Promowanie kultury za granicą bez dopłat

Sąd krajowy, rozpatrując powództwo wniesione na podstawie art. 88 ust. 3 traktatu ustanawiającego Unię Europejską, zmierzające do nakazania zwrotu bezprawnie przyznanej pomocy państwa, nie może - jeżeli została stwierdzona nieważność wydanej wcześniej, pozytywnej decyzji Komisji w tej sprawie - zawiesić postępowania do czasu zajęcia przez KE kolejny raz stanowiska dotyczącego zgodności tej pomocy ze wspólnym rynkiem.

Sytuacja, w której Komisja trzykrotnie wydała decyzję uznającą pomoc za legalną, a sąd wspólnotowy stwierdził nieważność tych decyzji, nie może stanowić wyjątkowej okoliczności, uzasadniającej ograniczenie obowiązku zwrotu pieniędzy przez dotowaną firmę.

Spółka akcyjna Centre d''exportation du livre français, czyli Centrum Eksportu Książki Francuskiej (CELF), promując kulturę francuską na świecie, eksportowała książki i broszury m.in. do terytoriów i departamentów zamorskich Francji. Przez 22 lata, do 2002 roku, rząd udzielał jej subwencji, które miały zrekompensować wysokie koszty realizacji małych zamówień zagranicznych księgarni. Konkurencyjna międzynarodowa spółka dystrybucyjno-wydawnicza Société internationale de diffusion et d''édition (SIDE) wniosła w 1992 roku skargę do Komisji Wspólnot Europejskich. Ta jednak uznała pomoc rządu francuskiego za zgodną ze wspólnym rynkiem. SIDE uzyskała wówczas wyrok sądu I instancji przeciwko Komisji, który stwierdzał bezprawność pomocy przyznanej wyłącznie CELF. Po kolejnych decyzjach i wyrokach w 2009 roku Tribunal de Commerce de Paris (paryski sąd gospodarczy) wszczął wobec CELF postępowanie zabezpieczające i postanowił o upadłości likwidacyjnej tego przedsiębiorcy. Wkrótce firma ta i francuski minister kultury złożyli do Conseil d''État (Rady Państwa) odwołania od wydanego na wniosek SIDE przez cour administrative d''appel de Paris (paryski sąd apelacyjny) wyroku nakazującego państwu francuskiemu odzyskanie kwot wypłaconych CELF. Oczekiwali jego zmiany, tym bardziej że zwrot miał nastąpić w ciągu trzech miesięcy, a za każdy dzień zwłoki naliczano odsetki w wysokości tysiąca euro. Odwołujący się, twierdzili, że cour administrative d''appel de Paris naruszył prawo, ponieważ nie wziął pod uwagę, że uznanie spornej pomocy za zgodną ze wspólnym rynkiem przez Komisję wyklucza obowiązek jej odzyskania. Conseil d''État zwróciła się z pytaniem prejudycjalnym do TS.

Trybunał orzekł, że sądy krajowe muszą w takich sytuacjach wyrokować tak, by beneficjent niezgodnej z prawem pomocy nie mógł dysponować nią w czasie, jaki pozostał do wydania kolejnej decyzji przez Komisję. Dlatego sąd krajowy, do którego na podstawie art. 88 ust. 3 WE wniesiono powództwo zmierzające do nakazania zwrotu bezprawnie przyznanej pomocy państwa, nie może (jeśli została stwierdzona nieważność poprzedniej pozytywnej decyzji Komisji w tej sprawie) zawiesić postępowania do czasu wydania przez Komisję kolejnej decyzji. I choć należy przyznać, że wydanie trzech kolejnych sprzecznych decyzji i wyroków stanowi bardzo dziwną sytuację, to jednak nie może to być poczytywane za wyjątkową okoliczność, uzasadniającą ograniczenie obowiązku zwrotu pomocy, jeżeli została ona udzielona z naruszeniem art. 88 ust. 3 WE, jak uznały sądy UE.