Ten gorszy

Wśród zróżnicowanych form prowadzenia działalności gospodarczej największą statystycznie grupę stanowią osoby fizyczne. Ale to nie im ustawodawca poświęca czas i siły, ale różnego rodzaju strukturom organizacyjnym. Funkcjonowanie tych ostatnich reguluje kilkanaście aktów prawnych, od kodeksu spółek handlowych po ustawę o działalności ubezpieczeniowej. Jeżeli do tego dołączymy przedsiębiorców z grupy not for profit wpisywanych do rejestru 2 KRS i jednocześnie do rejestru przedsiębiorców, gdy podejmują działalność gospodarczą, to tych aktów prawnych jest już kilkadziesiąt. A cóż z osobami fizycznymi? W sensie legislacyjnym pozostają sierotami.

I to jest właśnie paradoks i pewien chichot historii. Przecież podstawą stosunków cywilnoprawnych, a następnie handlowych, był człowiek. To on, już w czasach greckich i rzymskich, zaczął tworzyć różne wehikuły prawne, które przesunęły go, przynajmniej w stosunkach handlowych, na plan dalszy. Lepsze okazują się jednak twory i mutacje. No bo przecież takim tworem jest spółka jednoosobowa, o której nie bez sensu powiedział kiedyś niemiecki prawnik Ernst Neukamp: "z pewnością dla laika nigdy nie będzie zrozumiałe, jak prawnicy mogli dojść do wniosku, że może istnieć spółka jednoosobowa, podczas gdy samo słowo spółka zakłada udział co najmniej dwóch osób".

A czyż nie jest mutacją spółka komandytowa czy komandytowo-akcyjna z komplementariuszem (będącym osobą prawną lub podmiotem niemającym osobowości prawnej, której przepis przyznaje zdolność prawną)? Mutacja w takiej postaci spółki komandytowo-akcyjnej nie podobała się ustawodawcy, który podatkowo "zrobił" z niej osobę prawną i kazał rozliczać się CIT-em. Inna rzecz, że będąc głodnym podatków, w istocie uśmiercił tę formę prawną. No cóż, to takie typowo polskie, zamiast się podzielić, wolał zabić.

Wracając jednak do przedsiębiorców - osób fizycznych. Skąd postawiona teza, że może są oni gorzej traktowani w obrocie, a przez to gorsi? Na jeden aspekt już zwróciłem uwagę: ustawodawstwo gospodarcze, które poświęcone jest nie osobom fizycznym, a strukturom organizacyjnym. Ktoś powie: "A ustawa o swobodzie działalności gospodarczej?". Nie, ta ustawa jest skierowana do wszystkich przedsiębiorców, w tym osób fizycznych. Dlatego warto pomyśleć o tym, by nowa ustawa regulująca problematykę przedsiębiorców była zogniskowana właśnie na osobach fizycznych.

Z samej ustawy o swobodzie działalności gospodarczej wynika kolejna nierówność. Mianowicie, przedsiębiorcy - osoby fizyczne wpisywani są do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), a nie do Krajowego Rejestru Sądowego. Państwo nie było w stanie przez 20 lat ujednolicić systemu rejestracji przedsiębiorców. Dlatego więc (choć może lepiej zapytać, dlaczego?) przedsiębiorcy - osoby fizyczne nie mogą korzystać z pełnej jawności materialnej, jaką kreuje ustawa o KRS w art. 15 i 16. Atuty w postaci możliwości wpisu do ewidencji bez ruszania się od komputera w kontekście tworzenia wszelkiego rodzaju e-spółek dla osób fizycznych w tym zakresie nie wydają się już aktualne.

Inny przykład gorszego traktowania przedsiębiorców - osób fizycznych to brak możliwości ograniczenia odpowiedzialności za zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Dlaczego z takiego przywileju mogą korzystać jedynie struktury organizacyjne? Dlaczego dostają taką "premię" za sam wybór struktury organizacyjnej? Wydaje się, że zagadnienie to powinno być przedmiotem zmian legislacyjnych.

