Państwa mogą być obciążone odpowiedzialnością za niewykonanie wyroku sądowego

Państwa mogą być obciążone odpowiedzialnością za niewykonanie wyroku sądowego, jeżeli brakuje im wymaganej staranności w wykonaniu wyroku sądowego przez osobę prawną prawa prywatnego lub wręcz przeszkadzają w wykonaniu tego wyroku.

Europejski Trybunał Praw Człowieka rozpatrywał skargę Ukraińca, który pracował w hiszpańskim przedsiębiorstwie na terenie Portugalii. Gdy nie otrzymał należnego wynagrodzenia i został zwolniony z pracy, skierował sprawę do sądu pracy w Porto. Ten w wyroku z 2008 r. nakazał spółce wypłacenie pracownikowi 21 291,75 euro tytułem zaległego wynagrodzenia i odszkodowania za zwolnienie. Spółka nie wypłaciła tej kwoty, więc mężczyzna złożył wniosek o egzekucję.

Komornik, któremu powierzono tę sprawę, skierował do sądu wniosek o zamknięcie wszystkich kont bankowych spółki. Po kilku miesiącach poinformował sąd, że spółka została rozwiązana i nie ma jej w rejestrze przedsiębiorstw w Portugalii. Komornik wystąpił też do urzędu podatkowego z pytaniem, czy wspólnicy dysponują jakimkolwiek majątkiem na terenie Portugalii. Otrzymał odpowiedź odmowną.

Mężczyzna, na rzecz którego zasądzono wypłatę wynagrodzenia i odszkodowanie, postanowił jednak ubiegać się o zwrot należności. Zwrócił się do sądu o wystawienie dokumentu egzekucyjnego i powiadomienie hiszpańskiego sądu, by tam rozpocząć procedurę egzekucji od byłych właścicieli spółki, mieszkających w Badajoz, w pobliżu granicy z Portugalią. Sąd powierzył prowadzenie sprawy temu samemu komornikowi, który zajmował się nią dotychczas.

Sprawę przejął sąd w Almendralejo, a następnie przekazał on sprawę sędziemu pokoju w Kartagenie. Ten poinformował portugalskiego komornika, że wyrok sądu w Porto z nakazem egzekucji został przekazany szwagierce jednego ze wspólników. Jednak mężczyzna nie otrzymał zasądzonej należności. Portugalski sąd kilkakrotnie zwracał się do komornika w latach 2010 i 2011 z pytaniem o postępy w sprawie.

Jednocześnie mężczyzna skierował sprawę do ETPC w Strasburgu, zarzucając komornikowi opieszałość w egzekucji należności. Według ostatnich informacji trybunału sprawa nadal nie została wyjaśniona.

Trybunał przypomniał, że zgodnie z art. 6 par. 1 Europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Postępowanie przed sądem jest jawne. Zatem każdy ma prawo, by sąd poznał każdy spór, dotyczący praw i obowiązków o charakterze cywilnym. Prawo to - jak zaznaczył trybunał - byłoby iluzoryczne, gdyby wewnętrzny porządek prawny dopuszczał sytuację, by decyzja prawa ostateczna i obowiązująca była niewykonana, w wyniku czego któraś ze stron poniosłaby szkodę.

Jeżeli prawo do sądu miałoby dotyczyć wyłącznie dostępu do sądu bądź przebiegu rozprawy, istniałoby ryzyko powstania sytuacji sprzecznych z zasadą dominacji prawa w państwach, które zobowiązały się do respektowania tego prawa, ratyfikując Europejską konwencję praw człowieka i podstawowych wolności. Wykonanie wyroku czy postanowienia, w każdej dziedzinie, jest integralną częścią procesu w rozumieniu art. 6 konwencji.

W tym przypadku - jak podkreślił trybunał - chodzi o wykonanie wyroku, wydanego przez sąd pracy, nakładającego obowiązek płatności przez spółkę prywatną. Mimo że państwa nie mogą być obciążane odpowiedzialnością za brak spłaty wierzytelności prywatnej ze względu na niewypłacalność dłużnika, to mają obowiązek stworzenia systemu, skutecznego w praktyce, który zapewni wykonanie ostatecznych wyroków sądowych w relacjach między osobami prawa prywatnego.

Państwa mogą być obciążone odpowiedzialnością za niewykonanie wyroku sądowego, jeżeli brakuje im wymaganej staranności w wykonaniu wyroku sądowego przez osobę prawną prawa prywatnego lub wręcz przeszkadzają w tej egzekucji.

Trybunał przypomniał, że opóźnienie w wykonaniu wyroku może być uprawomocnione w szczególnych okolicznościach, ale jego konsekwencją nie może być naruszenie istoty prawa do sądu, chronionego przez konwencję.

Podkreślił, że to rolą komornika było monitorowanie postępów w odzyskiwaniu należności na terenie Hiszpanii i informowanie sądu w Portugalii i samego zainteresowanego. Ze względu na brak tych informacji sąd zwracał się do niego kilkakrotnie z pytaniem o postęp w sprawie.

W ocenie trybunału konsekwencją braku staranności było nieudzielenie odpowiedniej pomocy zainteresowanemu i szybkiego wykonania wyroku. Mimo że sąd kontrolował działania komornika i postęp sprawy, to ze względu na brak działań komornika, w ocenie trybunału, konieczne było odwołanie go z funkcji zgodnie z art. 808 kodeksu cywilnego. Trybunał zaznacza, że sąd miał kompetencje do podjęcia takiej decyzji.

Dlatego też trybunał uważa, że władze narodowe nie towarzyszyły skutecznie skarżącemu w jego działaniach, nie wykorzystując swoich kompetencji, by doprowadzić do wykonania wyroku z 2008 roku. Tym samym doszło do naruszenia art. 6 par. 1 konwencji. Zaznaczył jednocześnie, że jest związany zakresem skargi i nie badał sposobu egzekucji należności na terenie Hiszpanii. Mężczyzna nie domagał się odszkodowania.

z 10 kwietnia 2014 r. w sprawie 5238/10, Terebus przeciw Portugalii