Co może stanowić podstawę do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy

Czytelnik uważa, że uzasadnienia postanowień wydanych przez sąd w toku procesu, który toczy ze swoim pracownikiem, są nielogiczne i niezgodne z orzecznictwem Sądu Najwyższego. Czy może uczynić tę okoliczność podstawą wniosku o wyłączenie sędziego?

Nie. Zarzuty naruszania procedury czy niewłaściwego zastosowania przepisów nie mogą być uważane za samodzielną podstawę wniosku o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2011 r., III UZ 9/11, LEX 966824).

Podstawą wyłączenia w opisanym przypadku mogłoby być tylko wykazanie wątpliwości co do bezstronności sędziego, a okoliczności wskazane w pytaniu o tym nie świadczą.

W kodeksie postępowania cywilnego ustawodawca podzielił przyczyny wyłączenia sędziego na takie, które powodują wyłączenie z mocy ustawy, i takie, które powodują wyłączenie na żądanie sędziego lub na wniosek strony. Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymienione są enumeratywnie w art. 48 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem sędzia jest wyłączony m.in. w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, w sprawach swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia, czy też w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron.

Natomiast przypadki uprawniające do wyłączenia przez sąd sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony nie zostały przez ustawodawcę szczegółowo wymienione. W art. 49 k.p.c. wskazano tylko, iż chodzi tu o sytuacje, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Samo przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, nie jest przesłanką do żądania jego wyłączenia. Strona może zwalczać wadliwe orzeczenie wydawane przez sąd przy pomocy środków odwoławczych. Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę (wyrok Sądu Najwyższego z 6 maja 2010 r., II PK 344/09, LEX 603421). Twierdzenie, że sposób rozpoznawania sprawy nie wynika z logiki lub jest niezgodny z dotychczasowym orzecznictwem, nie daje podstaw do wyłączenia sędziego. Także okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, nie uzasadnia wyłączenia go od rozpoznania sprawy z mocy art. 49 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 lutego 1976 r., II CZ 8/76, LEX 7802). Zarzuty godzące w dokonaną przez sąd I instancji ocenę zebranego materiału dowodowego mogą być przedmiotem środków odwoławczych. Nie mogą natomiast być uważane za samodzielną podstawę wniosku o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy (postanowienie Sądu Najwyższego z 29 stycznia 1975 r., I CZ 170/74, LEX 7651).

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 49 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).