Nie zawsze do ceny nagrywarki wlicza się opłatę licencyjną

W Unii Europejskiej wyłączne prawo powielania utworów dźwiękowych i filmowych przysługuje - zgodnie z dyrektywą o prawie autorskim i prawach pokrewnych - twórcom, wykonawcom i producentom. Niemniej państwa członkowskie mogą zezwolić na sporządzanie kopii na użytek prywatny. Warunkiem jest tylko, by podmioty praw autorskich otrzymały godziwą rekompensatę. Chodzi o odpowiednie wynagrodzenie za prywatne korzystanie z ich utworów. Stosowanie pełniącej tę rolę opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny jest jednak zgodne z prawem UE tylko wtedy, kiedy nakładana jest ona przy kupowaniu sprzętu, który może być wykorzystany do nagrań na użytek prywatny. Wliczanie zaś godziwej rekompensaty do ceny sprzętu używanego wyłącznie do celów profesjonalnych jest niezgodne z prawem Unii.

Sociedad General de Autores y Editores de Espania (SGAE), czyli hiszpańska organizacja zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej, zażądała od spółki Padawan, która zajmuje się sprzedażą płyt CD-R, CD-RW, DVD-R oraz urządzeń MP3, opłaty licencyjnej za kopie na użytek prywatny za nośniki cyfrowe sprzedawane w latach 2002 - 2004. Spółka odmówiła jej uiszczenia, ponieważ uznała, że nałożenie opłaty bez względu na to, czy nośniki przeznaczone są na użytek prywatny, zawodowy czy handlowy, jest sprzeczne z dyrektywą 2001/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 22 maja 2001 r. w sprawie harmonizacji niektórych aspektów praw autorskich i pokrewnych w społeczeństwie informacyjnym. Hiszpański sąd pierwszej instancji zasądził jednak od Padawan SL 16 759,25 euro. Audiencia Provincial de Barcelona natomiast, a więc sąd, do którego spółka wniosła apelację, zwrócił się do TS o wskazanie kryteriów, jakie należy brać pod uwagę przy ustalaniu systemu pobierania i wysokości godziwej rekompensaty. Trybunał w odpowiedzi stwierdził, że za godziwą rekompensatę należy uważać wyrównanie szkody poniesionej przez twórcę z tytułu dokonanego bez jego zgody zwielokrotnienia jego chronionego utworu. Jednocześnie przypomniał jednak, że dyrektywa wymaga, by utrzymana była właściwa równowaga między podmiotami praw autorskich a użytkownikami przedmiotów objętych ochroną.

TS orzekł, że państwom członkowskim wolno ustanawiać opłatę licencyjną za kopię na użytek prywatny obciążającą podmioty, które dysponują sprzętem do nagrywania obrazu i dźwięku, a więc urządzeniami i nośnikami zwielokrotniania cyfrowego. W istocie bowiem udostępnianie przez te podmioty użytkownikom prywatnym sprzętu, urządzeń i nośników lub świadczenie przez nie usług nagrywania sprawia, że osoby fizyczne mogą uzyskiwać kopie na użytek prywatny. Nic też - zdaniem sędziów TS - nie stoi na przeszkodzie, by opłata licencyjna była wliczana do ceny nośników zwielokrotniania lub usługi zwielokrotniania tak, by ostatecznie użytkownicy prywatni ponosili ten ciężar. Konieczny jest jednak związek między stosowaniem opłaty licencyjnej przeznaczonej na finansowanie godziwej rekompensaty przy sprzedaży sprzętu i nośników zwielokrotniania cyfrowego a domniemanym przeznaczeniem ich na użytek prywatny. Nakładanie więc opłaty licencyjnej za kopię na użytek prywatny w wypadku ceny sprzętu w oczywisty sposób przeznaczonego do innych celów niż sporządzanie kopii do użytku prywatnego jest niezgodne z dyrektywą 2001/29.

Wyrok TS z 21 października 2010 r. w sprawie C 467/08, Padawan SL przeciwko Sociedad General de Autores y Editores de Espania (SGAE).

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk