Zmiana składu osobowego będzie możliwa dopiero po sporządzeniu bilansu i dokonaniu rozliczeń

Wspólnik spółki jawnej może zbyć innej osobie ogół praw i obowiązków wynikających z faktu bycia wspólnikiem spółki jawnej. Powyższe uprawnienie powinna regulować umowa spółki jawnej. Zgodnie bowiem z art. 10 par. 1 kodeksu spółek handlowych (k.s.h.) - ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej może być przeniesiony na inną osobę tylko wówczas, gdy stanowi tak umowa spółki. Jeśli wspólnicy spółki jawnej przewidzieli zatem w umowie spółki dopuszczalność przenoszenia ogółu praw i obowiązków danego wspólnika na inną osobę, możliwe będzie umowne zbycie ich innej osobie.

Odmienne regulacje

Wskutek takiej transakcji nastąpi zmiana osoby wspólnika. Aby doszło do takiego przeniesienia, konieczna jest zgoda wszystkich pozostałych wspólników wyrażona w formie pisemnej. Brak tej zgody będzie powodował nieważność zbycia. Wymóg taki ustanawia bowiem art. 10 par. 2 k.s.h. Przepis ten nie ma jednak charakteru bezwzględnego, gdyż zezwala na odmienne uregulowanie tej kwestii w umowie spółki. Wspólnicy mogą więc postanowić w umowie spółki, że zgoda taka nie jest w ogóle konieczna lub też, że wystarczająca będzie tu zgoda odpowiedniej większości wspólników. [przykład 1]

Sześć miesięcy przed końcem roku

Do zmiany wspólników spółki jawnej może dojść także w razie wypowiedzenia jej umowy przez jednego ze wspólników. Dochodzi wówczas do uszczuplenia składu osobowego spółki. Zgodnie z art. 61 par. 1 k.s.h. - jeżeli umowę spółki zawarto na czas nieoznaczony, wspólnik może wypowiedzieć umowę spółki na 6 miesięcy przed końcem roku obrotowego. Prawo do wypowiedzenia umowy spółki nie jest uzależnione od jakiegokolwiek warunku, nie muszą także zachodzić żadne ważne powody uzasadniające wypowiedzenie umowy. Oznacza to, że wspólnik może wypowiedzieć umowę spółki zarówno dlatego, że nie może porozumieć się z pozostałymi wspólnikami w kwestii dotyczącej prowadzenia działalności przez spółkę, jak również w sytuacji gdy spółka nie przynosi planowanych zysków lub też gdy z przyczyn zdrowotnych nie może już zajmować się jej sprawami.

Prawo wypowiedzenia umowy wynikające z art. 61 par.1 k.s.h. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie może być wyłączone umową spółki. Umowa spółki nie może więc zakazać wspólnikom wypowiadania umowy spółki.

W myśl art. 61 par. 3 k.s.h. wypowiedzenia dokonuje się w formie pisemnego oświadczenia, które należy złożyć pozostałym wspólnikom albo wspólnikowi uprawnionemu do reprezentowania spółki. Aby było ono skuteczne, musi zostać przez wspólnika złożone najpóźniej na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego. W umowie spółki można jednak skrócić bądź też wydłużyć termin wypowiedzenia umowy. [przykład 2]

Kontynuacja działalności

Wypowiedzenie umowy spółki przez jednego z jej wspólników prowadzi do rozwiązania spółki jawnej (art. 58 pkt 5 k.s.h.). Ale pomimo wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika, spółka będzie trwać nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami, jeżeli umowa spółki tak stanowi lub pozostali wspólnicy tak postanowią poprzez stosowną uchwałę o kontynuacji działalności przez spółkę w zmniejszonym składzie osobowym (art. 64 par. 1 i 2 k.s.h.). W takim wypadku jedynym skutkiem wypowiedzenia umowy będzie więc wystąpienie wspólnika ze spółki.

W razie gdyby wspólnicy, którym złożono wypowiedzenie nie uzgodnili w ciągu biegu wypowiedzenia, że nadal chcą, aby spółka istniała oraz gdy nie przewiduje tego umowa spółki, wspólnik, który wypowiedział umowę spółki, a także jego wierzyciel, mogą domagać się przeprowadzenia likwidacji.

Przewidziana w art. 64 k.s.h. możliwość dalszego istnienia spółki jawnej, pomimo wypowiedzenia umowy spółki przez jednego ze wspólników, dotyczy tylko tych spółek, w których jest więcej niż dwóch wspólników. W przypadku zaś spółek dwuosobowych ma zastosowanie art. 66 k.s.h. Według tego przepisu - jeżeli w spółce składającej się z dwóch wspólników po stronie jednego z nich zaistnieje powód rozwiązania spółki, sąd może przyznać drugiemu wspólnikowi prawo do przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się z występującym wspólnikiem zgodnie z art. 65 k.s.h. Oznacza to, że jeśli umowę spółki wypowiedział jeden ze wspólników spółki dwuosobowej, to wówczas sąd na żądanie drugiego wspólnika może przyznać mu majątek spółki z obowiązkiem spłaty wspólnika, który wypowiedział umowę.

