ETPC o gromadzeniu informacji medycznych o pacjentach

Problematyka prawa do prywatności kojarzona jest dziś najczęściej z zagadnieniem gromadzenia danych osobowych w kontekście komunikacji (monitorowanie połączeń telefonicznych, korespondencji e-mailowej itp.) oraz preferencji konsumenckich. Jednak, jak orzekł w niedawnym wyroku L.H. przeciwko Łotwie Europejski Trybunał Praw Człowieka, ochrona prywatności, gwarantowana w art. 8 konwencji, może odnosić się również do gromadzenia informacji medycznych na temat stanu zdrowia.

Wydarzeniem, wokół którego zaistniała omawiana sprawa, było poddanie L.H. w 1997 r. sterylizacji. Zabieg przeprowadzono w jednym z państwowych szpitali bez zgody pacjentki, podczas porodu, który przebiegał z komplikacjami i zakończył się cesarskim cięciem. Rezultatem postępowania zainicjowanego przez L.H. było orzeczenie sądowe z 2006 r. przyznające skarżącej odszkodowanie ze strony placówki. Jednak jeszcze w trakcie procesu państwowa instytucja zajmująca się kontrolą jakości wykonywanych usług medycznych (Quality Control for Medical Care and Fitness for Work - MADEKKI), na wniosek dyrektora szpitala, rozpoczęła zbieranie informacji na temat historii medycznej skarżącej. O fakcie tym L.H. została poinformowana w rozmowie telefonicznej z przedstawicielem MADEKKI, wówczas też usłyszała stwierdzenie, że do sterylizacji doszło z jej własnej winy. Sprawa trafiła do sądów kolejnych instancji, które orzekały (stosując jednak różną argumentację), że MADEKKI nie naruszyła prawa do prywatności kobiety, choć dane, które zebrano i na podstawie których powstał medyczny raport, zawierały najbardziej wrażliwe informacje o wielu latach leczenia L.H.

ETPC zajął jednak stanowisko skrajnie odmienne od tego prezentowanego przez łotewskie sądy. Przede wszystkim przypomniał, jak należy interpretować zakres prawa do prywatności w przypadku gromadzenia danych medycznych, włączając ich ochronę do grupy najważniejszych czynników, które pozwalają na korzystanie przez jednostkę z jej prawa do poszanowania życia prywatnego. Zagwarantowanie poufności danych medycznych powinno być, zdaniem trybunału, priorytetowe dla wszystkich państw stron konwencji: "Kluczowe jest, aby nie tylko respektować poczucie prywatności pacjenta, lecz również aby zachować wiarę w profesję medyczną (...)".

Trybunał zwrócił uwagę na to, że informacje na temat leczenia L.H. zaczęto gromadzić po upływie 7 lat od zabiegu sterylizacji, kiedy skarżąca pozostawała w nierozstrzygniętym jeszcze sporze prawnym ze szpitalem. Strasburscy sędziowie odrzucili w związku z tym argumenty podnoszone przez stronę rządową wskazującą, że zgromadzone informacje potrzebne były do oceny ewentualnej winy lekarza, przypominając również, że ani szpital ani MADEKKI nie posiadały zdolności do orzekania o jego możliwej odpowiedzialności prawnokarnej.

Jednocześnie podstawą stwierdzenia przez ETPC pogwałcenia praw skarżącej było uznanie przepisów prawnych, regulujących działalność MADEKKI, za niewystarczająco precyzyjnie i jasno sformułowane oraz za niegwarantujące właściwej ochrony przed arbitralnymi decyzjami władz. Przepisy te w żaden sposób m.in. nie limitowały zakresu informacji medycznych, które mogły być gromadzone. Trybunał w Strasburgu orzekł w konsekwencji, iż władze łotewskie naruszyły art. 8 konwencji, nie dopełniając warunku wyrażonego w ustępie 2 tego przepisu, który mówi o dopuszczalności ograniczeń prawa do prywatności pod warunkiem zapisania takiego ograniczenia w ustawie. ETPC interpretuje zaś ten warunek jako zapewnienie, że właściwe przepisy będą jasne, precyzyjne, niepozostawiające miejsca na arbitralną interpretację, która może spowodować sytuację braku zagwarantowania jednostce należnych jej praw.

@RY1@i02/2014/094/i02.2014.094.07000030c.802.jpg@RY2@

dr Aleksandra Gliszczyńska-Grabias adiunkt w poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych PAN

dr Aleksandra Gliszczyńska-Grabias

adiunkt w poznańskim Centrum Praw Człowieka Instytutu Nauk Prawnych PAN