Kiedy przysługuje skarga kasacyjna

Czytelnik odwołał się od decyzji ZUS, w której przyznano mu emeryturę. Prawo do emerytury jest bezsporne. Czytelnik kwestionuje natomiast jej wysokość. Odwołanie to zostało oddalone przez sąd. Następnie sąd odwoławczy oddalił apelację czytelnika. Wartość zaniżonych emerytur w skali roku wynosi 9 tys. złotych. Czy od tego orzeczenia można jeszcze wnieść skargę kasacyjną?

Nie. W opisanym przypadku sporem objęta była wysokość emerytury. Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna, gdyż wartość przedmiotu zaskarżenia jest zbyt niska.

Każda sprawa o emeryturę lub rentę, bez względu na to, czy przedmiotem roszczenia jest w niej prawo do tych świadczeń, czy też ich wysokość, jest sprawą o prawo majątkowe, gdyż żądanie ubezpieczonego zmierza do realizacji prawa mającego bezpośredni wpływ na jego stosunki majątkowe. Jeśli jednak przedmiotem sporu nie jest prawo do emerytury lub renty, lecz jedynie ich wysokość, to dopuszczalność zaskarżenia wyroku sądu drugiej instancji uzależniona jest od wartości przedmiotu zaskarżenia. Jest ona obliczana w oparciu o przepis art. 22 kodeksu postępowania cywilnego i stanowi różnicę między wysokością świadczenia wypłacanego przez organ rentowy a wysokością świadczenia żądanego przez ubezpieczonego w skali jednego roku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2011 r., III UZ 12/11, LEX 966827).

Zgodnie z treścią art. 398² par. 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia tylko w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, iż nie jest jednak tak, że nawet w przypadku, w którym dojdzie do zakwestionowania decyzji organu rentowego wydanej w następstwie rozpoznania wniosku o emeryturę lub rentę (o prawo do któregoś z tych świadczeń), skarga kasacyjna wniesiona od wyroku sądu drugiej instancji będzie dopuszczalna niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 398² par. 1 zd. 2 k.p.c.). O dopuszczalności skargi kasacyjnej, również w takich sprawach, musi bowiem decydować rzeczywisty przedmiot sporu, a następnie przedmiot zaskarżenia, określony w odwołaniu wszczynającym postępowanie sądowe, stosownie do treści art. 468 par. 2 pkt. 1 i 3 k.p.c. Jeśli więc przedmiotem tym będzie tylko wysokość emerytury lub renty (wysokość prawa do jednego z tych świadczeń), wynikająca z uwzględnienia elementów mających wpływ na ową wysokość, to taką sprawę należy traktować jako sprawę o prawa majątkowe w rozumieniu art. 398² par. 1 zd. 1 k.p.c.

Jeśli zatem postępowanie zostało zainicjowane odwołaniem wniesionym przez ubezpieczonego od decyzji organu rentowego w przedmiocie ustalenia wysokości emerytury, czyli od początku przedmiotem sporu pomiędzy stronami określonym już w odwołaniu, a następnie przedmiotem zaskarżenia nie było prawo do emerytury, gdyż prawo to było bezsporne, to brak jest podstaw do uznania, że jest to sprawa o przyznanie prawa do emerytury, w której skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Dla określenia wartości przedmiotu zaskarżenia kasacyjnego miarodajna jest wyłącznie wartość przedmiotu podlegającego rzeczywistemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu, co wyklucza dowolność stron przy jej oznaczaniu. Sąd drugiej instancji nie tylko jest uprawniony, lecz także zobowiązany do sprawdzenia - w razie wątpliwości - wskazanej w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia. Uprawnienie sądu obejmuje nie tylko skontrolowanie danych składających się na tę wartość, lecz także sposobu jej obliczenia, natomiast nie nakłada powinności jej samodzielnego ustalania (postanowienie SN z 10 marca 2011 r., III UZ 1/11, LEX 846597)

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 398² par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).