Jak istotne jest ustalenie bezskuteczności egzekucji

Teza W przypadku roszczenia wywodzonego z art. 299 par. 1 k.s.h. przewidziany w art. 442¹ par. 1 k.c. trzyletni termin przedawnienia biegnie na ogół od dnia bezskuteczności egzekucji wierzytelności objętej tytułem egzekucyjnym wystawionym przeciwko spółce. Z reguły bowiem już w chwili, gdy egzekucja tej wierzytelności okazuje się bezskuteczna, wierzyciele spółki dowiadują się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.

Stan faktyczny Powód pożyczył spółce z o.o. 200 000 zł. Niedługo potem złożył wniosek o ogłoszenie jej upadłości. Wniosek ten został zwrócony, a spółka zaprzestała działalności. Powód wystąpił z pozwem przeciwko spółce o zapłatę kwoty 200 000 zł. Uzyskał nakaz zapłaty, na podstawie którego wszczął egzekucję przeciwko spółce, jak się okazało - bezskuteczną. Niniejszym pozwem domagał się zapłaty 206 765 zł od członka zarządu spółki z o.o. na podstawie art. 299 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.). Sąd okręgowy oddalił powództwo. Od wyroku apelację wniósł powód.

Uzasadnienie Sąd apelacyjny oddalił apelację. Skuteczne podniesienie zarzutu przedawnienia wystarcza do oddalenia powództwa. Nie ma potrzeby ustalania, czy zachodzą wszystkie inne przesłanki prawnomaterialne uzasadniające jego uwzględnienie, a ich badanie w takiej sytuacji staje się zbędne. W pierwszej kolejności sąd apelacyjny uznał za konieczne rozpoznanie zasadności podniesionych w apelacji zarzutów dotyczących przyjętego w zaskarżonym wyroku przez sąd okręgowy stanowiska w kwestii przedawnienia roszczenia dochodzonego pozwem. Do roszczeń wierzycieli spółki z o.o. przeciwko członkom jej zarządu (art. 299 k.s.h.) mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Przewidziany w art. 442¹ par. 1 k.c. trzyletni termin przedawnienia biegnie w przypadku roszczenia wywodzonego z art. 299 par. 1 k.s.h. na ogół od dnia bezskuteczności egzekucji wierzytelności objętej tytułem egzekucyjnym wystawionym przeciwko spółce. Z reguły bowiem już w chwili, gdy egzekucja tej wierzytelności okazuje się bezskuteczna, wierzyciele spółki dowiadują się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przed dniem bezskuteczności egzekucji bieg przedawnienia roszczenia wobec członków zarządu nie może się rozpocząć, ponieważ dopiero w tym dniu powstają przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej przewidzianej w art. 299 k.s.h. Ustalenie bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego dowodu, z którego wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego na zaspokojenie wierzyciela pozywającego członków zarządu. Bieg terminu przedawnienia roszczenia przeciwko członkom zarządu spółki z o.o. rozpoczyna się najpóźniej w dniu doręczenia wierzycielowi spółki postanowienia komornika o umorzeniu egzekucji prowadzonej z jej majątku z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Nie można jednak wykluczyć, że termin przedawnienia rozpocznie bieg w innej chwili. Nie w każdym wypadku konieczne jest bowiem złożenie wniosku o wszczęcie egzekucji przeciw spółce dłużnej. Praktyka sądowa dopuściła powszechnie akceptowany wyjątek, zwalniając wierzyciela od bezcelowych starań i kosztów, gdy stało się oczywiste, że byłoby to nieracjonalne. Prowadzenie egzekucji przeciwko spółce nie jest potrzebne, gdy z okoliczności wynika niezbicie, że ta nie ma żadnego majątku, z którego wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie. W takiej sytuacji termin przedawnienia roszczeń wobec członków zarządu spółki z o.o. rozpocznie bieg od momentu uzyskania przez wierzyciela świadomości, że wyegzekwowanie długu od spółki jest niemożliwe.

Sąd okręgowy stwierdził, iż początkiem biegu terminu przedawnienia roszczeń dochodzonych pozwem był dzień uzyskania przez powoda tytułu wykonawczego przeciwko spółce z o.o., tj. 17 maja 2007 r. Już przed tą datą powód wiedział bowiem, iż spółka nie posiada żadnego majątku, z którego mogłaby zostać zaspokojona jego wierzytelność. Nakazem zapłaty z 5 grudnia 2006 r. uwzględniono roszczenie powoda przeciwko pozwanej spółce o zapłatę kwoty 200 000 zł. Tytuł wykonawczy wydany został na rzecz powoda 17 maja 2007 r. 3 lipca 2007 r. Powód wszczął postępowanie egzekucyjne, umorzone 3 października 2008 r. z powodu jego bezskuteczności. Powództwo przeciwko członkowi zarządu spółki z o.o. wytoczono dopiero 30 czerwca 2010 r. W okolicznościach niniejszej sprawy już 17 maja 2007 r. powód miał świadomość, że wyegzekwowanie długu od spółki jest niemożliwe. Niecelowe było zatem wszczynanie postępowania egzekucyjnego i to w tej dacie rozpoczął bieg trzyletni termin przedawnienia. Nie doszło do przerwania biegu przedawnienia (w rozumieniu art. 123 par. 1 pkt 1 kodeksu cywilnego) na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego przeciwko spółce z o.o. Czynność podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia roszczenia musi być bowiem skierowania przeciwko tej osobie, przeciw której roszczenie przysługuje. Tymczasem postępowanie egzekucyjne toczyło się przeciwko osobie prawnej, a nie pozwanemu. Prawidłowo sąd okręgowy, mając na uwadze art. 117 par. 1 kodeksu cywilnego, oddalił powództwo. Uwzględnienie zarzutu przedawnienia czyni bezprzedmiotowym ustosunkowywanie się do pozostałych zarzutów, które odnoszą się do przesłanek materialnoprawnych uzasadniających odpowiedzialność na podstawie art. 299 k.s.h.

z 28 marca 2012 r., sygn. akt I ACa 558/11.

KOMENTARZ EKSPERTA

sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie

W piśmiennictwie - za judykaturą - zwraca się uwagę na gwarancyjny charakter regulacji dotyczących przedawnienia roszczeń. Wskazuje się, iż wierzyciel mógłby zwlekać z podjęciem czynności egzekucyjnych, opóźniając ziszczenie się przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej w postaci bezskuteczności egzekucji. Takie zachowanie wstrzymywałoby w konsekwencji wymagalność roszczenia oraz początek biegu terminu jego przedawnienia. Stanowiłoby to nadużycie prawa - co nie zasługuje na ochronę - i prowadziłoby do nieuzasadnionego naruszenia praw członków zarządów spółek z o.o. Z tych też przyczyn należy uznać, iż bieg przedawnienia rozpoczyna się w dniu, kiedy przesłanka bezskuteczności egzekucji mogła zostać spełniona, gdyby wierzyciel podjął stosowne czynności w najwcześniej możliwym terminie.