Firmy świadczące usługi publiczne są wynagradzane według nowych zasad

Jednym z najważniejszych obszarów prawa Unii Europejskiej są zasady udzielania pomocy publicznej w związku ze świadczeniem tzw. usług w ogólnym interesie ekonomicznym. Objęte są one zakresem zadań władzy publicznej, których wykonywanie z różnych względów powierza się prywatnym przedsiębiorcom za wynagrodzeniem (dotyczą one np. ochrony zdrowia, energetyki, budownictwa społecznego). Dotychczas unijne zasady wynagradzania takich usług wynikały przede wszystkim z precedensowego wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 2003 roku w sprawie Altmark oraz z pakietu aktów prawnych przyjętych przez UE w 2005 roku, który stracił jednak moc obowiązującą z dniem 29 listopada 2011 r. Nowy, obszerniejszy pakiet obejmujący decyzję, rozporządzenie, komunikat oraz zasady ramowe wszedł w życie w grudniu 2011 roku.

Na podstawie nowego pakietu w pierwszej kolejności należy ustalić, czy wynagrodzenie za usługi odpowiada kryteriom Altmark. Po pierwsze, czy obowiązek wykonywania usług został jasno określony i nałożony na przedsiębiorcę odpowiednim aktem. Po drugie, czy warunki wynagrodzenia zostały wcześniej ustalone w obiektywny i przejrzysty sposób. Po trzecie, czy wynagrodzenie pokrywa wyłącznie uzasadnione koszty oraz rozsądny zysk przedsiębiorcy. Po czwarte, czy wybór usługodawcy nastąpił w drodze przetargu publicznego (nie dotyczy to sytuacji, gdy poziom wynagrodzenia będzie oparty na analizie kosztów i rozsądnego zysku przeciętnego przedsiębiorstwa wykonującego takie usługi). Gdy kryteria te zostały spełnione, wynagrodzenie za takie usługi jest wolne od pomocy publicznej i nie podlega notyfikacji.

Jeżeli wszystkie warunki określone w sprawie Altmark nie zostały łącznie spełnione, wynagrodzenie za usługę stanowić będzie pomoc publiczną wymagającą uprzedniej notyfikacji Komisji. Obecny pakiet wprowadza wiele nowych zasad, wedle których ta ocena będzie dokonywana. Chociaż tak jak w dotychczasowych wytycznych, wynagrodzenie za świadczenie usług nie będzie mogło przekraczać uzasadnionych kosztów powiększonych o tzw. rozsądny zysk, zgodnie z nowymi zasadami koszty te będą określane zasadniczo wedle nowej metody "nieponiesionych kosztów netto". Ponadto dotychczas w celu ustalenia rozsądnego zysku badano zazwyczaj po prostu zysk (stopę zwrotu z własnego kapitału) typowy dla sektora i rodzaju działalności, z którą wiązało się wynagrodzenie. Obowiązujący pakiet po raz pierwszy wprowadza sztywne ramy, w których taki rozsądny zysk powinien się mieścić. Obecnie, w braku istotnego ryzyka dla usługodawcy, jego zysk ze świadczenia usług nie będzie mógł przekraczać progu ściśle określonego w nowym pakiecie za pomocą ustalonego wskaźnika finansowego.

Istotną zmianą jest też ustanowienie obowiązku wprowadzenia przez państwa członkowskie bodźców motywacyjnych w umowach z przedsiębiorcami o świadczenie takich usług pod rygorem uznania wynagrodzenia z tego tytułu za pomoc publiczną niezgodną ze wspólnym rynkiem i podlegającą zwrotowi. Dotychczas bodźce motywacyjne nie były obowiązkowe.

Nowością jest także zasada potrącenia, która zakłada konieczność finansowania przez przedsiębiorcę kosztów świadczenia takich usług m.in. z zysków wynikających z praw specjalnych lub wyłącznych wykraczających poza zakres danej usługi.

Nowe przepisy wprowadzają też ściślejsze powiązanie prawa zamówień publicznych z pomocą publiczną. Uznaje się, że przetarg wyklucza istnienie pomocy państwa tylko wtedy, gdy kryteria przyznania zamówienia zapewniają świadczenie usługi po najniższym koszcie. Oznacza to konieczność kontroli kosztów usługi ex post pod kątem ewentualnego obowiązku zwrotu kwot dofinansowania.

Ponadto dotychczas zwolnienie z obowiązku notyfikacji obejmowało zasadniczo wynagrodzenie za usługi w wysokości do 30 milionów euro rocznie. Obecnie próg ten został obniżony do 15 milionów euro, a zwolnienie wymaga też spełnienia wielu nowych warunków, np. aby umowy o świadczenie takich usług były zawierane na okres nie dłuższy niż 10 lat.

@RY1@i02/2012/016/i02.2012.016.21500020d.802.jpg@RY2@

Edyta Niemyska, radca prawny w kancelarii Leśnodorski, Ślusarek i Wspólnicy, doktorantka w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk

Edyta Niemyska

radca prawny w kancelarii Leśnodorski, Ślusarek i Wspólnicy, doktorantka w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk