Członkowie zarządu mogą uniknąć odpowiedzialności

Jednym z istotnych problemów powstających na tle odpowiedzialności członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest wpływ cofnięcia wniosku o ogłoszeniu upadłości na tę odpowiedzialność. Problem ten jest jednocześnie trudny wobec braku adekwatnego orzecznictwa. Cofnięcie bowiem wniosku o ogłoszenie upadłości następuje bez możliwości wydania merytorycznego orzeczenia przez sąd rozpoznający sprawę.

Cofnięcie wniosku o ogłoszenie upadłości jest dopuszczalne.

Ustawa - Prawo upadłościowe i naprawcze (p.u.n.) zawiera w art. 32 par. 2 wzmiankę, że jeżeli wierzyciel cofnął wniosek o ogłoszenie upadłości po wykonaniu przez dłużnika zobowiązań (...), kosztami sądowymi obciąża się dłużnika. Pomimo że ustawodawca wprost nie przyznaje analogicznego uprawnienia dłużnikowi, moim zdaniem można wywieść taką kompetencję z art. 35 prawa upadłościowego, zgodnie z którym w sprawach nieregulowanych w ustawie (...) stosuje się odpowiednio przepisy księgi pierwszej kodeksu postępowania cywilnego (...). Oznacza to, że na podstawie odpowiedniego stosowania art. 203 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) dotyczącego cofnięcia pozwu możliwe będzie cofnięcie wniosku o ogłoszenie upadłości. Skoro cofnięcie wniosku jest możliwe, konieczne jest rozważenie, czy istnieją jakieś ramy czasowe ograniczające możliwość wykonania tego uprawnienia.

W literaturze przedmiotu pojawił się pogląd, że po wydaniu postanowienia o ogłoszeniu upadłości cofnięcie wniosku nie jest możliwe, choćby postanowienie to nie stało się jeszcze prawomocne. Zgodnie z innym poglądem doktryny, jeżeli sąd zarządził wysłuchanie zainteresowanych - w celu wyjaśnienia, czy istnieją okoliczności uzasadniające ogłoszenie upadłości - to już od tej chwili cofnięcie wniosku o ogłoszenie upadłości bez uprzedniej zgody wierzyciela jest niedopuszczalne. Jeżeli bowiem został już złożony wniosek o ogłoszenie upadłości, to wierzyciel ma interes w tym, aby upadłość ogłoszono i dlatego należy mu przyznać na podstawie analogii z art. 203 k.p.c. prawo do sprzeciwu, co uniemożliwiłoby skuteczne cofnięcie wniosku.

Powyższy pogląd jest trafny, choć konieczne jest poczynienie do niego pewnych zastrzeżeń. Przede wszystkim zgodnie z art. 20 p.u.n. w stosunku do osób prawnych, czyli m.in. spółek kapitałowych, wniosek może zgłosić każdy, kto ma prawo je reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. Oznacza to, że jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości złożył zarząd zgodnie z zasadą reprezentacji czy też członek zarządu samodzielnie - niezależnie, a nawet wbrew istniejącej zasadzie reprezentacji w spółce - to podmiotem, który złożył wniosek, jest spółka. Powstaje więc pytanie, czy spółka reprezentowana już przez innych członków zarządu może skutecznie cofnąć wniosek? Cofnięcie wniosku o ogłoszenie upadłości implikuje przecież, że wniosek uważa się za niebyły, czyli niejako odradza się odpowiedzialność członków zarządu z art. 299 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Zgodnie z nią, w przypadku w którym egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, członkowie zarządu ponoszą wobec wierzyciela spółki nieograniczoną osobistą odpowiedzialność.

Istnieją dwie koncepcje co do tego, kto może działać za upadającego. Zgodnie z pierwszą - do cofnięcia wniosku o ogłoszenie upadłości uprawnione są wyłącznie te osoby, które ów wniosek w imieniu spółki złożyły. Alternatywą dla tego rozwiązania jest uznanie, że uprawniona do cofnięcia wniosku jest spółka, której ów wniosek dotyczy, bez względu na fakt, czy dokonują tego w jej imieniu te same osoby, które złożyły wniosek, czy też nie. Niemniej w stosunku do osób, które ten wniosek złożyły, jego cofnięcie nie powoduje odrodzenia ich odpowiedzialności na mocy art. 299 k.s.h. Oczywiście tezę tę stawiamy przy założeniu, że wniosek o ogłoszenie upadłości został zgłoszony we właściwym czasie.

W moim przekonaniu drugi z przedstawionych powyżej poglądów jest trafny, ponieważ przede wszystkim umożliwia ochronę słusznych interesów zarówno członków zarządu, jak i spółki. Z jednej bowiem strony ci członkowie zarządu, którzy wykazali należytą staranność w spełnieniu nałożonych na nich obowiązków i złożyli we właściwym czasie wniosek o ogłoszenie upadłości, w sposób skuteczny mogą uwolnić się od odpowiedzialności z art. 299 k.s.h. niezależnie od tego, czy wniosek został cofnięty, czy też nie. Ponadto rozwiązanie to chroni również spółkę, która w przypadku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości pomimo nieistnienia ku temu przesłanek, ma możliwość podjęcia odpowiednich działań zmierzających do ochrony jej interesów.

Wreszcie przyjęcie tego poglądu umożliwia uniknięcie dylematu pojawiającego się przy pierwszej koncepcji, a mianowicie legitymacji osoby cofającej wniosek. Należy bowiem zauważyć, że członek zarządu, składając wniosek o ogłoszenie upadłości, działa w imieniu spółki, natomiast cofając wniosek - w sytuacji, w której nie zasiada już w zarządzie spółki - ma w stosunku do spółki status osoby trzeciej. Moim zdaniem nie istnieją argumenty uzasadniające przyznanie osobom trzecim zupełnie niezwiązanym ze spółką kompetencji umożliwiającej tak głęboką ingerencję w jej interes.

@RY1@i02/2011/011/i02.2011.011.210.006b.001.jpg@RY2@

Dominika Latawiec-Chara, prawnik Kancelaria Tomczak i Partnerzy

Dominika Latawiec-Chara

prawnik Kancelaria Tomczak i Partnerzy

Ustawa z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. nr 175 z 2009 r., poz. 1361 z późn. zm.).

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).