Kiedy notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia

W 2008 r. zmarła Anna D. Spadek po niej na mocy ustawy nabyli dwaj synowie Jan D. i Andrzej D. Nie dopełnili jednak formalności spadkowych. W 2010 r. zmarł Jan D, pozostawiając żonę i córkę. Teraz Andrzej D., jego bratowa i bratanica chcą dopełnić formalności spadkowych po Annie D. Czy notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, gdy jeden ze spadkobierców ustawowych nie żyje?

Zgodnie z art. 79 pkt 1a oraz art. 95a ustawy prawo o notariacie (u.p.n.) - notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych. Przed sporządzeniem tego aktu spisuje protokół dziedziczenia przy udziale wszystkich osób, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi (art. 95b u.p.n.). Notariusz odmawia sporządzenia aktu, jeżeli ujawnią się okoliczności wskazujące, że przy sporządzeniu protokołu nie były obecne wszystkie te osoby albo istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte i ogłoszone (art. 95e par. 2 pkt 2 u.p.n.).

W praktyce notarialnej przyjmowano, że ustawodawca ograniczył możliwość sporządzania aktów poświadczenia dziedziczenia tylko do sytuacji, w której wszyscy spadkobiercy żyją. Uznawano, że tylko wtedy wszyscy wchodzący w rachubę spadkobiercy mogą wziąć udział w sporządzeniu protokołu dziedziczenia i złożyć zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia, co gwarantuje prawidłowość aktu oraz ochronę praw spadkobierców. Sąd Najwyższy w uchwale z 17 listopada 2009 r. uznał, że nie jest to trafne stanowisko. Stwierdził, że notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia także wtedy, gdy jeden ze spadkobierców powołanych do dziedziczenia nie żyje (III CZP 89/09). Zdaniem SN podstawowym motywem wprowadzenia do polskiego systemu prawnego poświadczenia dziedziczenia było uproszczenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, ułatwienie obywatelom uzyskiwania tytułów dziedziczenia, a także zmniejszenie obciążenia sądów przez stworzenie możliwości załatwiania spraw prostych i niespornych na drodze pozasądowej. Poświadczenie może nastąpić jedynie w odniesieniu do spadków otwartych od 1 lipca 1984 r., tj. od dnia wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z 19 czerwca 1984 r. w sprawie dokumentów stwierdzających tożsamość (Dz.U. nr 32, poz. 175). Jest oczywiste, stwierdził sąd, że ustanawiając tę barierę, ustawodawca liczył się z tym, iż poświadczanie spadków otwartych przed prawie 25 laty, czyli po upływie pokolenia, będzie obejmować sytuacje, w których sukcesorzy spadkodawców albo osoby tylko mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi lub testamentowi już nie żyją.

Teresa Siudem

teresa.siudem@infor.pl

Uchwała SN z 17 listopada 2009 r., sygn. akt III CZP 89/09.