Jakie znaczenie dla rozliczania dotacji ma pojęcie trwałości projektu

Prawo europejskie

27 czerwca 2018

Ten tekst przeczytasz w 23 minuty

Ubiegając się o dotację unijną, warto pamiętać o zasadach, które zwykle z uwagi na odległy w czasie termin zastosowania są traktowane przez beneficjentów po macoszemu, a mogą mieć istotny wpływ na kształt projektu i jego późniejsze losy.

Wystarczy przypomnieć, że dokumentacja projektowa zgodnie z umową musi być przechowywana do 31 grudnia 2020 roku lub nawet dłużej, jeśli pojawi się taka potrzeba. A potrzeba może się pojawić w związku z przedłużającym się rozliczeniem końcowym programu operacyjnego, w ramach którego projekt otrzymał dofinansowanie.

Pięć lat od daty zakończenia finansowego realizacji projektu projektodawca ma obowiązek zachować trwałość projektu. W przypadku małych i średnich firm ten okres jest skrócony do lat trzech.

Okresy te reguluje rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999. To samo rozporządzenie wprowadza także zasady dotyczące trwałości projektu.

W artykule 57 pojawia się bowiem definicja tak zwanej znaczącej modyfikacji, której projekt nie może zostać poddany przed upływem owych pięciu lat od zakończenia, w przeciwnym razie beneficjent może zostać zmuszony do zwrotu otrzymanych środków.

Artykuł 57 wskazuje na dwie przesłanki związane z utrzymaniem trwałości - zostanie ona utrzymana jeśli projekt nie zostanie poddany modyfikacjom po pierwsze, mającym wpływ na jej charakter lub warunki jej realizacji lub powodującym uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny oraz po drugie, wynikającym ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo z zaprzestania działalności produkcyjnej. W dwóch głównych zasadach mieszczą się tak naprawdę cztery warunki. I to właśnie z interpretowania łącznego bądź rozłącznego stosowania ich wynikają problemy mogące mieć wpływ na losy projektu i beneficjenta.

Obowiązek utrzymania trwałości projektu nakładany na beneficjentów wynika z tego, że celem regionalnej pomocy inwestycyjnej jest zapewnienie, że inwestycja w sposób rzeczywisty i trwały przyczyni się do rozwoju w regionie, w którym jest realizowana. Spełnienie tego obowiązku podlega monitorowaniu przez instytucje zaangażowane w udzielanie i rozliczanie wsparcia, a przyznane i wypłacone dofinansowanie pozostanie u beneficjenta tylko wtedy, jeśli projekt przetrwa w wymaganym przepisami okresie.

Projekt zostanie zatem uznany za trwały, jeśli w okresie trwałości nie zostanie poddany zasadniczym modyfikacjom, po pierwsze, mającym wpływ na jego charakter, cele lub warunki realizacji, po drugie, związanym ze zmianą własności elementów projektu lub zaprzestaniem działalności produkcyjnej.

Trwałość celów projektu mierzona jest stopniem utrzymania zadeklarowanych we wniosku o dofinansowanie wskaźników projektu, określanych na poziomie produktu, rezultatu i oddziaływania. Przez produkt rozumie się nabyte w ramach projektu środki trwałe, wartości niematerialne i prawne lub usługi, np. zakupione maszyny, urządzenia, licencje, patenty, oprogramowanie itp. Rezultaty to bezpośrednie i natychmiastowe efekty projektu, które informują o zmianach, jakie nastąpiły w wyniku wdrożenia inwestycji, np. rozszerzenie oferty produktowej, utworzenie nowych miejsc pracy itd. Oddziaływanie zaś postrzega się jako efekty realizacji projektu, osiągane w dłuższym horyzoncie czasowym, np. pozyskanie nowych rynków zbytu, nawiązanie współpracy z nowymi dostawcami itp.

Trwałość projektu w kontekście własności jego elementów wiąże się z tym, że beneficjent jest zobowiązany do posiadania i użytkowania zakupionych w ramach projektu środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych przez pięć lat od zakończenia (trzech lat w przypadku MSP). Zasada ta nie wyklucza możliwości wymiany przestarzałych w wyniku szybkiego rozwoju technologicznego instalacji lub sprzętu, pod warunkiem że działalność gospodarcza zostanie utrzymana w danym regionie przez minimalny wymagany okres. Oznacza to, że jeżeli w trakcie realizacji projektu lub w wymaganym okresie trwałości sprzęt ulegnie zużyciu, zniszczeniu czy też zamortyzuje się, przedsiębiorca będzie zobowiązany do zastąpienia go sprzętem o podobnych parametrach.

Tak jak już zostało powiedziane, trwałość projektu mierzona jest przede wszystkim poprzez monitorowanie stopnia utrzymania osiągniętych wskaźników projektu, zadeklarowanych we wniosku o dofinansowanie. Wyodrębnione zostały trzy poziomy trwałości projektu:

● produktu,

● rezultatu,

● oddziaływania.

