Etat prezesa nie uchroni przed wyższą odpowiedzialnością

Osobę powołaną do pełnienia funkcji członka zarządu w spółce prawa handlowego mogą łączyć z tą spółką różnego rodzaju więzi prawne. Już samo powołanie członka zarządu do pełnienia funkcji w organach spółki powoduje powstanie stosunku organizacyjnego pomiędzy spółką i tym członkiem zarządu. W praktyce niezwykle często poza stosunkiem korporacyjnym kształtowanym przez przepisy kodeksu spółek handlowych (dalej: k.s.h.) spółka nawiązuje z członkami zarządu także stosunek cywilnoprawny (np. na podstawie umowy-zlecenia) lub stosunek pracy. Możliwość nawiązania dodatkowej więzi obligacyjnej została przewidziana w art. 203 (w odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością) i 370 (w odniesieniu do spółki akcyjnej) k.s.h.

Z punktu widzenia niniejszej analizy istotne jest, iż do umowy o pracę z członkami zarządu mają zastosowanie te same przepisy prawa pracy, które regulują kwestie zatrudnienia innych pracowników. Oznacza to, że w stosunku do pracownika - członka zarządu stosujemy te same rygory prawne, w szczególności w zakresie nawiązania, trwania i rozwiązania stosunku pracy.

W praktyce określone w umowach o pracę z członkami zarządu obowiązki pracownicze polegają wyłącznie na zarządzaniu i prowadzeniu spraw spółki lub dotyczą także innych zadań związanych z konkretnymi, niezależnymi od funkcji zarządczej kwalifikacjami pracownika. Wyraźne rozgraniczenie pomiędzy stosunkiem pracowniczym a funkcją korporacyjną ma istotny wpływ na stosowany w określonej sytuacji reżim odpowiedzialności.

W różnych wysokościach

Zgodnie z art. 115 k.p. pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty. Z kolei z art. 119 k.p. wynika, że odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

Przyglądając się kwestii odpowiedzialności pracowników - członków zarządu, istotne będzie zatem rozważenie, czy członek zarządu, będąc jednocześnie pracownikiem spółki, odpowiada za szkodę wyrządzoną tej spółce w pełnej wysokości, czy też jego odpowiedzialność została ograniczona przez art. 119 k.p. do wysokości trzykrotności pobieranego przez niego wynagrodzenia.

Naruszenie obowiązków

Z kolei zgodnie z art. 293 k.s.h. członek zarządu odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy. Przy wykonywaniu swoich obowiązków powinien dołożyć staranności wynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności. Warto zwrócić uwagę, iż regulacja ta odnosi się do wszystkich członków zarządu, niezależnie od tego czy zawarli oni dodatkowe umowy ze spółką - takie jak umowy cywilnoprawne czy umowa o pracę.

Jak wynika z powołanej powyżej regulacji, odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną spółce jest odpowiedzialnością w ramach reżimu odpowiedzialności odszkodowawczej. Istnienie szkody jest przesłanką i jednocześnie miernikiem rozmiaru odpowiedzialności. Ustawa nie definiuje, jak powinno być rozumiane działanie sprzeczne z prawem, przyjmuje się, że każde naruszenie obowiązków określonych w ustawie (bądź w umowie spółki) przez członków zarządu może być objęte odpowiedzialnością za wyrządzoną szkodę. Odpowiedzialność osób wymienionych w art. 293 k.s.h. jest oparta na zasadzie winy (domniemanej). Członek zarządu może się uchylić od odpowiedzialności, jeśli będzie w stanie wykazać brak swojej winy.

Wymagana staranność

Stopień staranności, jaki jest wymagany od członka zarządu, musi być oceniany, biorąc pod uwagę zawodowy (profesjonalny) charakter jego działalności. Obejmuje to m.in. wiedzę o zarządzaniu zasobami ludzkimi, przepisach obowiązującego prawa (w tym odnoszącymi się do bhp w zakładzie pracy) oraz konsekwencjach, jakie mogą wystąpić w odniesieniu do prowadzonej działalności gospodarczej. Wymagana staranność obejmuje także postępowanie zgodne z podstawowymi zasadami uczciwości, skrupulatność zawodową oraz umiejętności specjalistyczne, co oznacza, że taka osoba działa zgodnie z prawem i interesami spółki.

Kiedy wyłącznie kodeks pracy

Biorąc pod uwagę to, że członek zarządu (w przeciwieństwie do szeregowego pracownika) pozostaje ze spółką w dwóch stosunkach prawnych, należy stwierdzić, iż nie można ograniczyć jego odpowiedzialności tylko i wyłącznie ze względu na to, iż pozostaje on w stosunku pracy. O ile oczywiście szkoda wynika z działań podejmowanych przez daną osobę jako członka zarządu, nie zaś wyłącznie z obowiązków pracowniczych.

Warto zatem pamiętać, iż członek zarządu będzie ponosił odpowiedzialność wyłącznie w granicach określonych w art. 119 k.p., gdyby naruszenie obowiązków miało charakter naruszenia takich obowiązków, które w bezpośredni sposób wynikają z umowy o pracę i co istotniejsze, nie są związane z bieżącym kierowaniem sprawami spółki. Przykładowo gdyby pracownik - członek zarządu był jednocześnie zatrudniony w spółce jako programista i ewentualna szkoda wynikałaby z zadań związanych z funkcją programisty, a nie członka zarządu, wówczas taka osoba ponosiłaby odpowiedzialność wyłącznie na gruncie k.p.

Podsumowanie

Na podstawie art. 293 k.s.h. członek zarządu odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami umowy spółki, chyba że nie ponosi winy.

Pozostawanie w stosunku pracy ze spółką nie ogranicza jego odpowiedzialności do wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia, o ile czyn powodujący szkodę nie jest wyłącznie związany ze stosunkiem pracowniczym.

Ważne

Ustawa nie definiuje, jak powinno być rozumiane działanie sprzeczne z prawem. Przyjmuje się, że każde naruszenie obowiązków określonych w ustawie (bądź w umowie spółki) przez członków zarządu może być objęte odpowiedzialnością za wyrządzoną szkodę

Co wynika z innych przepisów

Członek zarządu jako członek organu kolegialnego osoby prawnej, nawet jeśli pozostaje z taką osobą prawną także w stosunku pracy, może w określonych przypadkach ponosić odpowiedzialność przewidzianą w innych przepisach prawa, np.:

● odpowiedzialność za zaległości podatkowe (art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.);

● odpowiedzialność za zaległości w płatnościach składek ZUS (art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.);

● odpowiedzialność z przepisów o rachunkowości (ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości; t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 330 z późn. zm.);

● odpowiedzialność za niezgłoszenie wniosku o upadłość w terminie określonym w ustawie z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 112 z późn. zm.).

@RY1@i02/2014/035/i02.2014.035.21700080a.803.jpg@RY2@

Katarzyna Witkowska-Pertkiewicz radca prawny w kancelarii prawnej Squire Sanders Święcicki Krześniak

Katarzyna Witkowska-Pertkiewicz

radca prawny w kancelarii prawnej Squire Sanders Święcicki Krześniak

Podstawa prawna

Art. 115 i 119 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 203 i 370 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 z późn. zm.).