Mniejszościowy wspólnik może się bronić przed nieuczciwym działaniem pozostałych udziałowców

Nierzadko w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością wspólnicy posiadający przewagę liczebną głosów na zgromadzeniu wspólników - w nieuczciwy sposób - pozbawiają wspólnika lub wspólników mniejszościowych jakiegokolwiek wpływu na losy spółki, a przede wszystkim udziału w korzyściach wynikających z posiadanych udziałów. Zazwyczaj powyższa praktyka jest wynikiem działania zarządu spółki lub zgromadzenia wspólników i ma miejsce w spółkach, gdzie kapitał zakładowy nie jest rozproszony pomiędzy wielu wspólników. Pozbawianie wspólnika mniejszościowego korzyści z posiadanych udziałów polega zazwyczaj na wykluczaniu go z udziału w zysku poprzez faktyczne rozdzielanie go w postaci premii dla wspólników powołanych do zarządu spółki lub w postaci wygórowanych wynagrodzeń wspólników zatrudnionych w spółce. Taki stan może trwać przez wiele lat, co de facto czyni bezprzedmiotowym dalsze uczestniczenie wykluczonego wspólnika w spółce.

Pozasądowym rozwiązaniem powyższej sytuacji jest sprzedaż udziałów przez wykluczonego wspólnika na rzecz pozostałych wspólników lub na rzecz osoby trzeciej. Choć w praktyce trudno sobie wyobrazić, że ktokolwiek poza pozostałymi wspólnikami może być zainteresowany nabyciem udziałów, które de facto nie niosą za sobą materialnych korzyści związanych z uczestnictwem w spółce. Drugą z pokojowych możliwości wyjścia ze spółki wykluczonego wspólnika - pod warunkiem, że umowa spółki to przewiduje - jest umorzenie posiadanych przez niego udziałów. Jeśli żadna z powyższym możliwości nie przyniesie rezultatu na przykład wskutek nie udzielenia przez spółkę zgody na zbycie udziałów - jeżeli umowa spółki uzależnia zbycie od udzielenia takiej zgody - przez takiego wykluczonego wspólnika, lub wskutek nie uchwalenia uchwały o umorzeniu udziałów przez zgromadzenie wspólników, postawiony w takiej sytuacji wspólnik może podjąć działania sądowe. Powyższe działania polegać mogą na zaskarżaniu podejmowanych uchwał przez organy spółki, wnoszeniu o wyznaczanie przez sąd biegłego rewidenta do zbadania rachunkowości spółki, a w skrajnych sytuacjach na pozywaniu pozostałych wspólników o naprawienie szkody wyrządzonej spółce. Powyższe działania zazwyczaj są zarówno kosztowne, jak i czasochłonne, a nadto nie gwarantują osiągnięcia celu jakim, jest odstąpienie przez pozostałych wspólników od stosowania nieuczciwych praktyk.

Jeśli próby pokojowego wystąpienia mniejszościowego wspólnika ze spółki nie zakończą się sukcesem, wyjściem staje się rozwiązanie spółki przez sąd rejestrowy. Powyższą możliwość przewiduje bowiem art. 271 pkt 1 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) stanowiący o tym, iż sąd wyrokiem może rozwiązać spółkę z o.o. na żądanie wspólnika lub członka organu spółki, jeżeli osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo jeżeli zaszły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki. Zgodnie z omawianym przepisem możliwość rozwiązania spółki uzależniona jest od wystąpienia jednej z dwóch przesłanek: niemożliwości osiągnięcia celu spółki albo innych ważnych przyczyn wywołanych stosunkami spółki. Do sądu pozostaje ocena, czy faktycznie zaistniała którakolwiek z wyżej wymienionych przesłanek. Stroną pozwaną w postępowaniu wszczętym na skutek powództwa o rozwiązanie spółki będzie spółka reprezentowana przez zarząd, a jeśli powodem w sprawie będzie członek zarządu, spółkę - zgodnie z dyspozycją art. 210 par. 1 k.s.h. - reprezentować będzie pełnomocnik zgromadzenia wspólników albo rada nadzorcza.

