Kaucja pobrana stosownie do strat ekologicznych

12050/04

/Hiszpania

W listopadzie 2002 roku z tankowca Prestige wskutek nieszczelności zbiorników do Atlantyku wydostało się kilkanaście ton mazutu. W obliczu ryzyka zatonięcia statku władze morskie podjęły akcję ratowniczą. Kapitan grecki Apostolos Ioannis Mangouras został helikopterem odtransportowany do La Corunii, gdzie władze hiszpańskie go aresztowały. Wypływ mazutu spowodował katastrofę ekologiczną. Naruszenie prawa kapitana określono jako przestępstwo przeciwko środowisku naturalnemu oraz brak współpracy i niepodporządkowanie się władzom administracyjnym. Sąd określił kaucję za zwolnienie z aresztu na 3 mln euro. Kapitan wystąpił o zmniejszenie kaucji do 60 tys. euro, jednak jego wniosek został oddalony przez sąd. W efekcie sąd przyjął zabezpieczenie w postaci weksla i tymczasowo oraz warunkowo uwolnił kapitana. Warunkiem było m.in.: zakaz opuszczania terytorium, złożenie paszportu u notariusza sądowego oraz codzienne stawiennictwo w prefekturze policji. Kapitan odwołał się do sądu wyższej instancji na jego zdaniem bezzasadne tymczasowe aresztowanie i pobranie kaucji, ale bezskutecznie.

Sprawa trafiła do Trybunału Praw Człowieka jako skarga na naruszenie art. 5 par. 3 konwencji, który mówi, że każda osoba zatrzymana lub przetrzymywana (...) ma prawo być osądzona w rozsądnym terminie lub uwolniona podczas procedury. Uwolnienie może być uzależnione od gwarancji zapewniających stawienie się zatrzymanego przed sądem.

Trybunał przypomniał, że według dotychczasowego orzecznictwa wysokość pobieranych kaucji w postępowaniu karnym powinna być określana stosownie do dochodów, tak aby utrata kaucji, w wypadku nie stawienia się oskarżonego przed sądem działała powstrzymująco przed próbami ucieczki. Jeśli idzie o prawo do wolności, gwarantowane przez art. 5 konwencji, władze powinny zachować szczególną staranność w ustalaniu kaucji zabezpieczającej i rozważyć, czy zatrzymanie jest konieczne czy też nie. Trybunał stwierdził, że oskarżony kapitan był przetrzymywany 83 dni, a po wpłaceniu żądanej kaucji - wypuszczony z aresztu. Procedura karna w Hiszpanii stawia kilka warunków koniecznych przy określaniu kaucji. Są to: natura przestępstwa, kara przewidziana w kodeksie, interes prawny chroniony oraz sytuacja społeczna osoby zatrzymanej.

Trybunał stwierdził, że kwota kaucji była wpłacona przez firmę ubezpieczeniową armatora statku, pracodawcę kapitana, grecką firmę i zgodnie z umową zawierała sumę zabezpieczającą odpowiedzialność cywilną na wypadek strat wywołanych zanieczyszczeniem wód. I była całkowicie wystarczająca dla zabezpieczenia procesu.

Pozbawienie wolności kapitana w porównaniu z innymi sprawami rozpatrywanymi przez Trybunał było stosunkowo krótkie. Nie można też oddzielać przestępstwa przeciwko ochronie środowiska morskiego od przestępstw karnych innego rodzaju, wymagających zatrzymania z możliwością uwolnienia po wpłaceniu kaucji.

Zdaniem Trybunału władze hiszpańskie miały prawo zażądać kaucji proporcjonalnej i zdawały sobie sprawę ze statusu zatrzymanego zatrudnionego u armatora, który był ubezpieczony od tego typu katastrof ekologicznych.

Trybunał stwierdził, że wysokość kaucji pobranej przez Hiszpanię była określona prawidłowo wobec interesu prawem chronionego i wagi przestępstwa, które spowodowało katastrofalne konsekwencje ekologiczne i ekonomiczne. Wobec tego nie doszło - zadaniem Trybunału - do naruszenia art. 5 par. 3.