Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej musi być respektowane przez każde państwo członkowskie

Orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej TS UE; przed traktatem lizbońskim Europejski Trybunał Sprawiedliwości) powinny być uwzględniane przy rozstrzyganiu spraw podatkowych we wszystkich krajach Unii Europejskiej - i to nie tylko przez sądy krajowe, ale już przez organy podatkowe. Tymczasem można spotkać się z poglądem ministra finansów, że wyroki TS UE wydawane są w indywidualnych sprawach i nie mogą być podstawą przy rozpatrywaniu kolejnych spraw. Pogląd ten wyrażany jest głównie w przypadku, gdy podatnik składając wniosek o interpretację indywidualną, powołuje się na wyroki TS UE zawierające argumenty potwierdzające jego stanowisko.

Orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie stanowią podstawy prawnej do wydania rozstrzygnięcia przez polskie organy podatkowe. Nie oznacza to jednak, iż mogą być one pomijane w procesie stosowania prawa.

- Wręcz przeciwnie - wydając decyzję czy interpretację prawa podatkowego, polskie organy podatkowe są zobowiązane do uwzględniania rozstrzygnięć TS UE zapadłych w identycznym lub zbliżonym do zaistniałego w danej sprawie stanie faktycznym - wskazuje mec. Małgorzata Sobońska, adwokat i partner w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy.

Ekspert dodaje, że zgodnie bowiem z art. 2 traktatu o przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, od dnia przystąpienia nowe Polska jest związana postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnoty i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia. Od 1 maja 2004 r. Polska zobowiązała się więc do przejęcia i stosowania całego prawa wspólnotowego oraz acquis communautaire Wspólnoty. Co więcej, zgodnie z art. 10 TWE państwa członkowskie Unii Europejskiej zobowiązane są do podjęcia wszelkich właściwych środków w celu zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z TWE lub z działań instytucji Wspólnoty, a więc także z działań TS UE.

- Wyroki TS UE to bardzo istotny składnik europejskiego systemu prawa - podkreśla mec. Małgorzata Sobońska.

Jeżeli TS UE dokona wykładni przepisu dyrektywy, to państwo członkowskie (jego organy podatkowe i sądy) jest zobowiązane do stosowania wykładni przedstawionej przez trybunał. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie także w wielu wyrokach samego TS UE, np. w wyroku Van Gend & Loos (C-26/62). W postępowaniu przed TS UE obowiązuje zasada, że sąd krajowy nie ma obowiązku wnoszenia pytania prejudycjalnego nie tylko wtedy, gdy podnoszona kwestia jest materialnie identyczna z wcześniej rozstrzygniętą przez TS UE. Sąd krajowy może odstąpić od zadania pytania prejudycjalnego także wówczas, gdy rozważane kwestie nie są, ściśle rzecz biorąc, identyczne, lecz tylko zbieżne, co wynika z wyroku TS UE CILFIT i Lanificio di Galardo (C-283/81).

- Zgodnie z art. 104 § 3 Regulaminu Trybunału Sprawiedliwości, trybunał może w drodze postanowienia wskazać sądowi zadającemu pytanie prejudycjalne swój wcześniejszy wyrok lub właściwe orzecznictwo, jeżeli odpowiedź na to pytanie może być wyprowadzona z istniejącego orzecznictwa - mówi mec. Małgorzata Sobońska.

Polskie sądy administracyjne także korzystają z możliwości zadania pytania prejudycjalnego TS UE. Do tej pory złożonych zostało 19 takich wniosków, z czego 18 dotyczyło podatków. Z pytaniami prejudycjalnymi zwracają się zarówno wojewódzkie sądy administracyjne (złożyły 10 pytań w sprawach podatkowych), jak i Naczelny Sąd Administracyjny (8 pytań). Większość pytań dotyczyła, jak można się spodziewać, podatku od towarów i usług. Do występowania z pytaniami prejudycjalnymi polskie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 267 TWE (według numeracji nadanej traktatem z Lizbony).

- Warto zwrócić uwagę na różnicę w zakresie uprawnienia - a w zasadzie obowiązku - wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym w zależności od sądu, przed którym zawisła rozpatrywana sprawa - podkreśla mec. Małgorzata Sobońska. W przypadku bowiem, gdy pytanie związane z wykładnią przepisów wspólnotowych podniesione zostanie przed sądem jednego z państw członkowskich, sąd ten może, jeśli uzna, że decyzja w tej kwestii jest niezbędna do wydania wyroku, zwrócić się do TS UE z wnioskiem o rozpatrzenie tego pytania. W sytuacji jednak gdy pytanie takie zostanie podniesione w sprawie zawisłej przed sądem krajowym, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu według prawa wewnętrznego, sąd ten jest zobowiązany wnieść sprawę do TS UE. - Wojewódzkie sądy administracyjne mogą więc podjąć decyzję o wystąpieniu do TS UE z pytaniem prejudycjalnym, lecz decyzja ta pozostawiona jest ich uznaniu. Naczelny Sąd Administracyjny jest natomiast ograniczony w swoim wyborze. Jako że jego orzeczenia są prawomocne i nie podlegają zaskarżeniu, jest on zobowiązany do wystąpienia do TS UE z pytaniem prejudycjalnym - zwraca uwagę mec. Małgorzata Sobońska.

Ordynacja podatkowa zawiera przepis, który wprost nakazuje ministrowi finansów uwzględnianie wyroków TS UE przy wydawaniu interpretacji ogólnych. Analogiczny nakaz w odniesieniu do interpretacji indywidualnych nie został sformułowany wprost w przepisach Ordynacji podatkowej. Nie oznacza to jednak, że wyroki te mogą być przez ministra finansów pomijane. Jak zauważa mec. Małgorzata Sobońska, minister finansów jest zobowiązany do uwzględniania orzecznictwa TS UE w szczególności przy wydawaniu interpretacji ogólnych. Co więcej, niezgodność interpretacji zarówno indywidualnej, jak i ogólnej z tym orzecznictwem może być podstawą do zmiany tejże interpretacji.

- Skoro więc sprzeczność interpretacji z orzecznictwem TS UE może być podstawą do zmiany interpretacji, to tym bardziej orzecznictwo w zakresie wydawania interpretacji prawa podatkowego powinno być zgodne z tezami wynikającymi z wyroków trybunału - podsumowuje mec. Małgorzata Sobońska. Nakaz uwzględniania orzecznictwa trybunału przy wydawaniu interpretacji wydaje się oczywisty. Jedną z podstawowych zasad opodatkowania jest bowiem równość tego opodatkowania. W przypadku podatków, które powinny być identycznie stosowane na terenie całej Unii Europejskiej, orzecznictwo TS UE równość tę zapewnia i stanowi najistotniejszą wytyczną co do interpretacji przepisów prawa.

Minister finansów dąży do zapewnienia jednolitego stosowania prawa podatkowego przez organy podatkowe oraz organy kontroli skarbowej, dokonując w szczególności jego interpretacji, przy uwzględnieniu orzecznictwa sądów oraz Trybunału Konstytucyjnego lub Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (interpretacje ogólne)

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl