Kogo można wskazać w dyspozycji

Właściciel rachunku bankowego ma prawo na piśmie sporządzić dyspozycję i wskazać w niej osobę, której po jego śmierci bank powinien wypłacić określoną kwotę z pieniędzy znajdujących się na tym rachunku. W dyspozycji można wskazać konkretną kwotę, albo sumę do wypłaty określić w sposób pośredni, np. nakazując wypłatę w pełnej wysokości ustawowego limitu, albo jego części. Dyspozycję sporządza się na piśmie, natomiast osoby upoważnione do otrzymania pieniędzy powinny wywodzić się tylko z kręgu najbliższych właściciela rachunku oszczędnościowego, oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej. Są to: małżonek, wstępni, zstępni lub rodzeństwo. W razie śmierci posiadacza rachunku bankowego, który sporządził taką dyspozycję, bank ma obowiązek wypłacić wskazaną kwotę. Nie wchodzi ona do spadku po posiadaczu rachunku. Dyspozycja na wypadek śmierci nie może dotyczyć pieniędzy zgromadzonych na innych rachunkach niż: oszczędnościowym, oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz terminowej lokaty oszczędnościowej.

Art. 55 i 56 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).

W razie sporządzenia na piśmie dyspozycji na wypadek śmierci osoby tam wskazane mają takie same prawa, bez względu na stopień pokrewieństwa z właścicielem rachunku. Nie ma więc żadnego znaczenia, czy osobą upoważnioną jest jego brat, syn czy wnuk.

Kwota wskazana w dyspozycji nie może przekraczać sumy znajdującej się na rachunku, a także limitu określonego w prawie bankowym. Wypłata bez względu na liczbę wydanych dyspozycji nie może być wyższa niż 20-krotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku. Chodzi tu o kwotę ogłoszoną przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku.

Gdyby więc w dyspozycji wskazał on kwotę wyższą i upoważnił tylko jedną osobę do jej odbioru, to wówczas bank wypłaci jej tylko sumę nieprzekraczającą limitu ustalonego według wskazanych tutaj wyżej zasad.

Art. 56 ust. 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).

Posiadacz rachunku bankowego może wydać więcej niż jedną dyspozycję wkładem na wypadek śmierci. Jeżeli łączna suma dyspozycji nie przekracza dopuszczalnego limitu wypłaty, to wówczas bank realizuje wszystkie.

Limit obowiązuje bez względu na to, jak duże oszczędności zostały zgromadzone na jednym lub na kilku rachunkach bankowych. Jest więc taki sam dla wszystkich posiadaczy rachunków bankowych. Dlatego, aby otrzymać pieniądze przekazane w dyspozycji na wypadek śmierci przez posiadacza rachunku, osoba upoważniona musi złożyć w banku pisemne oświadczenie o tym, że w innych bankach nie zrealizowała dyspozycji na wypadek śmierci dokonanych przez tego samego posiadacza rachunku.

Dyspozycje wydane przez posiadacza dla kilku osób nie muszą dotyczyć kwot w takiej samej wysokości. Każda ze wskazanych osób może otrzymać inną sumę.

W razie przekroczenia limitu dyspozycja wydana później ma pierwszeństwo przed dyspozycją wydaną wcześniej.

Posiadacz rachunku ma prawo w każdym czasie na piśmie odwołać lub zmienić sporządzoną przez siebie dyspozycję wkładem. Nie musi przy tym uzasadniać, jakie są powody jego decyzji.

Art. 56 ust. 3 i 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).

Możliwość sporządzania dyspozycji na wypadek śmierci nie dotyczy rachunku wspólnego. Rachunek bankowy może być prowadzony dla kilku osób fizycznych i każdy ze współposiadaczy może dysponować samodzielnie środkami, które są na nim zgromadzone (pod warunkiem że umowa rachunku nie stanowi inaczej). Nie jest dopuszczalne wypłacenie przez bank po śmierci współposiadacza wskazanej przez niego kwoty osobie upoważnionej. Nie można też wypłacić kwoty wydatkowanej na koszty pogrzebu współposiadacza rachunku.

Art. 57 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).

Do spadku po posiadaczu rachunku nie wchodzi kwota wypłacona przez bank osobie, która pokryła wydatki na koszty pogrzebu i przedstawiła rachunki potwierdzające wysokość poniesionych kosztów. Wypłacana jest kwota w wysokości nieprzekraczającej kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku.

Zasada, że wypłacona kwota nie wchodzi do spadku, obowiązuje bez względu na to, czy osoba, która pokryła koszty pogrzebu, dziedziczy po zmarłym posiadaczu rachunku z mocy ustawy, albo testamentu, bądź w ogóle po nim nie dziedziczy.

Art. 55 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).

W razie śmierci posiadacza rachunku powierniczego zgromadzone na tym rachunku kwoty nie wchodzą do spadku po nim. Na takim rachunku są gromadzone wyłącznie środki pieniężne powierzone posiadaczowi rachunku przez osobę trzecią, na podstawie odrębnej umowy. Stronami umowy tego rachunku są: bank i posiadacz rachunku, czyli powiernik. Pieniądze zgromadzone na rachunku wypłacane są powiernikowi po spełnieniu warunków określonych w umowie. Umowa określa też wymogi, jakie muszą być spełnione, aby dyspozycje powiernika dotyczące wykorzystania tych środków mogły zostać zrealizowane.

Art. 59 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).

Jeżeli na podstawie dyspozycji wkładem na wypadek śmierci zostały wypłacone kwoty z naruszeniem zasad dotyczących limitów wypłat, to wówczas osoby, które w taki sposób otrzymały pieniądze, muszą oddać je spadkobiercom posiadacza rachunku bankowego.

Taki sam obowiązek ciąży na osobie, której nie należała się wypłacona kwota, bo pominięto kolejność dyspozycji, bądź wypłacona kwota przekraczała limit, albo dostała więcej niż jej się należało. Pieniądze powinna oddać, ponieważ stanowią świadczenie nienależne.

Art. 56 ust. 4 i 6 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl