Udzielenie członkowi zarządu absolutorium nie zwalnia go z odpowiedzialności

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem odpowiedzialność członków zarządu ma charakter odszkodowawczej odpowiedzialności kontraktowej, tj. opartej na istniejącej pomiędzy spółką a członkiem zarządu więzi zobowiązaniowej, której naruszenie skutkuje odpowiedzialnością odszkodowawczą (SN w wyroku z 24 września 2008 r., II CSK 118/08, OSNC 2009, nr 9, poz. 131).

Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną spółce dotyczy zarówno przypadków nieprawidłowego działania członka zarządu, jak i ich zaniechania. Mowa tu o wszelkich uchybieniach członków zarządu niezgodnych z postanowieniami umowy spółki, przepisami kodeksu spółek handlowych, ale także z innymi aktami normatywnymi, jak chociażby ustawą o rachunkowości czy o krajowym rejestrze sądowym. Co ważne, za działalność sprzeczną z ustawą lub postanowieniami umowy spółki będzie również uważane przekroczenie granic kompetencji zarządu, wyznaczonych przez przepisy ustawy lub postanowienia umowy spółki.

Warunkiem odpowiedzialności członka zarządu jest występowanie związku przyczynowego pomiędzy zamierzonym działaniem albo zaniechaniem a szkodą spółki. Ciężar dowodu zaistnienia tych przesłanek, a także zawinionego postępowania członka zarządu spoczywa na spółce, ewentualnie na wspólniku wytaczającym powództwo o odszkodowanie.

Członek zarządu może uchylić się od odpowiedzialności, wykazując brak swego zawinienia, tj. że nie ponosi winy za powstałą szkodę. Jednak nie zawsze będzie to łatwe, bowiem wskazuje się, że ocena wykonywania obowiązków przez członka zarządu powinna się odbyć z zachowaniem staranności wynikającej z zawodowego charakteru jego działalności. W praktyce oznacza to, że członkowi zarządu trudno będzie usprawiedliwić nieznajomość procesów organizacyjnych, finansowych spółki, ale także kierowania zasobami ludzkimi oraz obowiązującego prawa i następstw z niego wynikających w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej (orzeczenie SN z 17 sierpnia 1993 r., III CRN 77/93, OSN 1994, nr 3, poz. 69). Argument, że członek zarządu działał na podstawie zezwolenia innego organu spółki, np. uchwały rady nadzorczej, co do zasady także nie zwolni go z odpowiedzialności wobec spółki.

Otrzymanie przez członka zarządu absolutorium za dany rok obrotowy spółki nie oznacza, że nie może on zostać pociągnięty do odpowiedzialności przez spółkę. Udzielenie absolutorium tylko wtedy stanowić może dla niego ochronę, jeżeli w uchwale o udzieleniu absolutorium wprost odniesiono się do danej czynności, która wyrządziła spółce szkodę. Przykładowo spółka nie będzie mogła pozwać członka zarządu za szkodę wynikłą ze sprzedaży przez niego jednego ze składników majątku spółki po rażąco niskiej cenie, jeżeli w uchwale udzielającej absolutorium pokwitowano tę sprzedaż.

Udzielenie absolutorium nie będzie miało żadnego znaczenia w przypadku, gdy wytaczającym powództwo jest wspólnik działający ze względu na bezczynność spółki. Zgodnie bowiem z art. 296 kodeksu spółek handlowych w takim przypadku osoby obowiązane do naprawienia szkody nie mogą powoływać się na uchwałę wspólników udzielającą im absolutorium ani na dokonane przez spółkę zrzeczenie się roszczeń o odszkodowanie.

Poza tym kodeks spółek handlowych wyróżnia przypadki, w których absolutorium, chociaż udzielone, nie wyłączy odpowiedzialności członków zarządu. Będą to przykładowo sytuacje, w których:

● aporty zostały przyjęte po cenie nadmiernie wygórowanej,

● wypłacono wspólnikom wypłaty wbrew przepisom prawa lub postanowieniom umowy spółki,

● gdy wobec spółki zostanie ogłoszona upadłość.

Członkowie zarządu zobowiązani przez sąd do naprawienia szkody mają obowiązek kompletnego wyrównania uszczerbku, który zaistniał w sferze interesów majątkowych spółki. Oznacza to, że będą musieli naprawić szkodę realnie wyrządzoną i wyrównać spółce utracone korzyści, których spółka nie odniosła z powodu ich zawinionego działania.

Jeśli szkoda powstała w związku z działaniem także innych odpowiedzialnych organów np. rady nadzorczej, wówczas członkowie zarządu będą ponosić z nimi odpowiedzialność solidarną. Będzie to miało miejsce przykładowo w sytuacji, w której członek zarządu wykona sprzeczną z prawem uchwałę rady nadzorczej, w następstwie czego spółka poniesie szkodę. Solidarność w tym przypadku oznacza, że spółka będzie mogła dochodzić naprawienia szkody w zależności od swojego wyboru od każdej z odpowiedzialnych osób, tj. zarówno od członków rady nadzorczej, jak i zarządu łącznie lub tylko od jednego z nich. W tej drugiej sytuacji osoba będąca jedną z wielu odpowiedzialnych, która zaspokoiła roszczenie spółki w większym stopniu, niż wynika to z powstałego stosunku prawnego, będzie miała prawo domagać się zwrotu stosownej części świadczenia od pozostałych osób współodpowiedzialnych.

Powództwo o naprawienie szkody wyrządzonej spółce może wytoczyć sama spółka. Jest to bardziej klarowne, gdy spółka pozywa swoich byłych członków zarządu. Wówczas spółkę reprezentuje aktualny zarząd, gdy spółka jest w likwidacji - likwidator, a w szczególnych sytuacjach inny przedstawiciel ustawowy - kurator. W przypadku jednak, w którym pozwani mają być aktualni członkowie zarządu, spółkę będzie reprezentować rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników.

W przypadku kiedy spółka w terminie 12 miesięcy od ujawnienia czynu działającego na szkodę spółki nie wytoczy powództwa przeciwko członkowi zarządu, z takim powództwem może wystąpić każdy ze wspólników. Co ważne, bieg rocznego terminu liczyć się będzie od dnia ujawnienia czynu wyrządzającego szkodę, który nie zawsze będzie tożsamy z dniem jego dokonania czy też ujawnieniem samej szkody. Uznaje się wówczas, że działanie takiego wspólnika nie jest realizacją własnych praw, lecz działaniem w charakterze zastępcy spółki. W takim przypadku spółka może przystąpić do toczącego się postępowania w charakterze interwenta ubocznego.

Roszczenie wierzyciela przeciwko członkom zarządu za zobowiązania spółki z o.o. (art. 298 k.h., obecnie art. 299 k.s.h.) ulega przedawnieniu w terminie określonym w art. 442 par. 1 k.c.

W razie bezczynności spółki w dochodzeniu zwrotu bezpodstawnej wypłaty każdy wspólnik może wnieść pozew o naprawienie szkody wyrządzonej w ten sposób spółce w trybie art. 295 par. 1 k.s.h., w którym przesłankowo podlegać będzie badaniu kwestia zarówno bezprawności dokonanych wypłat, jak i bezczynności spółki w dochodzeniu ich zwrotu

Oświadczenie woli wspólników wyrażone w formie uchwały o rezygnacji z roszczeń odszkodowawczych nie jest wyłącznie prawem wewnętrznym spółki, skoro wywiera bezpośrednie skutki w sferze procesowej w postaci niemożności skutecznego wytoczenia powództwa.

Zasada, że uchwała Walnego Zgromadzenia Wspólników dotycząca zrzeczenia się roszczeń odszkodowawczych dla swej skuteczności zewnętrznej wymaga ujawnienia przez zarząd jako organ powołany do reprezentacji Spółki nie może mieć zastosowania w stosunku do wspólnika obecnego na Walnym Zgromadzeniu

@RY1@i02/2011/104/i02.2011.104.210.003a.001.jpg@RY2@

Aleksandra Hulewicz, radca prawny

Aleksandra Hulewicz

radca prawny

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.)