Obliczenie wartości majątku

Zgodnie z art. 65 par. 1 k.s.h. wystąpienie wspólnika ze spółki jawnej powoduje obowiązek rozliczenia się z byłym wspólnikiem. Poprzedza je ustalenie wartości udziału kapitałowego wspólnika. Następuje to przez sporządzenie osobnego bilansu, który uwzględnia wartość zbywczą spółki, czyli wartość jej majątku w obrocie prawnym i gospodarczym. Dokonanie wyceny majątku spółki jawnej powinno nastąpić według cen rynkowych. Sporządzony bilans uwzględnia wszystkie składniki materialne i niematerialne wniesione do niej oraz nabyte w czasie jej istnienia, które mają wartość wyrażoną w pieniądzu. Ustalony w ten sposób udział kapitałowy wypłaca się wspólnikowi w pieniądzu. Ponadto rzeczy wniesione do spółki przez wspólnika tylko do używania zwraca się w naturze. Natomiast nie zwraca się wspólnikowi rzeczy, które wniósł na własność jako jego wkład. Rzeczy te zostały bowiem scedowane na własność spółki i wspólnik nie ma prawa żądać ich wydania w naturze, a ich wartość powinna zostać uwzględniona w bilansie.

Wskazany sposób rozliczenia się spółki z występującym wspólnikiem ma zastosowanie wówczas, gdy wspólnicy w umowie spółki nie ustalili innych zasad sporządzania bilansu i rozliczenia po ustąpieniu wspólnika. Pierwszeństwo mają zasady rozliczenia wynikające z umowy spółki. [przykład 3]

Jako dzień bilansowy przyjąć należy ostatni dzień roku obrotowego, w którym upłynął termin wypowiedzenia. Odpowiada to zasadzie art. 61 par. 1 kodeksu spółek handlowych, że niezależnie od daty wypowiedzenia, sześciomiesięczny termin musi upłynąć do końca roku obrotowego, w którym wypowiedzenie nastąpiło. Jeżeli umowa przewiduje inny terminy wypowiedzenia, to zasada co do dnia bilansowego nie ulega zmianie i przyjąć należy że będzie to ostatni dzień roku obrotowego, w którym upłynął termin wypowiedzenia.

Określenie udziału

Zgodnie z art. 52 ust. 3 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 154, poz. 1223) bilans powinien być sporządzony w terminie 3 miesięcy od dnia bilansowego. Obowiązek ustalenia wartości udziału kapitałowego wspólnika na ostatni dzień roku obrotowego, w którym upłynął termin wypowiedzenia oznacza konieczność oszacowania udziału kapitałowego wspólnika. Na skutek tej czynności udział kapitałowy wspólnika może - w porównaniu z jego wartością początkową - ulec zwiększeniu (gdy wartość majątku spółki jest większa od wartości wszystkich wniesionych wkładów) lub zmniejszeniu (gdy wartość majątku spółki okaże się mniejsza od wartości wszystkich wniesionych wkładów). Obliczony w podany sposób udział kapitałowy powinien być wypłacony w pieniądzu.

Roszczenie o wyrównanie

Przepis art. 65 par. 4 k.s.h. stanowi, że jeżeli udział kapitałowy występującego wspólnika przy rozliczeniu wykazuje wartość ujemną, wspólnik jest obowiązany wyrównać przypadającą na niego brakującą wartość. W takiej sytuacji więc to spółka ma wobec wspólnika ustępującego ze spółki roszczenie o wyrównanie spółce niedoboru.

Roszczenie o wypłatę równowartości udziału kapitałowego jest roszczeniem wobec spółki, a nie wobec poszczególnych wspólników, jednak pozostali wspólnicy ponoszą odpowiedzialność solidarną i subsydiarną ze spółką - tak jak za każde inne zobowiązanie w myśl zasad wynikających z art. 22 par. 2 i art. 31 par. 1 k.s.h.

Występujący ze spółki jawnej wspólnik jest wierzycielem spółki i może zrzec się swojej wierzytelności, umarzając zobowiązanie bez uzyskania świadczenia ze strony dłużnika (spółki). Zobowiązanie spółki wygasa w ten sposób na skutek umowy między stronami, w której wierzyciel zwalnia dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmuje (art. 508 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny).

Inne przypadki zmian osobowych

Wystąpienie wspólnika ze spółki jawnej może nastąpić także na skutek wypowiedzenie umowy spółki przez wierzyciela spółki. Zgodnie z art. 62 par. 2 k.s.h., jeżeli w ciągu ostatnich sześciu miesięcy przeprowadzono bezskutecznie egzekucję z ruchomości wspólnika spółki jawnej, wówczas jego wierzyciel, który na podstawie tytułu egzekucyjnego uzyskał zajęcie roszczeń służących wspólnikowi w przypadku jego wystąpienia lub rozwiązania spółki, może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, nawet gdy umowa spółki była zawarta na czas oznaczony. Jeżeli umowa spółki przewiduje krótszy termin wypowiedzenia, wierzyciel może skorzystać z terminu umownego.

Zmiany w strukturze osobowej spółki jawnej lub nawet jej rozwiązanie mogą także nastąpić na skutek śmierci wspólnik spółki jawnej. Co do zasady bowiem śmierć wspólnika spółki jawnej powoduje rozwiązanie tej spółki. Jej bieżące interesy powinny być dokończone a majątek podzielony pomiędzy wspólników i spadkobierców zmarłego wspólnika. Umowa spółki może jednak przewidywać, że w miejsce zmarłego wspólnika wstąpią jego spadkobiercy. Podobną uchwałę mogą również podjąć pozostali wspólnicy po śmierci wspólnika. Takie rozwiązanie ma na celu umożliwienie kontynuowania działania spółki jeśli większość wspólników wypowie się za takim rozwiązaniem. [przykład 4]

W sytuacji, kiedy prawa zmarłego przypadają kilku spadkobiercom powinni oni wskazać jedną osobę, która z tych uprawnień będzie korzystać. Może się także zdarzyć, że umowa spółki jawnej nie przewiduje możliwości wstąpienia do spółki spadkobierców zmarłego wspólnika. Wtedy po jego śmierci następuje rozwiązanie spółki. Wówczas w razie rozwiązania spółki spadkobiercy zmarłego dziedziczyliby jedynie ściśle majątkowe prawa i obowiązki, które przysługiwałyby zmarłemu. Majątek ten wchodzi do masy spadkowej, którą dziedziczą oni na podstawie prawa spadkowego.

Pomimo śmierci wspólnika i braku w umowie spółki odpowiednich postanowień co do wejścia w jego miejsce spadkobierców umowa spółki trwa nadal, gdy wszyscy żyjący wspólnicy tak postanowią. Spółka funkcjonuje wówczas w zmniejszonym stanie osobowym. Ustalenie takie musi nastąpić niezwłocznie, ponieważ w przeciwnym razie spadkobierca, syndyk lub inny wspólnik mogą domagać się przeprowadzenia likwidacji spółki. Powinno ono nastąpić w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

Ważne

Występujący ze spółki wspólnik może się umówić z pozostałymi wspólnikami, że jego udział kapitałowy zostanie rozliczony w części w pieniądzu, a w części w składnikach rzeczowych majątku spółki. W tym celu udziałowcy mogą podpisać porozumienie

Przykład 1

Uchwała dotycząca zgody

Uchwała nr 1 wspólników spółki AUTOBAS Kaczmarek spółka jawna z dnia 1 lutego 2012

1. Wspólnicy spółki podejmują jednomyślną uchwałę o wyrażeniu zgody na przejście ogółu praw i obowiązków wspólnika Andrzeja Jaskółki na Wacława Magierę i na przystąpieniu do Spółki Wacława Magiera ze skutkiem od dnia 1 lutego 2012 roku.

2. Niniejsza uchwała obowiązuje z chwilą podjęcia.

Przewodniczący stwierdził, że niniejsza uchwała została podjęta przez wspólników jednomyślnie.

Przykład 2

Oświadczenie o wypowiedzeniu

Ja niżej podpisany Andrzej Jaskółka na podstawie art. 61 par. 1 kodeksu spółek handlowych oraz par. 10 umowy spółki jawnej AUTOBAS Kaczmarek spółka jawna niniejszym oświadczam, że wypowiadam swój udział w spółce ze skutkiem na koniec 2011 r.

Przykład 3

Ustalenie zasad w kontrakcie

1. Wspólnik może wystąpić ze spółki poprzez oświadczenie o wypowiedzeniu umowy spółki z 3-miesięcznym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na koniec roku obrotowego.

2. Wypowiedzenia dokonuje się w formie pisemnego oświadczenia, które należy złożyć pozostałym wspólnikom.

3. W przypadku wystąpienia wspólnika ze spółki wartość udziału kapitałowego wspólnika występującego ze spółki oznacza się na podstawie osobnego bilansu, uwzględniającego wartość zbywczą majątku spółki.

4. Udział kapitałowy wspólnika może zostać wypłacony w pieniądzu, w majątku trwałym spółki lub w inny sposób uzgodniony pomiędzy wspólnikiem występującym a pozostałymi w spółce.

Przykład 4

Dalsze funkcjonowanie podmiotu

1. Pomimo śmierci lub ogłoszenia upadłości wspólnika oraz pomimo wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika lub jego wierzyciela, spółka trwa nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami.

2 .W przypadku śmierci wspólnika w terminie 3 miesięcy od dnia śmierci jego spadkobiercy powinni wskazać spółce jedną osobę do wykonywania praw zmarłego wspólnika w spółce. Czynności dokonane przez pozostałych wspólników przed takim wskazaniem wiążą spadkobierców wspólnika.

@RY1@i02/2012/046/i02.2012.046.215000700.803.jpg@RY2@

Kamila Grabowska, prawnik, zajmuje się obsługą prawną podmiotów gospodarczych

Kamila Grabowska

prawnik, zajmuje się obsługą prawną podmiotów gospodarczych

Podstawa prawna

Ustawa z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).