Rejestracja i ochrona produktów tradycyjnych w Unii Europejskiej

Niezależnie od Listy Produktów Tradycyjnych na poziomie wspólnotowym funkcjonuje system umożliwiający rejestrację i ochronę nazw produktów rolnych i środków spożywczych jako Chroniona Nazwa Pochodzenia, Chronione Oznaczenie Geograficzne lub Gwarantowana Tradycyjna Specjalność. Chroniona Nazwa Pochodzenia oznacza nazwę regionu, konkretnego miejsca lub też w wyjątkowych przypadkach kraju, używaną do opisu produktu rolnego lub artykułu spożywczego. Jakość produktu lub jego cechy charakterystyczne powinny być głównie lub wyłącznie związane z tym szczególnym otoczeniem geograficznym i właściwymi dla niego czynnikami naturalnymi lub ludzkimi.

Drugim z kolei systemem ochrony produktów jest Chronione Oznaczenie Geograficzne. Oprócz cech właściwych dla produktów pierwszej kategorii powinien on posiadać specyficzną jakość, reputację, cieszyć się uznaniem lub też posiadać inne cechy przypisywane temu pochodzeniu geograficznemu. Jakość ta może wynikać z naturalnych lub ludzkich czynników, takich jak klimat, szata roślinna, specyficzna gleba czy ukształtowanie terenu lub też niezmienna i tradycyjna metoda wytwarzania. W odróżnieniu od Chronionej Nazwy Pochodzenia na określonym obszarze geograficznym może odbywać się jeden z trzech procesów: produkcja, przetwarzanie, lub też przygotowywanie produktu.

Rejestracja nazwy jako Gwarantowanej Tradycyjnej Specjalności w tej kategorii jest możliwa wtedy, gdy jest ona sama w sobie specyficzna lub też wyraża specyficzny charakter produktu rolnego lub środka spożywczego. Specyficzny charakter oznacza cechę lub zespół cech, które w wyraźny sposób odróżniają produkt rolny lub środek spożywczy od produktów należących do tej samej kategorii. Takimi cechami mogą być: smak, zapach lub szczególne, użyte do produkcji surowce. Niezbędnym elementem warunkującym uzyskanie Gwarantowanej Tradycyjnej Specjalności jest wykazanie tradycyjnego charakteru produktu.

Rejestracja na szczeblu wspólnotowym przyznaje prawo producentom wytwarzającym produkty zgodnie ze specyfikacją do posługiwania się wspólnotowymi logo. Ponadto w przypadku Chronionych Nazw Pochodzenia i Chronionych Oznaczeń Geograficznych ochronie podlega nazwa produktu. W odniesieniu do Gwarantowanej Tradycyjnej Specjalności rejestracji podlega metoda produkcji, a nazwa produktu jest chroniona, o ile producenci wystąpili o jej zastrzeżenie. Naruszenie prawa jest w tym wypadku ścigane i podlega karom grzywny oraz ograniczenia wolności. Szczegółowe warunki specyfikacji każdego z produktów określają, jak, kiedy oraz gdzie należy go produkować, aby można było używać objętej ochroną nazwy. Producenci mają zapewnić ich niezmienną specyficzną jakość i zadbać, by pod jedną nazwą konsument zawsze znalazł produkt o tej samej jakości. Ponadto każdy producent, który chce wytwarzać produkt pod zarejestrowaną nazwą, musi poddawać się dodatkowej kontroli, tzw. kontroli procesu produkcji ze specyfikacją. Należy podkreślić, że zarejestrowany produkt nie staje się wyłączną własnością konkretnych producentów, ale jest chroniony jako wspólne dobro. Nikt nie może zostać wyłącznym właścicielem narodowej tradycji, dobra płynącego z warunków klimatycznych panujących na danym obszarze bądź przepisów udoskonalanych przez kilka pokoleń. Produkty takie można jednak poddać ochronie właśnie ze względu na ich wyjątkowe cechy.

Przepisy wspólnotowe dopuszczają możliwość wystąpienia z wnioskiem o rejestrację przez pojedynczego producenta, jednak dzieje się to niezwykle rzadko, ponieważ ciąży na nim obowiązek wykazania, że jest jedynym producentem produktu. W praktyce wnioski składane są przez grupy producentów. Opłata związana z rejestracją wynosi 300 zł.

Producenci wytwarzający produkty zarejestrowane we wspólnotowych rejestrach oprócz ochrony nazwy mogą na etykietach produktów umieszczać specjalne logo poświadczające, że produkt został zarejestrowany w jednej z trzech kategorii. Ponadto mogą ubiegać się o uzyskanie odstępstw od wymogów weterynaryjnych i sanitarnych.