Terminy na skorzystanie z rękojmi są nie do ruszenia

Rzecznik praw obywatelskich złożył wniosek do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały wyjaśniającej rozbieżności odnośnie do stosowania art. 5 kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony takie działanie lub zaniechanie, które jest sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem danego prawa lub zasadami współżycia społecznego.

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że przepis ten można również stosować do oceny skuteczności zarzutu przedawnienia. Nie jest jednak jasne, czy można odwołać się do konstrukcji nadużycia prawa dla pominięcia skutków upływu terminu zawitego, przewidzianego w art. 568 par. 1 k.c. Mówi on, że uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne przy sprzedaży rzeczy wygasają po upływie roku od dnia wydania rzeczy, a w przypadku wad budynku - po upływie lat trzech.

Terminy te są więc stosunkowo krótkie, a ich upływ powoduje utratę prawa do dochodzenia roszczenia. Uzasadnieniem takich terminów jest wzgląd na pewność i bezpieczeństwo obrotu. Różne składy orzekające odmiennie jednak patrzyły na możliwość nieuwzględnienia upływu tego terminu w następstwie odwołania się do klauzuli generalnej z art. 5 k.c. W jednym z wyroków (sygn. akt II CKN 588/99) SN przyjął, że wyjątkowe okoliczności zachodzące w konkretnej sprawie mogą prowadzić do nieuwzględnienia upływu rocznego terminu z rękojmi, jeżeli skorzystanie z podniesionego zarzutu prekluzji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Pojawiły się jednak i inne poglądy. SN w wyroku (sygn. akt II CK 270/03) wskazał na istotną różnicę między terminem przedawnienia a zawitym (takim, którego upływ skutkuje wygaśnięciem uprawnień). W tym orzeczeniu SN uznał, że upływ tego drugiego terminu sąd powinien uwzględnić z urzędu.

I właśnie do tego drugiego stanowiska przychylił się powiększony skład SN. Uznał bowiem, że art. 5 k.c. nie ma zastosowania do upływu terminu z tytułu rękojmi przewidzianego w art. 568 par. 1 k.c.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl

ORZECZNICTWO

Uchwała Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt III CZP 2/13.