Interpretacja pomocy publicznej powinna być jednoznaczna

Komisja Europejska (KE) 13 lipca 2009 r. wydała dwie decyzje dotyczące wyrażenia zgody na uruchomienie przez Polskę wsparcia na modernizację i wymianę sieci dystrybucji energii elektrycznej oraz budowy sieci przesyłowych i dystrybucyjnych dedykowanych przyłączaniu jednostek wytwarzających energię ze źródeł odnawialnych. Finansowanie tych projektów jest przewidziane w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko – działania 9.2 i 9.6. (PO IiŚ).

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że decyzje wydane przez KE są bardzo korzystne, jednakże nie do końca tak jest. Strona polska, mając na uwadze doświadczenia z nielegalną pomocą publiczną udzieloną m.in. polskim stoczniom, zdecydowała się dokonać zgłoszenia planowanego środka KE w celu uzyskania pewności co do kwalifikacji prawnej takich dotacji. Zgłoszenie zostało dokonane, by uzyskać potwierdzenie Komisji Europejskiej, że takie dotacje nie stanowią pomocy publicznej w rozumieniu art. 87 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Po otrzymaniu potwierdzenia strona polska mogłaby uruchomić udzielanie wsparcia dla przedsiębiorców bez ryzyka, że Komisja Europejska kiedykolwiek stwierdzi, że udzielane zgodnie z postanowieniami decyzji wsparcie stanowi nielegalną pomoc publiczną. Zgłoszenie w celu pewności prawnej było również dokonane w celu ochrony potencjalnych beneficjentów. Wynika to z faktu, iż w przypadku udzielenia nielegalnej pomocy publicznej beneficjent zobowiązany jest do zwrotu tej pomocy wraz z odsetkami od dnia jej udzielenia, natomiast dniem udzielenia pomocy nie zawsze jest dzień ich faktycznej wypłaty, lecz dzień nabycia prawa do jej otrzymania. Ma to o tyle duże znaczenie przy finansowaniu inwestycji z funduszy europejskich, że często dzień nabycia prawa następuje dużo wcześniej aniżeli wypłata środków, która generalnie ma miejsce dopiero po zrealizowaniu projektu w całości lub części.

Należy wskazać, iż strona polska nie występowała o zgodę na udzielenie wsparcia, lecz o stwierdzenie, że pomoc publiczna w rozumieniu art. 87 TWE nie występuje, natomiast Komisja Europejska wydała decyzję, że wsparcie stanowi pomoc publiczną. Stwierdzenie, że występuje pomoc publiczna, jest o tyle ważne, że jej udzielanie związane jest z dodatkowymi obowiązkami leżącymi zarówno po stronie beneficjenta, jak i podmiotów udzielających pomocy. Komisja Europejska uznała projekt wsparcia z działań 9.2 i 9.6 PO IiŚ za zgodny ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 87 ust. 3 lit. c) TWE. Uznanie pomocy publicznej za zgodną ze wspólnym rynkiem na podstawie bezpośredniej normy Traktatu powoduje sytuację, w której szczegółowe zasady jej udzielania powinny zostać określone w decyzji Komisji Europejskiej. Przykładowo pomoc publiczna dla energetyki w ramach PO IiŚ udzielana będzie zarówno na podstawie rozporządzenia Komisji (WE) 800/2008, jak i wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej. W takiej sytuacji szczegółowe zasady udzielania wsparcia są z góry znane beneficjentom, natomiast w przypadku pomocy publicznej zatwierdzonej na podstawie Traktatu należy liczyć na to, że KE określi te zasady w swojej decyzji.

W przypadku braku występowania pomocy publicznej możliwe byłoby ubieganie się o wsparcie dla inwestycji zarówno rozpoczętych, jak i zakończonych. Wydatki kwalifikowane mogłyby być ponoszone w ramach realizacji projektu już od 1 stycznia 2007 r. W konsekwencji uznania wsparcia za pomoc publiczną Komisja Europejska może określić inne ramy czasowe kwalifikowania wydatków i może to być data późniejsza aniżeli 1 stycznia 2007 r. Oznaczać to będzie, że część wydatków poniesionych przez beneficjentów przed tą datą może nie kwalifikować się do otrzymania wsparcia. Jednocześnie możliwa jest sytuacja, że beneficjent przed rozpoczęciem prac budowlanych albo złożeniem zamówienia na dostawę urządzeń w ramach realizacji projektu będzie zobowiązany do uzyskania od podmiotu udzielającego pomocy potwierdzenia, że projekt wstępnie kwalifikuje się do uzyskania wsparcia z działań 9.2 i 9.6 PO IiŚ. Natomiast uzyskanie potwierdzenia kwalifikowalności w praktyce możliwe jest dopiero po ogłoszeniu naboru wniosków w ramach danego działania. Może się okazać, że termin rozpoczęcia kwalifikowania wydatków zostanie znacznie przesunięty.

Katalog wydatków kwalifikowanych jest różny dla projektów, dla których wsparcie stanowi pomoc publiczną, oraz dla tych, dla których takie wsparcie nie stanowi pomocy publicznej. W tej sytuacji również może się okazać, że część wydatków poniesionych przez beneficjentów nie będzie podlegać refundacji z PO IiŚ. Przykładowo można wskazać, iż w działaniach PO IiŚ, w których występuje pomoc publiczna, niekwalifikowane są wydatki dużego przedsiębiorcy poniesione na dokumentację związaną z aplikowaniem o wsparcie oraz usługi doradcze i prawne.

Beneficjent pomocy nie będzie mógł otrzymać dotacji z innych źródeł, jeżeli mogłoby to doprowadzić do przekroczenia maksymalnego dopuszczalnego poziomu pomocy publicznej. W sytuacji gdyby nie występowała pomoc publiczna w działaniach 9.2 i 9.6, beneficjent mógłby korzystać z dodatkowego finansowania, np. preferencyjnych kredytów ze środków państwowych, gwarancji skarbu państwa albo dotacji z innych środków krajowych.

Beneficjent przy ubieganiu się o wsparcie może zostać zobowiązany do udzielenia dodatkowych informacji. Informacje mogą dotyczyć np. wcześniej otrzymanej pomocy publicznej, informacji o kondycji finansowej przedsiębiorstwa.

Zgodnie z art. 88 ust. 3 TWE w przypadku zmiany systemu udzielania pomocy państwo członkowskie musi je zgłosić Komisji Europejskiej zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (WE) nr 764/2004. Jednocześnie zmiany nie mogą być wprowadzone bez uzyskania akceptacji KE. To oznacza, że np. zwiększenie środków w ramach danego działania przez podmiot udzielający pomocy musi podlegać zgłoszeniu oraz uzyskać akceptację Komisji Europejskiej.

Oprócz obowiązków sprawozdawczych wynikających z przepisów o funduszach wspólnotowych zgodnie z ustawą o postępowaniu w sprawach pomocy publicznej podmioty udzielające pomocy będą zobowiązane do sporządzania i przedstawiania prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) sprawozdań o udzielonej pomocy publicznej w danym okresie sprawozdawczym. Sprawozdania muszą zawierać w szczególności informacje o beneficjentach pomocy oraz o rodzajach, formach, wielkości i przeznaczeniu udzielonej pomocy.