wskazanymi w kodeksie spółek handlowych. Umowa spółki wskazuje też na wymogi dotyczące niezbędnego kworum do podjęcia uchwał.

Co do zasady, brak zachowania kworum należy do uchybień czyniących uchwałę nieistniejącą. Zawarty w statucie wymóg dotyczący kworum normuje sposób działania walnego zgromadzenia spółki jako organu uprawnionego do składania w jej imieniu oświadczeń woli. Jeśli statut przewiduje możliwość podjęcia uchwały jedynie przy istnieniu określonego kworum i jeśli uchwała stanowi oświadczenie woli spółki, to w konsekwencji należy uznać, że podjęcie uchwały przy braku tego kworum nie może w ogóle być uznane za złożenie oświadczenia woli (wyrok SN z 4 stycznia 2008 roku, III CSK 238/2007, LexPolonica nr 2077158).

Przepisy kodeksu spółek handlowych umożliwiają dwojaką reakcję wspólnika, który nie podziela treści zawartej w uchwale lub sposobu jej podjęcia. Są to powództwa o:

● uchylenie uchwały,

● stwierdzenie jej nieważności.

Każde z powództw w sposób odmienny definiuje przesłanki i warunki formalne, jakie muszą być spełnione, by powództwo było skutecznie wniesione. Powództwa też różnią się skutkami, jakie wywołują. Wyrok sądu wydany w wyniku powództwa o uchylenie uchwały jest wyrokiem, który kształtuje nową sytuację prawną i będzie wywoływał skutki od jego wydania. Wyrok o stwierdzenie nieważności uchwały potwierdza istniejący już stan prawny i stwierdza nieważność z mocą wsteczną od dnia podjęcia uchwały. Prawomocne wyroki w przypadku obu powództw obowiązują między spółką a wszystkimi jej wspólnikami. Podlegają także zgłoszeniu do sądu rejestrowego w ciągu 7 dni od dnia uprawomocnienia.

Zaskarżenie uchwały w ramach stosownego powództwa nie wstrzymuje postępowania rejestrowego przed Krajowym Rejestrem Sądowym. Postępowanie rejestrowe związane z rejestracja zaskarżonej uchwały może zawiesić sąd rejestrowy. Nie wyłącza to także dopuszczalności zabezpieczenia roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez zawieszenie postępowania rejestrowego. Sąd Najwyższy w uchwale z 21 lipca 2010 r. stwierdził, że dopuszczalne jest zabezpieczenie roszczenia o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez zawieszenie postępowania rejestrowego dotyczącego wpisu zmian na podstawie tej uchwały (III CZP 49/2010, LexPolonica nr 2333600).

Pozew o uchylenie uchwały oraz o stwierdzenie jej nieważności wnosi się przeciwko spółce, w ramach której uchwały są podejmowane.

Co do zasady przyjmuje się, że powództwo o uchylenie uchwały można wytoczyć, jeżeli:

● uchwała jest sprzeczna z umową spółki,

● uchwała jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i jednocześnie godzi w interes spółki,

● uchwała jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i ma na celu pokrzywdzenie wspólnika.

Stwierdzenie tych przesłanek jest uzależnione od okoliczności każdego przypadku. Nie jest dopuszczalne uchylenie jedynie części uchwały zgromadzenia wspólników spółki z o.o. zaskarżonej na podstawie art. 249 k.s.h. (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 1 marca 2007 roku, I ACa 155/2006; LexPolonica nr 1525402).

Uchwała jest sprzeczna z umową spółki w sytuacji, gdy narusza jej postanowienia. Mogą być to przykładowo klauzule dotyczące wypłaty dywidendy. Sprzeczność uchwały z dobrymi obyczajami, a zarazem interesem spółki odnosi się do stanów faktycznych nawiązujących do wewnętrznego funkcjonowania spółki. Orzecznictwo sugeruje, że mogą być to uchwały, które wskazywałyby na korzystniejsze traktowanie wspólnika większościowego i które w sposób negatywny mogłyby oddziaływać na funkcjonowanie spółki. Tytułem przykładu można rozważyć sytuację dotyczącą przyznania dywidendy w zawyżonej wysokości.

Kodeks spółek handlowych nie zawęża pojęcia dobrych obyczajów do norm uczciwości panujących pomiędzy przedsiębiorcami. Pojęcie dobrych obyczajów użyte w treści art. 249 k.s.h. odnosi się nie tylko do uczciwości kupieckiej skierowanej na zewnątrz funkcjonowania spółki (w stosunku do innych uczestników obrotu gospodarczego), ale przede wszystkim do stosunków wewnętrznych w spółce, w tym relacji pomiędzy wspólnikami. Przemawia to więc za sięgnięciem do kryteriów moralnych obowiązujących nie tylko pomiędzy przedsiębiorcami, ale także panujących w społeczeństwie, w tym ogólnej normy przyzwoitego zachowania. Z reguły zatem uchwała zgromadzenia wspólników podjęta w celu lub z zamiarem pokrzywdzenia wspólnika mniejszościowego narusza obowiązującą w społeczeństwie normę moralną przejawiającą się obowiązkiem przyzwoitego zachowania się. Najczęściej pokrzywdzenie wspólnika polega na podejmowaniu uchwał, które są powzięte w interesie wspólników większościowych przy jednoczesnym wyrządzeniu szkody albo pozbawieniu korzyści wspólnika mniejszościowego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 26 marca 2009 roku, V ACa 49/2009, LexPolonica nr 2104519).

Pokrzywdzenie wspólnika będzie mieć miejsce, gdy osłabiona zostaje jego pozycja w spółce zarówno wobec spółki jak i pozostałych jej wspólników.

Powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały może zostać wytoczone, gdy podjęta uchwała lub tryb, w jakim została podjęta, narusza przepisy prawa powszechnie obowiązującego. W razie powzięcia uchwały przez zgromadzenie wspólników z naruszeniem zarówno bezwzględnie, jak i względnie obowiązujących przepisów prawnych pomimo wadliwości uchwały (jako podjętej z naruszeniem prawa) obowiązuje ona dopóty, dopóki sąd wyrokiem konstytutywnym nie orzeknie o jej nieważności (tzn. nieważność względna uchwały) (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 7 lipca 2006 roku, I ACa 188/2006, LexPolonica nr 1114643).

Nie jest możliwe kwestionowanie ważności uchwały w innym trybie niż przewidziany w kodeksie spółek handlowych, jak np. w kodeksie cywilnym. Ocena naruszenia następuje w każdym indywidualnym przypadku.

Zgodnie z wymogami kodeksu spółek handlowych następujące podmioty mogą wnieść omawiane wyżej powództwa:

● zarząd, rada nadzorcza, komisja rewizyjna oraz poszczególni jej członkowie,

● wspólnik, który głosował przeciwko uchwale, a po jej powzięciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu,

● wspólnik bezzasadnie niedopuszczony do udziału w zgromadzeniu wspólników,

● wspólnik, który nie był obecny na zgromadzeniu, jedynie w przypadku wadliwego zwołania zgromadzenia wspólników lub też powzięcia uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad,

● w przypadku pisemnego głosowania wspólnik, którego pominięto przy głosowaniu lub który nie zgodził się na głosowanie pisemne albo też który głosował przeciwko uchwale i po otrzymaniu wiadomości o uchwale w terminie dwóch tygodni zgłosił sprzeciw.

Problem występuje, w przypadku gdy uchwałę chciałby zaskarżyć odwołany członek zarządu. W takim wypadku, choć jest to także pogląd budzący kontrowersje, w ocenie Sądu Najwyższego prawo do wniesienia powództwa mu nie przysługuje.

W uchwale z 1 marca 2007 r. SN potwierdził, że osobie odwołanej ze składu organu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie przysługuje legitymacja do wytoczenia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą (uchwała składu Siedmiu Sędziów SN III CZP 94/2006; LexPolonica nr 1224234).

Dodatkowo zdaniem SN nie znajduje uzasadnienia ocena, że w przypadku spółek z ograniczoną odpowiedzialnością wpis w księdze udziałów rozstrzyga, kto jest wspólnikiem. Tego rodzaju wpis ma znaczenie deklaratywne i pełni funkcję porządkową. Decyzje co do treści wpisów podejmuje zarząd spółki z o.o., a jego ocena nie pozbawia rzeczywistego wspólnika jego praw w wypadku bezzasadnego wykreślenia go z listy wspólników bądź bezzasadnej odmowy umieszczenia go na liście wspólników (wyrok SN z 26 lipca 2007 roku, V CSK 130/2007; LexPolonica nr 1522246).

Pozew o uchylenie uchwały należy wnieść w terminie 1 miesiąca od dnia otrzymania wiadomości o podjęciu uchwały, nie później jednak niż w terminie 6 miesięcy od dnia jej podjęcia. Pozew zaś o stwierdzenie nieważności należy wnieść w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania wiadomości o uchwale, nie później jednak niż w terminie 3 lat od dnia podjęcia uchwały. Wniesienie powództwa po terminie powoduje jego odrzucenie, gdyż wymóg formalny terminowego złożenia powództwa nie został dochowany.

Powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały czy też jej uchylenie winny spełniać wymogi pisma procesowego. Muszą zatem spełniać następujące warunki formalne i określać:

● sąd (właściwy zarówno miejscowo, jak i rzeczowo),

● imię, nazwisko i adresy stron postępowania, ich pełnomocników,

● oznaczenie rodzaju pisma (np. pozew o stwierdzenie nieważności uchwały spółki z o.o.),

● osnowę wniosku (tj. zarys swego żądania) lub zarys oświadczenia, a także dowody na poparcie przytoczonych okoliczności, podpis strony lub jej pełnomocnika, a także wymienienie załączników.

