Rada odpowiada za sprawozdanie

Od kilku lat więcej uwagi zwraca się na odpowiedni nabór kandydatów do rad nadzorczych. Często poszukiwane są osoby, które mają wiedzę z rachunkowości i rewizji finansowej. Dowodem na istnienie takiej tendencji są chociażby wydane w styczniu tego roku "Dobre praktyki w zakresie doboru kandydatów na członków organów spółek o kluczowym znaczeniu dla Skarbu Państwa", w których ten zakres wiedzy jest wymieniony jako jeden z pożądanych przy ubieganiu się o posadę.

Z należytą starannością

Taki stan rzeczy wynika z funkcjonującego od 2009 roku art. 4a ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem kierownik jednostki oraz członkowie rady nadzorczej lub innego organu nadzorującego jednostki zobowiązani są zapewnić, że sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie z działalności spełniają wymagania przewidziane w ustawie o rachunkowości. Kierownik jednostki oraz członkowie rady nadzorczej lub innego organu nadzorującego jednostki odpowiadają solidarnie wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem stanowiącym naruszenie tych obowiązków.

Z tego przepisu jasno więc wynika, że nie tylko zarząd, ale również rada nadzorcza odpowiadają za proces tworzenia sprawozdania. Muszą oni więc podejmować wszystkie czynności - w ramach posiadanych kompetencji - które wynikają z umowy spółki, statutu, kodeksu spółek handlowych lub innych aktów regulujących działalność podmiotu, mających na celu zapewnienie terminowego, rzetelnego i zgodnego z prawem przygotowania sprawozdań.

Jeżeli odpowiedzialne osoby nie wywiążą się z tych obowiązków, można stosować wobec nich odpowiedzialność zarówno karną, jak i odszkodowawczą.

W tym pierwszym przypadku zastosowanie będzie miał art. 77 ust. 2 ustawy o rachunkowości. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli organ wbrew przepisom ustawy o rachunkowości dopuszcza m.in. do sporządzenia sprawozdania niezgodnie z przepisami ustawy lub zawarcia w nim nierzetelnych danych, podlega grzywnie lub karze pozbawienia wolności do lat dwóch albo obu tym karom łącznie.

Jeżeli więc nastąpi jedna z wyżej wymienionych okoliczności, członkowie rady nadzorczej będą mogli zostać uznani za współsprawców takiego przestępstwa obok członków zarządu, jeżeli nie podejmą - w ramach posiadanych kompetencji - czynności, które miały na celu zapobieżenie takim nieprawidłowościom.

W przypadku odpowiedzialności cywilnej spółka może wymagać od zarządu i rady nadzorczej naprawienia szkody, o ile wykaże, że ma ona charakter majątkowy i jest wynikiem działania lub zaniechania działania. Warto pamiętać, że odszkodowanie obejmować może zarówno tzw. rzeczywistą szkodę, jak i utracone korzyści. Należy więc udowodnić wysokość szkody oraz winę.

Komitet audytu

W kontekście odpowiedzialności za sprawozdanie warto zwrócić uwagę na przepisy ustawy z 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (Dz.U. nr 77, poz. 649 z późn. zm.).

Przypomnijmy więc, że do 6 grudnia 2009 r. określone jednostki zainteresowania publicznego, którymi są m.in. spółki giełdowe i banki, musiały utworzyć komitet audytu. Członkowie komitetu audytu to osoby powołane przez radę nadzorczą spośród jej członków. Gdy rada nadzorcza składa się z nie więcej niż pięciu członków, zadania komitetu audytu mogą zostać powierzone radzie nadzorczej.

Do zadań tego organu należy m.in. monitorowanie procesu sprawozdawczości finansowej, wykonywania czynności rewizji finansowej. W praktyce przepisy powodują pewne wątpliwości. Istnieje bowiem błędne przekonanie, że powołanie i działanie komitetu audytu zwalnia pozostałych członków rady z odpowiedzialności. Jednak tak nie jest - przepisy zarówno ustawy o rachunkowości, jak i o biegłych rewidentach nie zawierają takiego zwolnienia.

Zgodnie w wymaganiami ustawy

Kierownik jednostki (np. zarząd) oraz członkowie rady nadzorczej lub innego organu nadzorującego jednostki są zobowiązani do zapewnienia, że sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie z działalności spełniały wymagania ustawy o rachunkowości.

Organy te odpowiadają solidarnie wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem stanowiącym naruszenie tego obowiązku.

Odpowiedzialność:

● karna - zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości grozi grzywna, kara pozbawienia wolności do lat dwóch lub obie te kary łącznie,

● cywilna - możliwość ubiegania się o odszkodowanie od kierownika jednostki lub organu nadzorczego.

Agnieszka Pokojska

agnieszka.pokojska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 4a ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 152, poz. 1223 z późn. zm.).