Trwałość projektu na poziomie produktu oznacza, w dużym skrócie (w przypadku gdy elementem projektu był zakup maszyn), że konieczne jest posiadanie zakupionych maszyn przez pięć lat od ukończenia projektu. Rezultaty projektu pojawiają się po osiągnięciu wskaźników produktu. Jest to zrozumiałe, gdyż wskaźniki rezultatu są efektem osiągniętego produktu (np. zmniejszenie emisji zanieczyszczeń zostanie osiągnięte po wybudowaniu oczyszczalni ścieków). Jedynie w przypadku wskaźnika rezultatu wzrost zatrudnienia sytuacja wygląda inaczej. Co dzieje się, gdy przedsiębiorca zadeklarował utworzenie nowych miejsc pracy jako wskaźnik rezultatu w terminie realizacji inwestycji określonym w umowie, ale przed dokonaniem zakupów inwestycyjnych? Czy taka sytuacja jest w ogóle dopuszczalna? Tak, gdyż nie jest wymagane czekanie z osiągnięciem wskaźników wzrostu zatrudnienia do momentu uzyskania wskaźników produktu. Wynika to z faktu, że beneficjent musi ze względu na specyfikę projektu zatrudnić nowych pracowników wcześniej w celu np. przeszkolenia i niezbędnego wdrożenia do pracy w swoim przedsiębiorstwie.

Rozpatrując trwałość projektu na poziomie rezultatu, np. utrzymania nowych miejsc pracy, musimy zwrócić uwagę, że obowiązek utrzymania miejsc pracy przez pięć lat od zakończenia projektu dotyczy tych miejsc pracy, które zostały utworzone w jego ramach. Przedsiębiorca zobowiązany jest do utrzymania miejsc pracy związanych z tą częścią jego działalności, na której podniesienie konkurencyjności i rozwinięcie otrzymał finansowe wsparcie, czyli tych, które utworzył w ramach projektu przez pięć kolejnych lat po jego zakończeniu. Pojawia się również kwestia możliwych odchyleń od zadeklarowanych we wniosku wartości wskaźników rezultatu, które mogą być wywołane czynnikami losowymi bądź zamierzonym działaniem beneficjenta (np. sprzedaż maszyny). Należy utrzymać zadeklarowane poziomy wskaźników. Natomiast w przypadku gdy zaistnieją okoliczności, w ramach których nastąpią pewne odchylenia, należy poinformować o tym urząd, który przyznał dotację wraz z uzasadnieniem, przedstawieniem wpływu tych zmian na zachowanie celów projektu oraz określeniem terminów ich osiągnięcia.

Trwałość projektu na poziomie oddziaływania oznacza osiągnięcie założonych wskaźników. Są one wielkościami, których osiągnięcie nie jest jednak bezwzględnie wymagane. Wynika to przede wszystkim z faktu, iż bezpośrednio nie są one podstawą do przyznania określonych punktów podczas oceny merytorycznej oraz w dużej mierze ich osiągnięcie nie zależy od beneficjenta. Znaczna liczba wskaźników oddziaływania dotyczyła otoczenia przedsiębiorstwa, a nie samego przedsiębiorstwa.

Brak wskaźników oddziaływania nie stanowi naruszenia umowy o dofinansowanie i nie są one brane pod uwagę przy ocenie wniosku o płatność.

Pojęcie "trwałości projektu" rozumiane jest jako niepoddanie projektu tzw. znaczącej modyfikacji. Chodzi o:

a) modyfikacje mające wpływ na charakter lub warunki realizacji projektu lub powodujące uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny;

b) modyfikacje wynikające ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo z zaprzestania działalności produkcyjnej.

Znacząca modyfikacja oznacza jednoczesne spełnienie co najmniej jednego z warunków wymienionych w punkcie pierwszym i co najmniej jednego z warunków wymienionych w punkcie drugim. Wydatki poniesione na rzecz projektu, który zostanie poddany znaczącym modyfikacjom, będą objęte procedurą odzyskiwania zgodnie z art. 98 - 102 rozporządzenia Rady nr (WE) 1083/2006.

@RY1@i02/2011/194/i02.2011.194.130.00040x.802.jpg@RY2@

Fot. Shutterstock

Mariusz Gawrychowski

mariusz.gawrychowski@infor.pl

tel. 22 626 06 32, 22 626 06 33

e-mail: punktinformacyjny@cpe.gov.pl

, tel. 801 700 008,

71 776 95 01, e-mail: pife@dolnyslask.pl

www.fundusze.dolnyslask.pl

tel. 56 621 83 41, 56 621 84 09

e-mail: ue.konsultacje@kujawsko-pomorskie.pl www.mojregion.eu

, tel. 800 175 151 81 44 16 864