Wpis oddziału to tylko potwierdzenie

Na podstawie przepisów art. 85 i następnych ustawy o swobodzie działalności gospodarczej zagraniczni przedsiębiorcy mogą prowadzić w Polsce działalność gospodarczą poprzez oddział. Oddział jest wyodrębnioną jednostkę organizacyjną przedsiębiorcy zagranicznego, ale nie ma odrębnej podmiotowości prawnej, zdolności prawnej ani zdolności sądowej. Może być jednak oddzielnym pracodawcą, gdyż zgodnie z art. 3 kodeksu pracy pracodawcami mogą być także jednostki organizacyjne. Oddział przedsiębiorcy zagranicznego podlega w swojej działalności pewnym ograniczeniom: może działać tylko w zakresie przedmiotu działalności zagranicznego przedsiębiorcy, a jego firma nie jest dowolna, lecz zdeterminowana przez firmę spółki macierzystej. W oddziale należy ustanowić osobę upoważnioną do reprezentowania przedsiębiorcy, a sam oddział powinien być wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego. Na tle tego obowiązku powstaje wątpliwość, jakie znaczenie ma wpis oddziału do KRS. Artykuł 88 u.s.d.g. przewiduje, iż przedsiębiorca zagraniczny może rozpocząć działalność w ramach oddziału po uzyskaniu wpisu oddziału do rejestru przedsiębiorców. Czy jednak przed tym wpisem oddział istnieje, a powyższy przepis ustanawia tylko zakaz wcześniejszego podejmowania działalności (bez określonych w ustawie sankcji), czy też oddział powstaje dopiero z chwilą wpisu, czyli wpis ma charakter konstytutywny. Analogicznie do powyższej kwestii rozstrzygnąć należy, czy dopiero wykreślenie oddziału powoduje ustanie jego bytu, czy też wystarczające jest podjęcie stosownej uchwały, decyzji czy innego aktu przez spółkę macierzystą.

Mimo braku odrębnej podmiotowości prawnej oddziału kwestia ta może mieć znaczenie praktyczne dla wspomnianych wyżej stosunków pracy, a także dla kwestii podatkowych. Gdyby przyjąć pierwszą z koncepcji datą graniczną, od której powstawałby oddział, byłaby to data podjęcia - zgodnie z prawem właściwym dla spółki macierzystej oraz umową (aktem założycielskim) tej spółki - uchwały czy innej wewnętrznej decyzji o utworzeniu tego oddziału. A gdyby takiej oddzielnej uchwały/decyzji nie podjęto (nie byłaby ona wymagana), należałoby przyjąć chwilę złożenia wniosku o wpis oddziału do KRS jako uzewnętrzniającą wolę utworzenia oddziału. Za przyjęciem takiej koncepcji przemawia przede wszystkim wykładnia językowa art. 88 ustawy o działalności gospodarczej oraz porównanie tego przepisu np. z przepisami kodeksu spółek handlowych wyraźnie przewidujących konstytutywny charakter wpisu do rejestru poprzez użycie sformułowania (w wypadku spółek osobowych), że spółka powstaje z chwilą wpisu do rejestru - art. 25¹ par. 1, 94, 109, 134 kodeksu spółek handlowych czy (w wypadku spółek kapitałowych), iż do powstania spółki wymaga się wpisu do rejestru - art. 163 i 306 k.s.h.

Z drugiej strony można argumentować, iż różnica w sformułowaniu wynika po prostu z faktu, iż oddział nie ma oddzielnej osobowości prawnej ani zdolności prawnej, jest tylko wyodrębnioną częścią przedsiębiorcy zagranicznego, a czynności oddziału i tak przypisywane są przedsiębiorcy. W związku z tym w wypadku oddziału brak byłoby podmiotu, który mógłby powstać. Niemniej jednak interpretacja taka jest sprzeczna z dosłownym brzmieniem przepisu, a brak argumentów celowościowych, które przemawiałyby za taką, bardziej restrykcyjną wykładnią przepisu. W szczególności nie ma tu zagrożenia dla bezpieczeństwa obrotu, skoro czynności oddziału i tak przypisywać należy spółce macierzystej i to ona jest ostatecznie odpowiedzialna za zaciągnięte zobowiązania.

@RY1@i02/2011/036/i02.2011.036.210.002a.001.jpg@RY2@

Dominika Wągrodzka, adwokat, partner, Kancelaria bnt Neupert Zamorska & Partnerzy

Dominika Wągrodzka

adwokat, partner, Kancelaria bnt Neupert Zamorska & Partnerzy