Pozew składany przez strony musi dodatkowo szczegółowo określać:

● żądania, oznaczenie wartości przedmiotu sporu (np.wartość roszczenia),

● przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie pozwu oraz, jeśli istnieje tak potrzeba, uzasadniających także właściwość sądu.

Dodatkowo pozew może zawierać:

● wniosek o zabezpieczenie powództwa,

● nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności,

● przeprowadzenie rozprawy także pod nieobecność powoda,

● wnioski służące przygotowaniu rozprawy, jak wezwanie świadków, biegłych, zobowiązanie pozwanego do doręczenia na rozprawę określonych dokumentów,dołączenia do akt sprawy dokumentów znajdujących się w urzędach lub sądach.

Oba powództwa są rozpoznawane w postępowaniu gospodarczym, które nakłada szczególny obowiązek na stronę inicjującą proces, tj. wskazania wszystkich twierdzeń oraz dowodów na ich poparcie w pierwszym piśmie procesowym. Powołanie ich na dalszym etapie będzie możliwe tylko w sytuacji, gdy strona wykaże, że dowód nie był jej znany czy też potrzeba jego powołania wynikła później, może go powołać w dalszym toku postępowania (chyba że sąd dopuści dowód z urzędu).

Powództwo o uchylenie uchwały wspólników czy też stwierdzenie nieważności jest przedmiotem rozpoznania sądu okręgowego właściwego według siedziby spółki. Opłata sądowa jest opłatą stałą w wysokości 2000 zł od każdej zaskarżonej uchwały.

W uchwale z 30 czerwca 2011 roku wspólnicy spółki z o.o. podjęli uchwałę o przeznaczeniu zysku wypracowanego w roku 2010 na kapitał zapasowy spółki. Uchwała o tej treści zapadła w poprzednich latach obrotowych, tj. za 2008 i 2009 rok, choć sytuacja finansowa spółki uzasadniałaby wypłatę dywidendy. Sytuacja rynkowa dla rynku właściwego spółki nie wskazywała także na grożące załamanie sytuacji gospodarczej. W ocenie wspólników, którzy głosowali przeciw uchwale, stałe przeznaczanie zysków na cele rozwojowe stanowi pokrzywdzenie wspólników i faktyczne przeinwestowanie spółki.

Umowa spółki z o.o. nie wskazuje, czy zgromadzenia wspólników mogą się odbywać w Warszawie, w siedzibie spółki, czy też w innym mieście. Choć zasadą winno być, iż wobec braku uregulowania umownego winny się one odbyć w Warszawie, to w dniu 30 czerwca zgromadzenie wspólników zostało zwołane w Krakowie, w którym wspólnicy w tym dniu mieli przebywać w związku z prowadzonymi negocjacjami handlowymi. Jeden ze wspólników, przebywający na stałe w Warszawie, nie wyraził pisemnej zgody na odbycie zgromadzenia w innym mieście. Uchwały zapadłe w toku zgromadzenia są obarczone nieważnością, albowiem są sprzeczne z przepisami ustawy wskazującymi na konieczność uzyskania zgody wspólnika na odbycie zgromadzenia w innym mieście niż siedziba.

Przez zawarte w treści art. 252 par. 1 i 425 par. 1 k.s.h., a niezdefiniowane w sposób szczególny sformułowanie "uchwała sprzeczna z ustawą" należy rozumieć nie tylko kodeks spółek handlowych, lecz także każdą inną ustawę obowiązującą w chwili podjęcia uchwały. Chodzi tu o sprzeczność z prawem uchwały naruszającej przepisy prawa dotyczące tak samego procesu podejmowania uchwały, jak i treści uchwały. W pojęciu "sprzeczność z ustawą" mieszczą się również przypadki, w których doszło do rażącego naruszenia prawa w procesie podejmowania uchwały określonej mianem "uchwała nieistniejąca" (...). Skutki nieistniejącej czynności prawnej są w istocie takie same, co bezwzględnie nieważnej czynności - występuje stan niewywołania i niepowstania skutków prawnych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 16 lipca 2009 roku, V ACa 241/2009; LexPolonica nr 2385688)

@RY1@i02/2011/138/i02.2011.138.210.0004.001.jpg@RY2@

Wzór

@RY1@i02/2011/138/i02.2011.138.210.0004.002.jpg@RY2@

Joanna Jasiewicz, adwokat, stały współpracownik Peterka & Partners

Joanna Jasiewicz

adwokat, stały współpracownik Peterka & Partners

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).