Zabezpieczenie sposobem na rozpoczęcie sprawy sądowej

Decydując się na sądowe dochodzenie wierzytelności, należy liczyć się z wielomiesięcznym, a nieraz nawet kilkuletnim postępowaniem sądowym, w zależności od charakteru sprawy oraz postawy procesowej dłużnika. Po tak długim czasie może się okazać, że dłużnik wyzbył się co wartościowszych składników majątku, a wierzyciel - choć dysponuje prawomocnym wyrokiem - nie ma z czego wyegzekwować roszczenia.

W takich wypadkach skuteczną formą ochrony interesu wierzyciela może się okazać uzyskanie zabezpieczenia. Następuje to często już na etapie poprzedzającym wszczęcie sporu sądowego. Zabezpieczenie ma jeszcze ten walor, że dłużnik dowiaduje się o jego udzieleniu dopiero z chwilą otrzymania postanowienia sądu, co ma zapobiegać wcześniejszemu wyzbyciu się przez niego majątku.

Ponieważ do postępowania zabezpieczającego stosują się przepisy regulujące właściwość sądu, określenie wartości przedmiotu sporu (zabezpieczenia), a także - choć w znacznym uproszczeniu - przepisy o opłatach sądowych, konieczne jest uprzednie omówienie tych kwestii.

Ustalić właściwość

Pismo sądowe należy wnieść do ściśle określonego sądu, którego wyznaczenie umożliwiają przepisy o właściwości rzeczowej oraz miejscowej.

Właściwość rzeczowa określa, czy sprawa podlega rozpoznaniu w I instancji przez sąd rejonowy, czy też przez sąd okręgowy. Właściwość miejscowa wskazuje natomiast na konkretny sąd I instancji spośród wszystkich sądów danego szczebla (rejonowych, okręgowych).

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia składany jest do sądu uprawnionego do merytorycznego rozpoznania sprawy, w której zabezpieczenie ma być udzielone. Dlatego też określenie sądu właściwego dla takiego wniosku odbywa się w ten sam sposób co ustalenie sądu mającego kompetencje do rozstrzygnięcia sporu. Jeżeli zaś nie sposób go wskazać, gdyż np. spór został poddany rozstrzygnięciu sądu polubownego, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma być wykonane postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia, a z braku tej podstawy lub w przypadku, w którym postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia miałoby być wykonane w okręgach różnych sądów - Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy.

Do rzeczy

Regułą jest rozpoznawanie wszystkich spraw w I instancji przez sądy rejonowe. Wyjątkowo tylko pewnymi sprawami zajmują się od razu sądy okręgowe (wylicza je szczegółowo art. 17 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 poz. 296 z późn. zm.; dalej: k.p.c.).

Przykładowo, rozpoznawane przez sądy okręgowe - a co za tym idzie, sądy te zajmować się będą także wnioskami o udzielenie zabezpieczenia - są sprawy:

●o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa 75 tys. zł (oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania i o zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami oraz spraw o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, bo wszystkie one poddane zostały rozstrzygnięciu przez sądy rejonowe),

●o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na dobrach niematerialnych,

●o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo ustalenie nieistnienia uchwał organów osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną (np. powództwa o uchylenie albo unieważnienie uchwały zgromadzenia wspólników spółki z o.o.).

Co istotne, rozpoznanie przez sąd rejonowy sprawy należącej do właściwości rzeczowej sądu okręgowego bez względu na wartość przedmiotu sporu powoduje nieważność postępowania.

Wartość przedmiotu sporu

Podstawowym kryterium wyznaczania właściwości rzeczowej sądu jest wartość przedmiotu sporu. Należy pamiętać, że nie wszystkie kwoty dochodzone od dłużnika mieszczą się w tym pojęciu. Do wartości przedmiotu sporu nie wchodzą przede wszystkim odsetki oraz pożytki i koszty żądane obok roszczenia głównego. Konstruując jednakże petitum pisma procesowego, nie wolno zapominać o żądaniu zasądzenia od pozwanego odsetek oraz kosztów postępowania.

Zasądzenia kosztów procesu można domagać się od strony przeciwnej bądź według załączonego do pisma spisu udokumentowanych kosztów, bądź też według norm przepisanych. Zwrot "według norm przepisanych" oznacza żądanie ustalenia kosztów procesu na podstawie obowiązujących przepisów prawa, w praktyce wiąże się to z zasądzeniem przez sąd stawek minimalnych. Niemniej jednak sąd, orzekając o wysokości należnych stronie kosztów, bierze pod uwagę celowość i niezbędność ich poniesienia, zatem może przyznać koszty w wysokości niższej od żądanej (art. 109 par. 2 k.p.c.).

W przypadku wniosku o udzielenie zabezpieczenia obligatoryjne jest wskazanie w nim wartości przedmiotu zabezpieczenia roszczenia pieniężnego, którą oblicza się w analogiczny sposób jak wartość przedmiotu sporu wskazywaną w pozwie. [przykład 1] Suma zabezpieczenia nie może być jednak wyższa od dochodzonego roszczenia liczonego wraz z odsetkami do dnia wydania postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia oraz z kosztami wykonania zabezpieczenia. Suma ta może obejmować także przewidywane koszty postępowania sądowego, które wytoczone zostanie po udzieleniu zabezpieczenia.

Wysokość odsetek liczonych do dnia wydania postanowienia zabezpieczającego należy obliczać z uwzględnieniem normy, zgodnie z którą wniosek o udzielenie zabezpieczenia podlega rozpoznaniu bezzwłocznie, nie później jednak niż w terminie tygodnia od dnia jego wpływu do sądu. W praktyce niestety termin ten jest parokrotnie dłuższy. Wskazanie jednakże odsetek za zbyt długi okres skutkować będzie jedynie tym, że sąd nie uwzględni wniosku w tym zakresie.

W walucie obcej

Dla ustalenia w walucie polskiej wartości przedmiotu sporu wyrażonej w walucie obcej właściwym przelicznikiem jest obowiązujący w chwili wytoczenia powództwa kurs dewiz ustalony przez Narodowy Bank Polski (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 29 czerwca 1982 r., sygn. akt II CZ 67/82; wyrok SN z 18 maja 1984 r., sygn. akt I CR 121/84). W praktyce oznacza to, iż wartość przedmiotu sporu powinna zostać oznaczona w złotych zgodnie z bieżącym kursem danej waluty obcej ogłaszanym przez NBP.

W piśmie wszczynającym postępowanie należy wskazać numer oraz dzień, z którego pochodzi Tabela A kursów średnich walut obcych ogłaszana przez NBP. Tabele kursów średnich dostępne są m.in. na stronie internetowej NBP (http://www.nbp.pl).

Według siedziby

Zasadą ogólną jest wnoszenie powództw do sądu I instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania albo siedzibę. Reguła ta nie jest bezwzględna, a przepisy kodeksu postępowania cywilnego przewidują od niej liczne wyjątki, choćby w postaci właściwości miejscowej przemiennej pozwalającej na wniesienie powództwa przez jeden ze wskazanych w ustawie sądów oraz właściwości miejscowej wyłącznej (pozew można wnieść tylko do określonego sądu, nawet gdy jest on inny, niż wynikałoby to z właściwości ogólnej).

Z właściwości przemiennej warto skorzystać, jeżeli umożliwi to rozpoznanie sprawy w sądzie znajdującym się bliżej miejsca zamieszkania powoda. Jest to tym bardziej uzasadnione, gdy sąd właściwy dla pozwanego znajduje się w odległym mieście.

Według miejsca wykonania

Niezwykle ważny jest tu art. 34 k.p.c., zgodnie z którym powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a także o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy można wytoczyć przed sądem miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem.

Miejsce spełnienia świadczenia określa art. 454 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 z późn. zm.), stanowiący, iż jeżeli nie jest ono oznaczone ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione w miejscu, gdzie w chwili powstania zobowiązania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Jednakże świadczenie pieniężne powinno być spełnione w miejscu zamieszkania lub w siedzibie wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia (przy czym jeżeli zobowiązanie ma związek z przedsiębiorstwem dłużnika lub wierzyciela, o miejscu spełnienia świadczenia rozstrzyga siedziba przedsiębiorstwa).

A co w sytuacji, gdy zapłata miała nastąpić przelewem? Zgodnie z orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu określenie właściwości miejscowej sądu według miejsca spełnienia dochodzonego świadczenia może uwzględniać miejsce siedziby banku wierzyciela tylko wtedy, gdy strony wyraziły zgodę (w sposób bezpośredni lub dorozumiany) na dokonanie zapłaty na umiejscowiony w określonym banku rachunek wierzyciela (wyrok SA w Poznaniu z 14 października 2003 r., sygn. akt I ACa 842/03, OSA 2005/3/15).

Powyższe zasady stosują się również do wniosku o udzielenie zabezpieczenia. Wolno zatem złożyć go do sądu według właściwości przemiennej.

W niektórych sytuacjach wypłacalność dłużnika jest na tyle wątpliwa, iż czekanie nawet na wydanie nakazu zapłaty okazać się może zbyt ryzykowne. Ustawodawca, aby zabezpieczyć interes wierzyciela, dopuszcza udzielenie przez sąd zabezpieczenia. Zabezpieczenia wolno żądać w każdej sprawie cywilnej podlegającej rozpoznaniu przez sąd lub sąd polubowny. Co istotne, sąd władny jest udzielić go przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Wniosek o zabezpieczenie da się zatem złożyć jeszcze przed wniesieniem pozwu. Do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego właściwości należy rozpoznanie sprawy w I instancji.

Udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli uprawdopodobni roszczenie oraz interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia. Interes ów istnieje wtedy, gdy brak zabezpieczenia uniemożliwi lub poważnie utrudni wykonanie zapadłego w sprawie orzeczenia lub w inny sposób uniemożliwi lub poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania w sprawie. [przykład 2]

Udzielając zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania w sprawie, sąd wyznacza termin, w którym pismo wszczynające postępowanie powinno być wniesione pod rygorem upadku zabezpieczenia. Termin ten nie może przekraczać dwóch tygodni.

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia powinien odpowiadać wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego (art. 126 k.p.c.), a nadto zawierać:

●wskazanie sposobu zabezpieczenia, a w sprawach o roszczenie pieniężne także wskazanie sumy zabezpieczenia,

●uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających wniosek,

●zwięzłe przedstawienie przedmiotu sprawy, jeżeli wniosek o udzielenie zabezpieczenia złożono przed wszczęciem postępowania.

Sposób zabezpieczenia zależny jest od rodzaju roszczenia. W tym zakresie wyróżnia się dwa ich typy: pieniężne i niepieniężne. Te pierwsze dotyczą zobowiązania dłużnika do zapłaty określonej kwoty, drugie zaś odnoszą się do innych obowiązków umownych (np. wydania rzeczy, wykonania usługi) bądź ustawowych (np. obowiązki rodzinne, alimentacyjne).

Zabezpieczenie roszczeń pieniężnych następuje przez:

●zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności lub innego prawa majątkowego,

●obciążenie nieruchomości obowiązanego hipoteką przymusową,

●ustanowienie zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej lub której księga wieczysta zaginęła lub uległa zniszczeniu,

●obciążenie statku albo statku w budowie hipoteką morską,

●ustanowienie zakazu zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu,

●ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem lub gospodarstwem rolnym obowiązanego albo zakładem wchodzącym w skład przedsiębiorstwa lub jego częścią albo częścią gospodarstwa rolnego obowiązanego.

W przypadku zaś roszczeń niepieniężnych sąd - oprócz sposobów wskazanych powyżej - może:

●unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas trwania postępowania,

●ustanowić zakaz zbywania przedmiotów lub praw objętych postępowaniem,

●zawiesić postępowanie egzekucyjne lub inne postępowanie zmierzające do wykonania orzeczenia,

●uregulować sposób roztoczenia pieczy nad małoletnimi dziećmi i kontaktów z dziećmi,

●nakazać wpisanie stosownego ostrzeżenia w księdze wieczystej lub we właściwym rejestrze.

Z uwagi na to, że zabezpieczenie nie może prowadzić do zaspokojenia wierzyciela, zajętych ruchomości nie wolno oddawać pod dozór uprawnionemu (wierzycielowi). Najczęściej pozostawiane są w posiadaniu dłużnika bądź przekazywane pod dozór osoby trzeciej. Wybierając ten sposób zabezpieczenia, we wniosku można żądać, aby przedmioty nim objęte nie zostały pozostawione dłużnikowi. Zajęte pieniądze składa się na rachunek depozytowy sądu, a zajęte papiery wartościowe sąd składa w banku.

Zabezpieczenie upada po upływie miesiąca od uprawomocnienia się orzeczenia uwzględniającego roszczenie, które podlegało zabezpieczeniu. Przed upływem tego terminu należy więc złożyć wniosek o wszczęcie egzekucji. Natomiast w przypadku gdy wierzyciel występuje z wnioskiem przed wszczęciem postępowania sądowego, zabezpieczenie upada, gdy uprawniony:

●nie wystąpił we wszczętym postępowaniu w sprawie o całość roszczenia,

●wystąpił o roszczenia inne niż to, które zostało zabezpieczone,

●nie złożył pozwu w terminie oznaczonym w postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia (termin ten nie może być dłuższy niż dwa tygodnie).

Wspomnieć również należy, że odrębny tytuł zabezpieczenia stanowi nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym. Nakaz taki uprawnia do zajęcia majątku dłużnika jeszcze w toku trwającego procesu sądowego. Powód pragnący skorzystać z tej formy zabezpieczenia składa nakaz zapłaty bezpośrednio u komornika, wskazując majątek dłużnika, który ma zostać zajęty. Jeżeli następnie nakaz zapłaty zostanie utrzymany w mocy, wierzyciel będzie mógł przeprowadzić egzekucję z uprzednio zajętego mienia dłużnika.

Wzór

Gdańsk, 24 marca 2012 r.

Sąd Okręgowy w Gdańsku

IX Wydział Gospodarczy

ABC spółka z o.o.

z siedzibą w Gdańsku przy ul. Gdyńskiej 1

Jan Kowalski

zam. w Gdyni przy ul. Gdańskiej 50

wartość przedmiotu zabezpieczenia: 54 917 złotych

Działając w imieniu ABC spółka z o.o., wnoszę o:

1. Udzielenie na mocy art. 747 k.p.c. zabezpieczenia roszczenia pieniężnego poprzez ustanowienie zakazu zbywania przez obowiązanego samochodu osobowego marki Fiat Uno o numerze rejestracyjnym GX 15ABC;

2. Wyznaczenie uprawnionemu dwutygodniowego terminu do wytoczenia powództwa o zapłatę przeciwko obowiązanemu;

3. Zasądzenie od obowiązanego na rzecz uprawnionego kosztów postępowania zabezpieczającego według norm przepisanych.

Strony 10 grudnia 2011 r. zawarły umowę o wykonanie prac remontowych w siedzibie uprawnionej spółki, mocą której obowiązany podjął się wykonać określonych w umowie robót budowlanych w uzgodnionym przez strony terminie.

odpis umowy z 10 grudnia 2011 r.

Przy wykonywaniu przedmiotowych prac obowiązany, nie zachowując należytej staranności, dopuścił się licznych uszkodzeń nieruchomości uprawnionego polegających m.in. na uszkodzeniu glazury, uszkodzeniu dźwigu osobowego oraz elektronicznego systemu alarmowego. Wszystkie te usterki zostały stwierdzone w protokole zdawczo-odbiorczym oraz wycenione przez rzeczoznawcę na kwotę 50 000 zł. Obowiązany zobowiązał się do zapłaty ww. kwoty do 1 lutego 2012 r., jednakże tego nie uczynił.

przesłuchanie stron, odpis protokołu zdawczo-odbiorczego, odpis zobowiązania do zapłaty.

Zgodnie z art. 730¹ k.p.c. udzielenia zabezpieczenia może żądać każda strona lub uczestnik postępowania, jeżeli:

1) uprawdopodobni roszczenie oraz

2) interes prawny w udzieleniu zabezpieczenia.

1. Uprawdopodobnienie roszczenia

Z przytoczonych powyżej okoliczności stanu faktycznego wynika, że między stronami bezsporny był fakt wyrządzenia przez obowiązanego szkody oraz zobowiązanie się przez niego do zapłaty jej równowartości w terminie do 1 lutego 2012 r.

2. Interes prawny

Od ponad miesiąca obowiązany nie odpowiada na telefony oraz pisma uprawnionego. Z adnotacji poczty wynika, że obowiązany nie odbiera adresowanej do niego korespondencji. Ponadto z informacji uzyskanych przez uprawnionego wynika, że obowiązany zamierza wyjechać do pracy za granicę. Jedynym mieniem znanym uprawnionemu jest ww. samochód osobowy.

Brak zabezpieczenia, wobec planowanego dłuższego wyjazdu obowiązanego w nieznane uprawnionemu miejsce, może poważnie utrudnić, a nawet uniemożliwić skuteczne przeprowadzenie egzekucji z jego majątku.

odpisy pism kierowanych do obowiązanego, odpisy kopert z adnotacją poczty, odpis oświadczenia współpracownika obowiązanego o jego zamiarze wyjazdu za granicę.

Uprawniony w wartości przedmiotu zabezpieczenia uwzględnił następujące kwoty:

● 50 000 zł - wartość świadczeń, które obowiązany powinien wykonać w ramach usunięcia szkody,

● 4917 zł - tytułem przewidywanych kosztów procesu sądowego, w tym 2500 zł tytułem opłaty sądowej oraz 2417 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika.

Mając na uwadze powyższe, wnoszę jak na wstępie.

.....................................................

Podpis reprezentanta spółki

Załączniki:

1) dowód uiszczenia opłaty sądowej,

2) odpis z rejestru powoda,

3) odpis umowy z 10 grudnia 2011 r.,

4) odpis protokołu zdawczo-odbiorczego,

5) odpis zobowiązania do zapłaty,

6) odpisy pism kierowanych do obowiązanego,

7) odpisy kopert z adnotacją poczty,

8) odpis oświadczenia współpracownika obowiązanego,

9) odpis pisma wraz z załącznikami 5-10.

PRZYKŁAD 1

Grosz do grosza

Wysokość zobowiązania dłużnika wynosi 50 000 zł, odsetki ustawowe od tej kwoty na dzień przypadający 7 dni po złożeniu wniosku sięgają 1300 zł, przewidywane koszty późniejszego procesu - 5000 zł, a koszty wykonania zabezpieczenia wierzyciel szacuje na 500 zł. Wartość przedmiotu zabezpieczenia wyniesie zatem 56 800 zł. Gdyby zaś wierzyciel w kwocie tej uwzględnił odsetki ustawowe za dłuższy okres, np. 30 dni od dnia złożenia wniosku, a sąd wydałby postanowienie w 7 dni od jego wpływu, to uwzględniając wniosek, sąd udzieli zabezpieczenia w części uwzględniającej odsetki do tego dnia, w pozostałym zaś zakresie wniosek oddali.

PRZYKŁAD 2

Kłopotliwa prośba o rozłożenie na raty

ABC sp. z o.o. chce zabezpieczyć swoje roszczenie przeciwko Janowi Kowalskiemu. Powinna uprawdopodobnić, a nie udowodnić, iż istnieje możliwość, że brak zabezpieczenia pozbawi wierzyciela zaspokojenia. Uprawdopodobnieniem takim będzie zła sytuacja finansowa dłużnika wynikająca z jego pism, w których prosi o rozłożenie długu na raty albo odroczenie płatności. Innym argumentem w tym przedmiocie będzie prowadzenie przez innych wierzycieli egzekucji z majątku dłużnika.

Co do zasady bez poniesienia opłaty się nie obejdzie

Na wstępie należy uspokoić, że jeśli pismo procesowe (np. pozew czy też wniosek o udzielenie zabezpieczenia) nie zostało należycie opłacone, a wnosi je osoba, która nie jest profesjonalnym pełnomocnikiem (radcą prawnym, adwokatem albo rzecznikiem patentowym), to przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc.

Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków prawnych (traktowane jest jak niebyłe). W przypadku zaś uzupełnienia opłaty w ww. terminie pismo wywołuje skutek od daty jego wniesienia.

Inaczej ma się rzecz, gdy przedsiębiorca jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. W takim bowiem wypadku pismo, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli podlegało opłacie w wysokości stałej lub stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu. Pełnomocnik zaś w terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli została ona wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu z tej samej przyczyny.

Wysokość stawek

Wysokość poszczególnych opłat reguluje szczegółowo ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 z późn. zm.). W przedmiocie opłat od wniosku o udzielenie zabezpieczenia przewiduje ona następujące regulacje:

1) opłatę stałą w kwocie 40 złotych pobiera się od wniosku o:

a) udzielenie zabezpieczenia roszczenia niemajątkowego, chyba że wniosek został zgłoszony w piśmie rozpoczynającym postępowanie,

b) zmianę lub uchylenie postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia niemajątkowego;

2) opłatę stałą w kwocie 100 złotych pobiera sąd od wniosku o:

a) udzielenie zabezpieczenia roszczenia majątkowego, chyba że wniosek został zgłoszony w piśmie rozpoczynającym postępowanie,

b) zmianę lub uchylenie postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia roszczenia majątkowego.

Opłatę należy uiścić na rachunek bankowy sądu, do którego składany jest wniosek, w kasie tegoż sądu bądź w znakach opłaty sądowej.

Walczyć o zwolnienie

Każda osoba fizyczna, w tym prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą oraz wspólnik w spółce handlowej, może ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli złoży oświadczenie, iż nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie składane jest na urzędowym formularzu. Do wniosku należy dołączyć dokumenty potwierdzające złą sytuację finansową.

Sąd może przyznać również zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Sąd władny jest też zwolnić stronę od kosztów sądowych w części, jeżeli strona jest w stanie ponieść tylko część tych kosztów. Takie niepełne zwolnienie może polegać na zwolnieniu od poniesienia albo ułamkowej lub procentowej części kosztów, albo określonej ich kwoty, albo niektórych opłat lub wydatków. Czasem sprowadza się także do przyznania zwolnienia co do części roszczenia lub co do pewnych roszczeń dochodzonych łącznie; roszczenia te lub ich części sąd oznacza w postanowieniu o przyznaniu częściowego zwolnienia od kosztów sądowych.

Ustawa nie precyzuje sposobu wykazania przez osobę prawną podstaw, na których ta opiera swój wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd powinien zażądać od niej odpowiednich dowodów. Ich rodzaj zależy m.in. od formy prawnej tej osoby oraz od jej sytuacji. Mogą to być np. zaświadczenie jednostki nadrzędnej, bilans roczny wykazujący przewagę pasywów nad aktywami, odpisy zeznania podatkowego dotyczącego podatku dochodowego od osób prawnych za ostatni rok, sprawozdania finansowe, wyciągi z kont bankowych, raporty kasowe, umowy kredytowe, pisma banku oceniające zdolność kredytową i odmawiające dalszego kredytowania, dowody obciążenia nieruchomości hipoteką, a ruchomości zastawem, dowody obrazujące wysokość dotacji i subwencji, budżet na dany rok itp.

Strona musi jednakże pamiętać o zasadzie planowania wydatków, którą najpełniej wyraził Sąd Apelacyjny w Gdańsku. Stwierdził on, iż skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy środków finansowych, posiadanie ich staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmioty ją prowadzące, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinny uwzględniać także konieczność dysponowania środkami na ten cel. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której mowa, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, strona zaś, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych - preferencyjnie traktując inne zobowiązania - nie może skutecznie podnieść zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem prawa do sądu (postanowienie SA w Gdańsku z 9 lipca 1992 r., sygn. akt I ACz 393/92).

Regułę tę w odniesieniu do zysku bilansowego sprecyzował SA w Łodzi. Jego zdaniem okoliczność, iż zysk bilansowy podmiotu gospodarczego prowadzącego działalność gospodarczą nie wystarcza na pokrycie zobowiązań wobec budżetu oraz zaspokojenie należności na rzecz jego wierzycieli, nie stanowi uzasadniającej podstawy do zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza gdy zysk ten znacznie przewyższa wysokość kosztów sądowych (postanowienie SA w Łodzi z 10 grudnia 1991 r., sygn. akt I ACz 198/91).

@RY1@i02/2013/180/i02.2013.180.215000400.802.jpg@RY2@

Michał Koralewski radca prawny, wspólnik w Kancelarii Radców Prawnych Legitus s.c. w Gdańsku

Michał Koralewski

radca prawny, wspólnik w Kancelarii Radców Prawnych Legitus s.c. w Gdańsku