Unia wyjaśniła pojęcie zastępowania, ale nie podała, od kiedy stosować nowe wytyczne

Zakaz zastępowania delegowanych pracowników innymi budzi sporo kontrowersji i praktycznych problemów związanych z jego stosowaniem. O tym, że za delegowanych będziemy płacić składki w innych państwach członkowskich, gdy w firmie przyjmującej pracowali już wcześniej Polacy, pisaliśmy w DGP nr 40/2014. Dyskusyjna okazuje się w szczególności data, od której zakaz ten powinien obowiązywać oraz sama moc prawna "Praktycznego poradnika - ustawodawstwo mające zastosowanie w państwach UE, EOG i Szwajcarii".

Aktualne brzmienie art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 zostało nadane rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z 22 maja 2012 nr 465/2012 zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie (WE) nr 987/2009 dotyczące wykonywania tego pierwszego (Dz.U. UE L 149/4 z 8 czerwca 2012 r.). Teoretycznie więc zakaz zastępowania delegowanego pracownika innym, wysłanym w jego miejsce, powinien obowiązywać od daty wejścia w życie rozporządzenia 465/2012, czyli od 28 czerwca 2012 r. Biorąc jednak pod uwagę to, że przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie zawierały definicji terminu zastępowanie, przepis de facto był martwy.

Sytuację zmieniła nowa wersja praktycznego poradnika. Został on opublikowany w grudniu 2013 r. przez Komisję Administracyjną na stronach Komisji Europejskiej. Można zaryzykować więc stwierdzenie, że zakaz zastępowania pracowników delegowanych w formie opisanej w poradniku zaczął obowiązywać od daty jego publikacji. Z drugiej jednak strony należy pamiętać, że sam zakaz zastępowania pracowników delegowanych występował już w przepisach dawnego rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych i ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie. Nie jest to więc nowość wprowadzona w grudniowej wersji poradnika. Z tego względu trudno jest jednoznacznie rozstrzygnąć, od kiedy wykładnia zaproponowana przez Komisję Administracyjną powinna być w praktyce stosowana.

Dyskusyjna jest także sama moc prawna, jaką ma poradnik. Jego autorem jest Komisja Administracyjna ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego, która została powołana na podstawie przepisów rozporządzenia nr 883/2004 jako organ doradczy Komisji Europejskiej. W celu ujednolicenia praktyk instytucji ubezpieczeniowych UE lub doprecyzowania przepisów rozporządzeń UE wydaje ona między innymi decyzje i zalecenia, które są publikowane w Dzienniku Urzędowym UE serii C, czyli tam, gdzie są publikowane informacje i ogłoszenia, a nie w serii L, gdzie publikuje się akty powszechnie obowiązującego prawa UE.

Moc prawna decyzji Komisji Administracyjnej była przedmiotem wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. W orzeczeniu z 14 maja 1980 r. sygn. C-98/80 Romano vs. INAMI ETS potwierdził, że decyzje Komisji Administracyjnej nie mają mocy wiążącej. Skoro więc ETS odmówił mocy prawnej decyzjom wydawanym przez Komisję Administracyjną, trudno uznać, że poradnik, który jest wydawany na podstawie decyzji Komisji Administracyjnej stanowi powszechnie obowiązujące źródło prawa.

Moc prawna decyzji Komisji Administracyjnej oraz poradnika była również przedmiotem orzeczeń Sądu Najwyższego. Przykładowo w wyroku z 6 maja 2010 r. (sygn. akt II UK 362/09) SN uznał, że wykładnie przepisów rozporządzeń UE dokonywane przez Komisję Administracyjną są wykonywane bez uszczerbku dla uprawnień władz, instytucji i osób zainteresowanych korzystaniem z procedur i sądownictwa przewidzianych przez ustawodawstwo państw członkowskich. Stąd też należy przyjąć, że sądy nie są związane wykładnią proponowaną przez Komisję. Według SN jednak, decyzje oraz poradnik odzwierciedlają orzecznictwo ETS, a więc uregulowania w nich zawarte powinny być brane pod uwagę przy realizacji przepisów rozporządzeń UE.

Pomimo więc, że definicja zastępowania zaproponowana w poradniku nie ma mocy prawnej, polskie sądy mogą ją brać pod uwagę w przypadku ewentualnych sporów pomiędzy pracodawcą delegującym pracowników za granicę a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych. Bardziej problematyczne wydaje się stwierdzenie, od kiedy obowiązuje wykładnia Komisji Administracyjnej. Teoretycznie można uznać, że skoro prawo nie działa wstecz, nie powinna ona być stosowana do przypadków delegowania mających miejsce przed grudniem 2013 r. Wszystko wskazuje jednak na to, że problem ten powinien zostać rozstrzygnięty przez sądy krajowe lub Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Ważne

Sądy nie są związane wykładnią zawartą w praktycznym poradniku. Jednak odzwierciedla on orzecznictwo ETS. Tym samym powinien być brany pod uwagę przy wykonywaniu przepisów unijnych

@RY1@i02/2014/055/i02.2014.055.033000100.804.jpg@RY2@

Piotr Popek ekspert podatkowy w KPMG w Polsce

Piotr Popek

ekspert podatkowy w KPMG w Polsce