Niemożliwość osiągnięcia celu spółki, w odróżnieniu od pozostałych (innych) ważnych przyczyn w rozumieniu art. 271 k.s.h., niekoniecznie musi być rezultatem stosunków panujących wewnątrz spółki, ale również może wynikać z okoliczności zewnętrznych. O niemożliwości osiągnięcia celu spółki może stanowić nieuzyskanie lub utrata koncesji na prowadzenie koncesjonowanej działalności gospodarczej, będącej główny przedmiot działalności spółki. Podobnie oceniana przez sąd może być sytuacja, gdy spółka utraci składnik materialny przedsiębiorstwa konieczny do prowadzenia działalności, a odtworzenie go będzie dla spółki niemożliwe. Natomiast innymi ważnymi przyczynami są sytuacje zależne od stosunków panujących wewnątrz spółki, np. trwały konflikt pomiędzy wspólnikami lub grupami wspólników o zrównoważonej liczbie głosów. W powyższej sytuacji nie możliwym będzie podejmowanie uchwał przez zgromadzenie wspólników, a co za tym idzie również prawidłowe funkcjonowanie spółki (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2008 r. - sygn. akt IV CSK 20/08, niepubl.). Inną ważną przyczyną uzasadniającą rozwiązanie spółki może być również wyżej opisane wykluczenie wspólnika z partycypowania w korzyściach wynikających z udziału w spółce, taki stan narusza bowiem fundamentalną zasadę równouprawnienia wspólników (por. art. 20 k.s.h.).

Ocena, czy dana okoliczność związana z funkcjonowaniem spółki jest na tyle istotna, iż stanowi ważną przyczynę w rozumieniu art. 271 k.s.h., należy do sadu rejestrowego rozpatrującego powództwo o rozwiązanie spółki. O ważności danej przyczyny decyduje jej zaistnienie i trwałość stanu przez nią wywołanego. Dlatego też ponoszenie przez spółkę strat czy też niezadowolenie poszczególnych wspólników z zysków osiąganych przez spółkę w kolejnych latach obrotowych nie stanowi ważnej przyczyny w rozumieniu omawianej regulacji. Sytuacja spółki bowiem może ulec zmianie, a to oznacza, iż przyczyna nie miała trwałego charakteru. Konflikt pomiędzy wspólnikami również mieć charakter trwały lub przejściowy, a ocena, czy uzasadnia on rozwiązanie spółki, wymaga szczegółowej analizy konkretnego przypadku.

Problematyczne jest, czy chęć wystąpienia przez wspólnika ze spółki ze względu na zamiar zainwestowania środków ulokowanych w spółce w inny sposób może stanowić ważną przyczynę rozwiązania spółki w rozumieniu art. 271 k.s.h. Do powyższej sytuacji należy podchodzić z dużą dozą ostrożności, albowiem partykularne interesy poszczególnych wspólników nie powinny stanowić o być albo nie być spółki. Instytucja przewidziana omawianą regulacją powinna mieć bowiem zastosowanie w wyjątkowych sytuacjach, kiedy inne mniej radykalne środki nie przyniosły oczekiwanego rezultatu.

1) na żądanie wspólnika lub członka organu spółki, jeżeli osiągnięcie celu spółki stało się niemożliwe albo jeżeli zaszły inne ważne przyczyny wywołane stosunkami spółki,

2) na żądanie oznaczonego w odrębnej ustawie organu państwowego, jeżeli działalność spółki naruszająca prawo zagraża interesowi publicznemu.

Niemożność osiągnięcia celu spółki może być spowodowana konfliktem istniejącym między wspólnikami, gdy wskutek tarć między dwiema grupami wspólników o zrównoważonej liczbie głosów nie jest możliwe podejmowanie uchwał, co utrudnia prawidłowe funkcjonowanie spółki.

@RY1@i02/2011/006/i02.2011.006.210.003a.001.jpg@RY2@

Krzysztof Rąpała, prawnik w Kancelarii Kwaśnicki, Wróbel & Partnerzy

Krzysztof Rąpała

prawnik w Kancelarii Kwaśnicki, Wróbel & Partnerzy

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).