Skarga pauliańska – możliwość dochodzenia roszczeń w razie ogłoszenia upadłości dłużnika
W obrocie gospodarczym często mamy do czynienia z sytuacją, w której dłużnik, chcąc uchronić się przed egzekucją, wyzbywa się swojego majątku na rzecz osoby trzeciej z pokrzywdzeniem wierzyciela (tzw. czynność fraudacyjna). Tym samym doprowadza do swojej niewypłacalności lub ją powiększa. Wierzyciel – w celu zabezpieczenia swoich interesów oraz rozszerzenia egzekucji na majątek, który został przeniesiony przez dłużnika na osobę trzecią – może wtedy wystąpić ze skargą paulińską, czyli pozwem o uznanie takiej czynności pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią za bezskuteczną wobec niego. Sytuacja wierzyciela się komplikuje, kiedy dodatkowo zostaje ogłoszona upadłość dłużnika, co często ma miejsce, jeżeli jest on w trudnej sytuacji finansowej. Jak zatem w takiej sytuacji może się chronić wierzyciel?
Na początku przypomnijmy, że czynnością fraudacyjną, mającą na celu pokrzywdzenie wierzyciela, może być umowa darowizny, umowa dzierżawy, a nawet umowa o podział majątku wspólnego małżonków. Wierzyciel może natomiast skorzystać z dobrodziejstw skargi pauliańskiej i doprowadzić do uznania takiej czynności za bezskuteczną wobec niego, jeżeli łącznie zostaną spełnione następujące przesłanki:
- dłużnik dokonuje czynności prawnej z osobą trzecią,
- wierzyciel jest pokrzywdzony na skutek tej czynności,
- osoba trzecia uzyskuje korzyść majątkową, np. staje się właścicielem nieruchomości dłużnika,
- dłużnik oraz osoba trzecia wiedzieli o tym, że czynność prawna dokonywana jest z pokrzywdzeniem wierzyciela,
- wierzyciel zażądał, aby taka czynność została uznana za bezskuteczną wobec niego.
!Wierzyciel może skorzystać ze skargi pauliańskiej w terminie pięciu lat od dnia dokonania czynności z pokrzyw dzeniem wierzyciela (art. 543 k.c.).
Duża liczba przesłanek, które wierzyciel musi spełnić, oraz trudności w udowodnieniu, że strony czynności fraudacyjnej (np. przeniesienie własności nieruchomości, zbycie ruchomości) działały ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, powodują, że wyrok może czasami zaskoczyć strony procesu. Ustawodawca na szczęście wprowadził pewne ułatwienia dla wierzycieli w postaci tzw. domniemań prawnych, które wzmacniają ich pozycję w procesie sądowym. Zakłada się np., że osoba, która była w bliskiej relacji osobistej lub gospodarczej z dłużnikiem i uzyskała od dłużnika korzyść majątkową, wiedziała, że czynność prawna dokonywana jest z pokrzywdzeniem wierzyciela. Wówczas to po stronie tej osoby leży konieczność udowodnienia, że takiej świadomości nie miała. Natomiast w sytuacji, gdy dłużnik odda jakiś składnik swojego majątku innej osobie trzeciej za darmo, wierzyciel może żądać uznania takiej czynności za bezskuteczną również wówczas, gdy ta osoba trzecia nie wiedziała i nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła się dowiedzieć, że dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.