Nawet uczestnictwo w jednym kartelu nie pozostanie bezkarne

Teza Sądy europejskie powinny wydawać wyroki karzące tylko za część zarzutów stawianych przez Komisję Europejską w decyzji antykartelowej, jeżeli da się dowieść, że skarżący przedsiębiorca nie jest winien wszystkich przypisywanych mu czynów, a stwierdzenie częściowej nieważności decyzji KE nie zmieniałoby jej istoty.

Stan faktyczny Komisja Europejska stwierdziła, że belgijskie firmy działające na rynku międzynarodowych przeprowadzek przez prawie dwadzieścia lat łamały zasady konkurencji. Kartel, do którego należała spółka Verhuizingen Coppens, utrzymywał zawyżone ceny dla klientów i dzielił między siebie połowę rynku usług oferowanych osobom fizycznym, przedsiębiorcom, a także organom administracji. Zmówieni przedsiębiorcy stosowali system ofert osłonowych i porozumień w sprawie systemu kompensacji finansowych za odrzucone oferty lub za powstrzymanie się od złożenia ofert, określanych jako prowizje.

Pierwszy sposób polegał na składaniu przez kilku kolaborantów, którzy nie mieli zamiaru przyjąć zamówienia, pozornych kosztorysów na cenę wyższą, niż oferował przedsiębiorca, który szykował się do realizacji zlecenia. System prowizyjny polegał na wzajemnym obciążaniu się przez członków kartelu fakturami za oferty, których nie przyjęli wskutek wzajemnych uzgodnień. Kosztami tych machinacji byli obciążani klienci. Jedną z karzących za to decyzji Komisja Europejska wydała przeciwko spółce Coppens. Ta jednak wniosła sprawę do europejskiego sądu pierwszej instancji, przed którym zostało udowodnione jedynie uczestnictwo obwinionej w przekazywaniu klientom pozornych kosztorysów. Skutkiem tego sąd orzekł nieważność całej decyzji skierowanej przeciwko tej spółce. KE odwołała się więc do Trybunału Sprawiedliwości. Dowodziła przed nim, że sąd europejski popełnił błąd. Nie miał bowiem wątpliwości, że spółka brała udział w jednej z postaci kartelu. Za niedowiedzione uznał tylko uczestnictwo Coppensa w porozumieniu w sprawie prowizji. Tym samym sąd pierwszej instancji naruszył zasadę proporcjonalności, której stosowanie przy orzekaniu jest konieczne. Kiedy bowiem tylko część naruszenia prawa antymonopolowego nie została dowiedziona, a winowajca wychodzi z opresji całkowicie uwolniony od odpowiedzialności, to należałoby powtarzać postępowania, by dowiedziona część naruszenia nie pozostała bezkarna. Nie pozwala na to jednak zasada niesądzenia dwa razy w tej samej sprawie.

Coppens utrzymywała przed trybunałem, że Komisja żądała ukarania jej również za nieudowodnione uczestnictwo w porozumieniu prowizyjnym, więc sąd słusznie uchylił całą decyzję. Posiłkowo wnosiła o uchylenie lub przynajmniej obniżenie nałożonej na nią grzywny, ponieważ Komisja jakoby przyjęła niewłaściwą podstawę wyliczeń nie różnicując ról poszczególnych uczestników kartelu.

Ostatecznie trybunał co do zasady przyznał rację Komisji. Uchylił wyrok sądu pierwszej instancji w sprawie udziału Coppensa w kartelu belgijskich firm przeprowadzkowych. Orzekł, że przedsiębiorca ten powinien jednak zostać ukarany za udział w sporządzaniu fałszywych kosztorysów. Ostateczną grzywnę, jaką za to ma zapłacić, TS ustalił na 35 000 euro. Obciążył przy tym Coppensa 1/3 kosztów własnych poniesionych w obu instancjach. Resztę opłat sądowych ma wnieść KE, która nie udowodniła w części zarzutów stawianych przedsiębiorcy w antykartelowej decyzji.

UZASADNIENIE Trybunał uznał, że nieważność zaskarżonej przez Coppensa decyzji KE sąd Unii Europejskiej powinien był przyjąć jedynie w takim zakresie, w jakim skarga była zasadna, a zarzuty nieudowodnione. Komisja jest bowiem uprawniona do przypisania przedsiębiorcy odpowiedzialności tylko za zachowania w których uczestniczył bezpośrednio i za czyny planowane lub wdrażane przez innych uczestników kartelu, jeżeli zostało wykazane, że winowajca wiedział o nich lub w rozsądny sposób mógł je przewidzieć, a także że był gotów ponieść związane z tym ryzyko.

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

Wyrok w sprawie C-441/11 P, Komisja Europejska przeciwko Verhuizingen Coppens NV