Członkowie kartelu odpowiadają także za pośrednie jego skutki

Luksemburski trybunał doprecyzował, że zastosowanie tej zasady nie wymaga umowy poszkodowanego z którymkolwiek członkiem kartelu. Producenci i usługodawcy nieuczestniczący w zakazanym porozumieniu także bowiem biorą pod uwagę ceny rynkowe. Bez względu na to, co wpłynęło na ich ustalenie.

Sprawa, z której wynikł spór, zaczęła się jeszcze w latach 80.

Spółki Kone, Otis, Schindler Aufzüge und Fahrtreppen, Schindler Liegenschaftsverwaltung i ThyssenKrupp Aufzüge latami utrzymywały w kilku państwach Unii kartel na wielką skalę. Nielegalny podział rynku belgijskiego, niemieckiego, holenderskiego i luksemburskiego dotyczył montażu i serwisowania wind oraz schodów ruchomych.

Komisja Europejska nałożyła więc na te firmy 992 mln euro grzywny. Podobnie Austriacy ukarali niektórych członków tego kartelu. Teraz austriacki sąd najwyższy ma orzec w sprawie wszczętej przez ÖBB Infrastruktur - spółki zależnej austriackich kolei. Kupiła ona bowiem windy i schody ruchome od przedsiębiorców nieuczestniczących wprawdzie w kartelu, ale stosujących ceny obowiązujące na ustawionym przez uczestników zmowy rynku.

Nieumówieni na podział rynku przedsiębiorcy wykorzystywali bowiem efekt parasola cenowego, który bywa skutkiem działania karteli na wielka skalę. Polega on na stosowaniu sztucznie wyśrubowanych cen przez wszelkie firmy obecne na rynku. Z tego właśnie powodu ÖBB Infrastruktur zażądała od uczestników kartelu - mimo że nie zawarła z nimi żadnej umowy - niemal dwóch milionów euro tytułem naprawienia szkody. Dowodziła, że poniosła ją z powodu zawyżonych cen, jakie musiała zapłacić za windy i ruchome schody.

Austriacki sąd pierwszej instancji oddalił żądanie ÖBB. Wyrok uzasadnił konstrukcją krajowego prawa cywilnego, które pozwala na żądanie naprawienia szkody tylko, kiedy pozwany bezpośrednio przyczynił się do jej wywołania. Sąd drugiej instancji uwzględnił jednak żądanie kolejowej spółki. Sąd najwyższy natomiast zapytał TS o przesłanki odpowiedzialności członków kartelu, kiedy skarżącej spółki nie łączy ze zmawiającymi się żaden stosunek umowny.

TS orzekł, że kiedy przedsiębiorstwo nieuczestniczące w kartelu czerpie korzyści z efektu parasola cenowego, nie można zabronić ani nawet utrudniać tym, którzy ponieśli z tej przyczyny szkodę, żądania jej naprawienia przez członków kartelu. Zasada ta musi działać nawet, kiedy przedsiębiorca pokrzywdzony działaniem zmawiających się nie miał z nimi żadnych związków umownych, a jedynie padł ofiarą pośredniego działania mechanizmu wywołanego przez kartel. Inna interpretacja Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej łamałaby bowiem zasadę skuteczności zakazu porozumień, decyzji i praktyk o charakterze antykonkurencyjnym.

Dlatego w UE każda osoba ma prawo żądać naprawienia poniesionej szkody, jeżeli między uszczerbkiem a zmową istnieje związek przyczynowy. Skutkiem tego niedopuszczalne są przepisy prawa krajowego wymagające związków kontraktowych między poszkodowanym a członkami kartelu po to, żeby mógł on żądać naprawienia szkody wywołanej nawet pośrednio przez zmowę - podkreślili sędziowie TS.

W UE każda osoba ma prawo żądać naprawienia szkody, jeżeli między szkodą a zmową istnieje związek przyczynowy

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok z 5 czerwca 2014 r. w sprawie C-557/12.