Czas więc chyba, aby ograniczyć odpowiedzialność przedsiębiorcy, dziś zmuszonego zawierać umowy o rozdzielności majątkowej, o których być może w ogóle by nie pomyślał, aby oddzielić majątek żony (męża) od swojego (swoją drogą ciekawe, ile małżeństw zakończyło się w związku z podpisywaną intercyzą). A jeżeli przedsiębiorca tego nie uczyni, to czy jesteśmy pewni, że komornik nie zajmie np. obrazu, który został nabyty przed powstaniem wspólności ustawowej czy nabyty przez dziedziczenie, darowiznę itp.? Skąd komornik będzie wiedział, że samochód nie został zakupiony za środki małżonka otrzymane z tytułu odszkodowania za uszkodzenia ciała. A gdy pochodzą z praw autorskich lub innych praw twórcy? Przecież te środki najzwyczajniej w praktyce się mieszają z majątkiem wspólnym.

O ile trudniej jest przedsiębiorcy - osobie fizycznej doprowadzić do zainwestowania w jego działalność np. funduszy kapitałowych, funduszy ventures capital itd. Będzie on musiał przekształcić się w jakąś strukturę organizacyjną (spółkę z o.o.) lub wnieść przedsiębiorstwo do nowego podmiotu, który należy utworzyć, aby umożliwić taką inwestycję.

A wpływ współmałżonka na prowadzoną działalność gospodarczą, w szczególności konieczność uzyskania zgody zgodnie z art. 37 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wszelkie konsekwencje z tym związane? Oczywiście jest to "cena" za nieograniczoną odpowiedzialność, również z majątku wspólnego, ale czy małżonek nieprowadzący działalności gospodarczej, a więc niekoniecznie mający o niej pojęcie, powinien być w tę działalność "popychany"?

Jeszcze inny aspekt statusu przedsiębiorców osób fizycznych to ich słabsza pozycja "merytoryczna". Czy stać ich z chwilą nie tylko rozpoczęcia, ale i w trakcie działalności na profesjonalne doradztwo prawne, marketingowe i inne? Oczywiście że nie, w odróżnieniu od tych, którzy są przyobleczeni w różnego rodzaju struktury organizacyjne.

Kolejną słabością przedsiębiorców - osób fizycznych jest ich reprezentacja. Wobec przyjętej ponad 25 lat temu i chyba, a właściwie z dzisiejszej perspektywy już na pewno, błędnej koncepcji nieobowiązkowego zrzeszania się przedsiębiorców, doszło do swoistej patologii. Powstało kilka organizacji lobbingowych reprezentujących wielkich przedsiębiorców, które wypowiadają się w imieniu wszystkich. Również tych małych, których przecież z wysokości swoich organizacji nawet nie dostrzegają. Brak obowiązku zrzeszania się przedsiębiorców doprowadził do tego, że ci mali stali się niemi. Tworzy się akty prawne dotyczące przedsiębiorców - osób fizycznych, a tych ostatnich nikt nie słucha. Decydują więc o tym urzędnicy, lobbyści czy eksperci, którzy nigdy samodzielnie jako osoby fizyczne działalności gospodarczej nie prowadzili.

Pewnie dowodów na słabszą pozycję osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą jest więcej, ale i te przykłady wystarczą. Niech więc ustawodawca tworząc nowe akty prawne, które ich dotyczą, zaopatrzy się w szkło powiększające problemy maluczkich.

Inny przykład gorszego traktowania przedsiębiorców - osób fizycznych to brak możliwości ograniczenia odpowiedzialności za zobowiązania związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Dlaczego z takiego przywileju mogą korzystać jedynie struktury organizacyjne?

@RY1@i02/2016/099/i02.2016.099.07000020b.801.jpg@RY2@

MATERIAŁY PRASOWE

Prof. zw. dr hab. Andrzej Kidyba

kierownik Katedry Prawa Gospodarczego i Handlowego na UMCS w Lublinie