Sąd będzie weryfikował wynagrodzenia za urzędówki

Skoro prowadzenie sprawy z urzędu jest obowiązkiem prawnika, to musi on mieć możliwość zaskarżenia rozstrzygnięcia o przyznanych mu kosztach - orzekł wczoraj Trybunał Konstytucyjny.

Adwokat Monika T. została wyznaczona na pełnomocnika z urzędu, aby sporządzić skargę kasacyjną. Odmówiła, gdyż uznała, że nie ma podstaw do jej sporządzenia. Poinformowała więc o tym dziekana okręgowej rady adwokackiej oraz sąd apelacyjny. Wniosła też o przyznanie jej kosztów zastępstwa procesowego. Sąd apelacyjny przyznał jej wynagrodzenie. Adwokat uznała jednak, że jest za niskie.

Złożyła więc zażalenie do innego składu sądu apelacyjnego. Ten je odrzucił. Prawniczka wniosła skargę konstytucyjną do TK. Zakwestionowała konstytucyjność art. 394² par. 1 kodeksu postępowania cywilnego, który co prawda umożliwia zaskarżanie rozmaitych postanowień sądu II instancji, lecz w katalogu postanowień podlegających zaskarżeniu nie ma rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej z urzędu. Oznacza to - jak wskazywała na rozprawie - że pełnomocnikowi odmawia się prawa do dochodzenia zagwarantowanych ustawą praw.

Podobnego zdania byli również przedstawiciele Sejmu i prokuratora generalnego, a także rzecznika praw obywatelskich.

Trybunał Konstytucyjny przychylił się do tych stanowisk i orzekł, że art. 394² par. 1 k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu II instancji w sprawie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, polegającej na sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, jest niezgodny z ustawą zasadniczą.

Wyjaśnił, że rozstrzygnięcie w sprawie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej z urzędu dotyczy istotnych praw majątkowych pełnomocnika, które wymagają odpowiedniej ochrony sądowej. Konkretna wysokość wynagrodzenia przyznana adwokatowi lub radcy prawnemu zależy m.in. od tego, jak sąd orzekający oceni wiedzę i zaangażowanie pełnomocnika w sprawę oraz czy prawidłowo zastosuje stawki uregulowane w przepisach. W takiej sytuacji nie można wykluczyć powstawania błędów, które powinny być skutecznie kwestionowane przez osobę zainteresowaną.

- Brak jest więc zasad lub wartości konstytucyjnych przemawiających za utrzymaniem dotychczasowego rozwiązania - podsumował sędzia sprawozdawca Wojciech Hermeliński.

- To rozwiązanie otwiera drogę do kontroli instancyjnej, ale samorząd adwokacki oczekuje jeszcze urynkowienia stawek przyznawanych adwokatom za prowadzenie spraw z urzędu. Przepisy powinny gwarantować godziwe wynagrodzenie, tym bardziej gdy praca ma charakter obligatoryjny - wskazuje adwokat Rafał Dębowski, członek Naczelnej Rady Adwokackiej.

Obecnie w Sejmie jest już projekt nowelizacji regulacji. Umożliwia pełnomocnikowi wyznaczonemu do prowadzenia sprawy z urzędu złożenie - w podobnym do rozpatrywanego przypadku - zażalenia do innego składu sądu II instancji.

Ewa Maria Radlińska

 ewa.radlinska@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2013 r., sygn. akt SK 14/13. www.serwisy.gazetaprawna.pl/orzeczenia