Jak udowodnić swoje racje w sądzie

Sąd pracy jest związany skazującym wyrokiem karnym dotyczącym faktu popełnienia przestępstwa. Oznacza to, że nie może on w takim przypadku wydać orzeczenia, które byłoby sprzeczne z takim wyrokiem. Samodzielność rozstrzygnięcia sądu pracy jest wówczas ograniczona. Konieczność uwzględnienia przy rozstrzygnięciu wyroku karnego oznacza, że sąd pracy nie ma prawa przeprowadzać dowodów, które miałyby na celu podważenie ustaleń skazującego wyroku karnego dotyczącego popełnienia przestępstwa. Pracownik nie może więc w omawianym przypadku dowieść, np. za pomocą zeznań świadków czy jakichkolwiek innych dowodów, że nie był sprawcą pobicia. Dodać należy, że sąd pracy nie jest związany innymi rodzajami orzeczeń sądu karnego, np. wyrokiem uniewinniającym.

Art. 11 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Aby wygrać sprawę, pracownik musi określić swoje roszczenie, czyli to, czego domaga się od pracodawcy, a także przedstawić okoliczności faktyczne. Następnie musi je udowodnić. Reguły te obowiązują także w procesach o zapłatę za nadgodziny z tą jedynie różnicą, że niewywiązywanie się przez pracodawcę z obowiązku rzetelnego prowadzenia ewidencji czasu pracy powoduje dla niego niekorzystne skutki procesowe wówczas, gdy pracownik udowodni swoje twierdzenia przy pomocy innych środków dowodowych niż dokumentacja dotycząca czasu pracy (por. wyrok SN z 9 lipca 2009 roku, II PK 34/09 LEX nr 527067). Pracownik może powoływać wszelkie dowody, by wykazać zasadność swojego roszczenia, w tym posiadające mniejszą moc dowodową niż dokumenty dotyczące czasu pracy. Dowodami mogą być np. zeznania świadków, własne notatki, dokumentacja przyjęć towarów, zapisy dotyczące dat i godzin logowania na służbowych komputerze, z których może wynikać liczba przepracowanych godzin nadliczbowych. Jeżeli sąd dojdzie do wniosku, że powód przy pomocy takich dowodów wykazał swoje twierdzenia, to na pracodawcy, który nie prowadził prawidłowej ewidencji czasu pracy, spoczywa ciężar udowodnienia, że pracownik rzeczywiście nie pracował w tym czasie. Jeśli natomiast powód nie przedstawi takich dowodów, to nawet przy braku dowodów pracodawcy roszczenie nie będzie mogło zostać uwzględnione. Sąd może wystąpić z inicjatywą dowodową tylko w sytuacjach wyjątkowych i nienasuwających podejrzeń dotyczących naruszenia bezstronności przy dopuszczeniu dowodu z urzędu.

Art. 232 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Powód powinien złożyć wniosek o przesłuchanie świadków przed sądem rejonowym. Koncentracja materiału faktycznego i dowodowego następuje przed sądem I instancji. Strony mogą tam zgłaszać wnioski dowodowe aż do zamknięcia rozprawy. Najlepiej zrobić to w pozwie lub bezpośrednio po tym, gdy pojawiła się konieczność przeprowadzenia dowodu (np. po przesłuchaniu świadków strony przeciwnej). Zgłoszenia dowodów nie należy jednak przeciągać, ponieważ sąd może oddalić wniosek, jeśli uzna, że zgłoszony jest dla zwłoki. W postępowaniu apelacyjnym istnieją dodatkowe ograniczenia dopuszczalności przeprowadzenia dowodów, ponieważ sąd rozpoznający apelację może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Nowe fakty i dowody to te, które nie istniały wcześniej lub o których istnieniu pracownik nie wiedział w toku postępowania przed sądem I instancji. Pracownik powinien również liczyć się z tym, że nie będzie mógł skutecznie żądać ponowienia lub uzupełnienia dowodu w postępowaniu apelacyjnym tylko dlatego, że spodziewał się korzystnej dla siebie oceny tego dowodu przez sąd I instancji. Podobne ograniczenia istnieją w postępowaniu uproszczonym. W tym przypadku dowody już w sądzie rejonowym powinny być zgłaszane najpóźniej na pierwszej rozprawie.

Art. 217, art. 381, art. 505⁵ par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Każda osoba ma obowiązek stawić się na wezwanie sądu w charakterze świadka. O tym, kto zostanie wezwany w charakterze świadka, decydują w zasadzie strony procesu po akceptacji takiego wniosku dowodowego przez sąd. Istotne jest tylko, aby osoba, którą zgłoszono na świadka, posiadała wiadomości na temat faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd może bowiem oddalić wniosek dowodowy, jeżeli przedmiotem zgłoszonego dowodu są fakty nieistotne dla jej rozstrzygnięcia. Nigdy przeszkodą dla wezwania kogokolwiek w charakterze świadka nie jest brak zgody tej osoby na złożenie zeznań. Uzyskiwanie zgody na zeznania przed zgłoszeniem danej osoby jako świadka jest często spotykane w praktyce sądowej, ale nie ma to żadnych podstaw w przepisach. W określonych okolicznościach procedura cywilna przewiduje jedynie możliwość odmowy składania zeznań przez świadka, który stawił się na posiedzenie, ale nie dotyczy to sytuacji opisanej w pytaniu.

Art. 258, 261 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Opinia biegłych nie może być weryfikowana ani dyskwalifikowana w całości lub w zakresie wniosków końcowych, bez posłużenia się wiedzą specjalistyczną. Niedopuszczalne jest więc zakwestionowanie opinii biegłego na okoliczności, które wymagały posiadania wiedzy specjalistycznej za pomocą innych dowodów, np. zeznań świadków. Z ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że wiedza taka potrzebna jest zawsze do oceny stanu zdrowia człowieka (por. np. wyrok SN z 14 maja 2009 roku; II UK 211/08 LEX nr 509035). Przy ustaleniu takiego faktu zeznania świadków mogą więc mieć tylko charakter posiłkowy, dostarczający dodatkowych informacji biegłemu sporządzającemu opinię. Jedyną możliwością zakwestionowania opinii już złożonej w sprawie jest dopuszczenie dowodu z opinii innych biegłych. Należy jednak wcześniej wykazać mankamenty dotychczasowej opinii, ponieważ samo niezadowolenie strony z oceny przedstawionej przez biegłych nie uzasadnia potrzeby dopuszczenia przez sąd dowodu z kolejnej opinii biegłych.

Art. 278 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Dowód z przesłuchania stron nie ma charakteru obligatoryjnego w sprawach z zakresu prawa pracy. Jest on konieczny zawsze wtedy, gdy nie ma możliwości przeprowadzenia innych dowodów lub gdy innych dowodów nie ma (por. wyrok SN z 5 czerwca 2009 r., I PK 19/09 LEX nr 519171).

Art. 299 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu