Spółkę europejską wybiera coraz więcej przedsiębiorców

Spółka europejska ma umożliwić transgraniczne działanie przedsiębiorców w ramach Unii Europejskiej według jednolitych zasad prawnych i administracyjnych. W założeniu miała przynieść przedsiębiorcom znaczne oszczędności, głównie ze względu na ograniczenie kosztów prawnych i administracyjnych funkcjonowania. W praktyce model spółki europejskiej nie jest zbyt chętnie wybierany dla prowadzenia działalności gospodarczej, chociaż w ostatnich latach coraz więcej przedsiębiorców decyduje się na tę formę działalności.

Jak wyjaśnia Monika M. Dziedzic, partner w MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy, zasady działalności SE reguluje rozporządzenie Rady z 8 października 2001 r. w sprawie statutu spółki europejskiej nr 2157/2001, które weszło w życie w 2004 roku. Jest ono bezpośrednio stosowane w państwach UE, pozostawia jednak duże pole do regulacji wewnętrznych danego kraju Unii. Każde z państw UE stosuje bowiem wewnętrzne regulacje dotyczące procedur powstania, organizacji, działalności, zmiany siedziby oraz wyrejestrowania SE w zakresie nienormowanym w rozporządzeniu. W Polsce takie przepisy zawiera ustawa z 4 marca 2005 r. o europejskim zgrupowaniu interesów gospodarczych i spółce europejskiej.

Spółka europejska ma formę zbliżoną do spółki akcyjnej, jej minimalny kapitał zakładowy to 120 tys. euro. Monika M. Dziedzic podkreśla, że wysokość kapitału założycielskiego jest często wskazywana jako przyczyna, z powodu której ta forma działalności jest możliwa tylko dla dużych przedsiębiorców, w praktyce międzynarodowych koncernów.

- Dla porównania, wysokość kapitału zakładowego w polskiej spółce akcyjnej powinna wynosić co najmniej 100 tys. zł, a więc w przybliżeniu cztery razy mniej niż dla SE - wylicza Monika M. Dziedzic.

Dodaje, że od spółek akcyjnych tworzonych na podstawie wewnętrznych regulacji państw UE, SE odróżnia sposób zakładania, możliwość przenoszenia jej siedziby z jednego kraju UE do drugiego z zachowaniem tożsamości prawnej i bez konieczności likwidacji oraz prawo do wyboru systemu zarządzania spółką między systemem monistycznym (jeden organ skupiający funkcje administrujące i kontrolne) i dualistycznym (zarząd oraz rada nadzorcza).

Zmiana siedziby spółki europejskiej wiąże się z koniecznością zachowania odpowiedniej procedury prawnej, w tym sporządzenia i ogłoszenia projektu przeniesienia, a także przygotowania sprawozdania na temat prawnych i ekonomicznych aspektów transferu siedziby SE dla akcjonariuszy, wierzycieli i pracowników spółki europejskiej. W praktyce ustawodawstwa niektórych państw UE mogą utrudniać, a przede wszystkim wydłużać proces zmiany siedziby.

Przy funkcjonowaniu spółki europejskiej ważną rolę odrywają podatki pośrednie (podatek od wartości dodanej), podatki i opłaty kapitałowe oraz podatki majątkowe. Ich zastosowanie zależy od zasad opodatkowania w państwie, w którym spółka prowadzi działalność

Monika M. Dziedzic wskazuje, że alternatywnym dla SE modelem prawnym, dostępnym dla małych i średnich przedsiębiorców, ma być europejska spółka prywatna (Societas Privata Europea). Propozycja regulacji dotyczących tej spółki została przedstawiona przez Komisję Europejską w czerwcu 2008 r. i obecnie jest przedmiotem prac organów UE, które być może zostaną ukończone już w bieżącym roku.

Do opodatkowania dochodów spółki europejskiej stosuje się takie same przepisy wewnętrzne krajów UE, jak do opodatkowania innych spółek kapitałowych.

- Zasada taka wynika z rozporządzenia - podkreśla Monika M. Dziedzic.

Ekspert tłumaczy, że oznacza to, że dochody spółki europejskiej co do zasady opodatkowane są w kraju, gdzie znajduje się jej siedziba, według zasad podatkowych tego państwa oraz że jeżeli są osiągane na terytorium innych państw UE, mogą tam również podlegać opodatkowaniu, o czym decydują międzynarodowe bilateralne umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz dyrektywy UE.

Na przykład, spółka akcyjna z siedzibą w Polsce posiada fabrykę w Polsce. Spółka ta jest połączona z inną spółką akcyjną z siedzibą na Słowacji, w ten sposób, że cały majątek polskiej spółki jest przeniesiony na spółkę słowacką. W rezultacie została utworzona SE z siedzibą na Słowacji, która posiada fabrykę w Polsce. Co do zasady SE z siedzibą na Słowacji będzie opodatkowana od całości swoich dochodów na Słowacji i według słowackich zasad podatkowych, jednak dochód fabryki w Polsce będzie podlegać opodatkowaniu w Polsce, gdyż fabryka w Polsce tworzy tzw. zakład w rozumieniu umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania między Polską i Słowacją. Zgodnie z art. 24 ust. 2 tej umowy, słowacka SE będzie zobowiązana do skumulowania swoich dochodów osiąganych w Polsce z innymi dochodami podlegającymi opodatkowaniu na Słowacji, jednak będzie mieć prawo do odliczenia podatku dochodowego zapłaconego w Polsce. Jak podkreśla Monika M. Dziedzic, analogiczne zasady będą obowiązywały w przypadku transgranicznego połączenia dwóch spółek kapitałowych w UE, w wyniku którego nie powstanie SE.

Do funkcjonowania SE stosuje się też większość dyrektyw UE w zakresie podatków dochodowych. Jedną z ważniejszych jest dyrektywa Rady 2009/133/WE z 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE (spółdzielni europejskiej) z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (Dyrektywa 2009/133/WE).

Jak stwierdza Monika M. Dziedzic, Dyrektywa 2009/133/ WE przewiduje m.in. brak opodatkowania niezrealizowanych zysków kapitałowych, w związku ze zmianą siedziby spółki europejskiej do innego kraju UE, brak opodatkowania akcjonariuszy SE w związku ze zmianą jej siedziby oraz pod pewnymi warunkami brak podatku przy tworzeniu spółki europejskiej w wyniku połączenia dwóch lub więcej spółek z różnych krajów UE.

Państwa UE mogą jednak nie wprowadzać środków zmierzających do zwolnienia spółki europejskiej lub jej akcjonariuszy z obciążeń podatkowych, jeżeli głównym celem zmiany siedziby spółki jest uchylanie się od opodatkowania, np. gdy zmiana siedziby spółki europejskiej nie jest dokonana z przyczyn biznesowych.

Według Moniki M. Dziedzic ważną dyrektywą jest dyrektywa w sprawie wspólnego systemu opodatkowania spółek dominujących i zależnych nr 90/435/EWG. Zgodnie z jej postanowieniami, po spełnieniu określonych warunków, m.in. minimalnego udziału spółki europejskiej (10 proc.) w spółce zależnej w innym kraju UE, dywidendy płacone przez spółkę zależną do SE nie powinny podlegać podatkowi u źródła w kraju siedziby spółki zależnej. Ponadto kraj siedziby SE nie powinien opodatkowywać dochodu spółki z dywidend albo, jeżeli taki dochód jest opodatkowany, powinien pozwolić SE na odliczenie od jej podatku podatku płaconego przez spółkę-córkę w kraju jej siedziby na określonych zasadach.

● połączenie co najmniej dwóch spółek akcyjnych, które mają siedziby w różnych krajach UE;

● utworzenie spółki holdingowej przez dwie spółki akcyjne lub z ograniczoną odpowiedzialnością z co najmniej dwóch różnych państw UE;

● utworzenie spółki zależnej (spółki córki) przez co najmniej dwie spółki będące osobami prawnymi;

● przekształcenie spółki akcyjnej w jednym z krajów UE w spółkę europejską.

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl