Kontakt z dziećmi niezależny od władzy

W wyroku rozwodowym sąd obowiązkowo orzeka o kontaktach rodziców z dzieckiem; nawet, gdy jednocześnie rozstrzyga o sposobie sprawowania władzy rodzicielskiej. Uregulowania sposobu realizacji tych kontaktów sąd nie może odmówić, argumentując np., że spowoduje to nadmierną zwłokę w postępowaniu, czy odesłać eks-małżonków w tej sprawie do sądu opiekuńczego.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 220, poz. 1431) stanowi, że prawo i obowiązek rodziców oraz dziecka do utrzymywania ze sobą kontaktów są niezależne od władzy rodzicielskiej. Przy tym jako kontakty rozumie się przebywanie z dzieckiem, bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej.

Prawnicy zwracają uwagę na to, że coraz częściej w sprawach o rozwód konieczność rozstrzygnięcia o kontaktach staje się priorytetem. Na dalszy plan odsuwa nawet ustalenie, kto ponosi winę rozkładu pożycia oraz czy jest on zupełny i trwały. Do Sądu Najwyższego wpływają w związku z tym pytania prawne z sądów okręgowych, a nawet od rzecznika praw dziecka.

Porozumienie to za mało

Nawet porozumienie małżonków o sposobie i zasadach pielęgnowania więzi z dzieckiem po rozstaniu nie zwalnia sądu z obowiązku orzeczenia o kontaktach w wyroku rozwodowym. Taką uchwałę podjął skład siedmiu sędziów SN 5 czerwca 2012 r. (w sprawie sygn. akt III CZP 72/11).

Wyrokując o rozwodzie, sąd okręgowy nie może więc pominąć rozstrzygnięcia o relacjach rodziców z dzieckiem, i - idąc na skróty - odesłać do porozumienia, jakie zawarli rodzice. Również powierzając władzę rodzicielską obojgu sąd nie powinien odstępować od orzekania o sposobie utrzymywania kontaktów, np. poprzestając na wskazaniu, że prawo do nich jest nieograniczone. Takie orzeczenia jednak zapadały, na co zwrócił uwagę rzecznik praw dziecka we wniosku do SN z 26 sierpnia 2011 r.

SN przypomniał, że w razie zgodnego wniosku rodziców o pozostawienie obojgu władzy rodzicielskiej sporządzenie przez nich porozumienia co do kontaktów z potomstwem jest obligatoryjne. Mogą oni dogadać się również co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej. Jednak zawsze porozumienie tego typu musi ocenić sąd pod kątem dobra dziecka. Dlatego - zdaniem SN - nie jest dopuszczalne odwoływanie się przez sądy do treści porozumienia jako załącznika do wyroku. W sentencji zawsze powinien być określony sposób wykonywania kontaktów.

Porozumienie nie może być także traktowane jako ugoda.

Kontakty i zakres władzy

W uchwale z 28 listopada 2012 r. SN przesądził, że sprawa o uregulowanie kontaktów z dzieckiem nie jest bynajmniej sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej (sygn. akt III CZP 74/12). SN uznał bowiem, że kontakty są niezależne od niej. Władza rodzicielska obejmuje obowiązki i prawa rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz wykonywanie uprawnień i obowiązków jego przedstawiciela ustawowego. Ale też uregulowanie kontaktów nie modyfikuje władzy rodzicielskiej i nie ogranicza jej.

Z kolei w uchwale z 23 maja 2012 r. (sygn. akt III CZP 21/12) SN uznał, że nie jest dopuszczalne zarządzenie przez sąd połączenia - w celu łącznego rozpoznania - sprawy z wniosku o ustalenie miejsca pobytu dziecka ze sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej.

Zdaniem SN wskazanie miejsca pobytu łączy się bowiem właśnie ze sferą kontaktów z dzieckiem, a te są niezależne od władzy. Ustalenie miejsca pobytu dziecka przy jednym z rodziców nie pozbawia więc drugiego praw i obowiązków rodzicielskich. Jest jednak rozstrzygnięciem o istotnej sprawie małoletniego.

Dlatego poza postępowaniem o rozwód i separację roszczenia o ustalenie miejsca pobytu dziecka i ograniczenie władzy rodzicielskiej nie mogą być rozpoznawane łącznie, nawet ze względu na interesy takie, jak dobro potomka czy ekonomika procesowa.

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl