Kiedy znak towarowy podlega ochronie

Czytelniczka prowadzi firmę poligraficzną. Dostała zlecenie na opracowanie słowno-graficznego znaku towarowego. Prawo autorskie do niego, na podstawie umowy, przeniosła na zleceniodawcę. Ten chciał go opatentować, lecz prawa ochronnego nie uzyskał.

- Jakie cechy świadczą o tym, że znak towarowy jest utworem - pyta pani Joanna z Łodzi.

Zgodnie z art. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). Jedną z cech świadczących, że dane dzieło jest utworem podlegającym ochronie, jest jego oryginalność. Przesłanka ta jest spełniona wówczas, gdy istnieje subiektywnie nowy wytwór intelektu.

O samodzielnej twórczości można mówić tylko wtedy, gdy to, co zostało stworzone nie było uprzednio znane w takiej samej postaci, a zatem przejawia się w tym obiektywnie uchwytny rezultat twórczości. Jednak przy krótkich formach wypowiedzi słownej (a taki charakter ma najczęściej znak towarowy) prawdopodobieństwo braku oryginalności jest wysokie. W wyroku z 22 czerwca 2010 r. (IV CSK 359/09) Sąd Najwyższy stwierdził, że jeżeli chodzi o pojedyncze słowo, z reguły wyklucza się uznanie jego za utwór, co wiąże się (także) z brakiem cechy indywidualnego charakteru. Z zasady, pojedyncze słowa, nie tylko zaczerpnięte z języka potocznego, ale także słowa nieznane lub neologizmy, nie mają cech twórczości.

Tej zasadzie czasem, ale tylko wyjątkowo, wymykają się jednowyrazowe tytuły albo slogany. Dotyczy to jednak szczególnych sytuacji, gdy cechują się one zaskakującą wyrazistością i błyskotliwością, współtworzą poetykę utworu, stanowią klucz do rozumienia utworu.

Prawo autorskie obejmuje ochroną nie tylko dzieła powstałe dla celów artystycznych. Nie odmawia się ochrony dziełom stworzonym wyłącznie dla celów użytkowych (przemysłowych, handlowych), ale tylko w sytuacji jeżeli dzieło wykazuje takie cechy, jakich wymaga się od każdego innego utworu. SN podkreślił także, że objęcie dzieła ochroną nie zależy od jego przeznaczenia. Użytkowy charakter i cel powstania dzieła nie pozbawia go charakteru utworu. Dany wytwór, w tym krótka jednostka słowna, musi posiadać autonomiczną wartość twórczą, autonomiczne cechy utworu, określone w prawie autorskim i zdolność do samodzielnej egzystencji na różnych polach eksploatacji. O uzyskaniu statusu utworu nie decyduje sposób korzystania z danego wytworu, co jest szczególnie wyraźne, gdy chodzi o pojedyncze słowo. Oznaczenie pełniące rolę znaku towarowego może stanowić utwór, ale tylko wtedy, gdy wykazuje samodzielną wartość twórczą.

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późn. zm.).

Wyrok Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2010 r. (sygn. akt IV CSK 359/09, Biuletyn SN 2010/7).