Jak dostać gotówkę z możliwością rozłożenia odpowiedzialności

Poręczenie zalicza się do grupy zabezpieczeń osobistych. Polega ono na uzyskaniu przez wierzyciela dodatkowego dłużnika (zwanego potocznie żyrantem) na wypadek, gdyby firma zobowiązana do uregulowania zadłużenia nie wywiązywała się ze spłaty zaciągniętego w banku długu. Osoba podpisująca umowę kredytu jest dłużnikiem głównym. Natomiast osoba trzecia staje się poręczycielem (dłużnikiem dodatkowym). Cechą charakterystyczną zabezpieczeń osobistych jest to, iż w odróżnieniu od zabezpieczeń rzeczowych powodują one odpowiedzialność całym majątkiem istniejącym i przyszłym, a nie tylko określoną, konkretną rzeczą.

W czym tkwi istota

Poręczenie jest umową cywilnoprawną uregulowaną w art. 876 - art. 887 kodeksu cywilnego (k.c.). Istotą tego kontraktu jest wzmocnienie możliwości dochodzenia roszczeń przez bank wynikających z zaciągniętego kredytu - i to nie tylko z majątku dłużnika głównego, lecz także z majątku osoby trzeciej, jaką jest żyrant.

Głównym założeniem ustanowienia poręczenia jest więc zabezpieczenie dla banku spłaty zadłużenia zaciąganego przez dłużnika (czyli przedsiębiorcę). Przepisy kodeksu cywilnego nie narzucają odpłatności umowy poręczenia. Zatem brak w kontrakcie zapisu w tym zakresie oznacza, że udzielone poręczenie jest nieodpłatne.

Z art. 876 par. 2 k.c. wynika, że oświadczenie żyranta powinno być złożone na piśmie pod rygorem nieważności. Oznacza to, że poręczyciel powinien własnoręcznie podpisać się na dokumencie określającym treść jego zobowiązania. Takie formy, jak skan dokumentu, faks, e-mail z treścią oświadczenia poręczyciela nie spełniają tego wymogu i nie mogą być brane pod uwagę przy podpisywaniu umowy (por. wyrok SN z 27 kwietnia 2001 r., sygn. akt V CKN 228/00, Lex nr 550949).

Oświadczenie poręczyciela może być złożone również przez pełnomocnika, z tym że pełnomocnictwo musi być udzielone na piśmie. Natomiast w przypadku oświadczenia składanego przez wierzyciela (czyli bank) nie ma wymogu zachowania formy pisemnej, gdyż może je złożyć również ustnie, a nawet w sposób dorozumiany, np. poprzez przyjęcie pisemnego oświadczenia żyranta.

Do zawarcia umowy zwykle dochodzi w momencie, gdy bank przyjmie oświadczenie podpisane przez poręczyciela. Co ważne, warunkiem powstania i istnienia poręczenia jest istnienie i ważność zobowiązania głównego, czyli zawartego pomiędzy bankiem a kredytobiorcą (art. 879 par. 1 k.c.).

Co do zasady żyrant związany umową z wierzycielem nie może odstąpić od poręczenia. Utrata ważności zobowiązania głównego powoduje nieważność poręczenia. Sytuacja, w której możemy umowę poręczenia uznać za nieważną, występuje wtedy, gdy od początku była wadliwa (np. z powodu braku zachowania formy pisemnej oświadczenia żyranta lub gdy dłużnik główny uchylił się w skuteczny sposób od konsekwencji złożonego przez siebie oświadczenia woli w wyniku podstępu, groźby lub pod wpływem błędu).

Jaki zakres

Zgodnie z art. 879 k.c. o zakresie zobowiązania żyranta rozstrzygają każdorazowo granice odpowiedzialności dłużnika. Oznacza to, że zobowiązanie poręczyciela nie może wykraczać poza zakres zobowiązania dłużnika głównego. Przykładowo jeżeli zwiększy się dług główny z powodu opóźnienia w zapłacie należności przez dłużnika, to wzrośnie w odpowiednim stopniu zobowiązanie poręczyciela. Natomiast jeżeli dług główny zostanie zredukowany częściowo, to odpowiedniemu zmniejszeniu ulegnie również dług poręczyciela.

Podkreślić należy, że jeżeli w umowie poręczenia strony nie postanowiły inaczej, żyrant odpowiada nie tylko za dług główny kredytobiorcy, lecz także za świadczenia uboczne, w szczególności odsetki, odszkodowanie, karę umowną, zwrot kosztów postępowania sądowego. Taki zakres odpowiedzialności poręczyciela musi wynikać z przepisów bądź umowy między bankiem a przedsiębiorcą. Dlatego też konieczne jest, aby poręczyciel przed podpisaniem umowy dokładnie ją przeczytał, bo właśnie w niej jest ustalone, co poręcza i czy jego odpowiedzialność ograniczona jest tylko do długu głównego.

Z reguły umowy poręczenia są tak skonstruowane, że żyrant odpowiada zarówno za zobowiązanie główne, jak i za należności uboczne. Jednak należy mieć na uwadze, że czynność prawna dokonana przez dłużnika z wierzycielem po udzieleniu poręczenia nie może zwiększyć zobowiązania poręczyciela. Może je natomiast zmniejszyć.

Z art. 881 k.c. wynika, że poręczyciel odpowiada solidarnie z dłużnikiem głównym. Oznacza to, że w momencie, kiedy całość kredytu stanie się wymagalna, bank będzie mógł według swojego wyboru dochodzić całości lub jego części od przedsiębiorcy i poręczyciela łącznie albo od każdego z nich z osobna. Odpowiedzialność solidarna żyranta powstaje wtedy, gdy strony w umowie nie uregulują tego zagadnienia w inny sposób. W praktyce bankowej jednak nie akceptuje się innych rozwiązań.

Z istoty odpowiedzialności solidarnej wynika, że jeśli dojdzie do spłaty całości kredytu przez żyranta, nastąpi zwolnienie dłużnika z długu głównego. Nie będzie on już miał zobowiązania wobec banku. Natomiast poręczyciel będzie mógł żądać od przedsiębiorcy zwrotu całej kwoty, którą oddał bankowi. Inny skutek nastąpi w razie częściowego wykonania przez żyranta zobowiązania zabezpieczonego poręczeniem. Bank może dochodzić niespłaconej części zadłużenia od przedsiębiorcy i przysługuje mu pierwszeństwo zaspokojenia przed poręczycielem (art. 518 par. 3 k.c.). W części spłaconej żyrant nabywa wierzytelność wobec dłużnika głównego, wstępując w prawa zaspokojonego banku.

Badanie zdolności

Żyrant poręcza za wszystkie zobowiązania wynikające z danej umowy kredytowej, w której musi być wskazana dokładna kwota zaciąganego długu. Istnieje możliwość udzielenia również poręczenia przez kilka osób, które mogą złożyć swoje oświadczenia na jednym piśmie lub w kilku odrębnych (w zależności od tego, jaką formę zaakceptuje bank).

Osoba mająca zostać poręczycielem jest dokładnie sprawdzana przez wierzyciela (czyli bank) pod kątem sytuacji finansowej i gospodarczej. Weryfikowane są jej zobowiązania już istniejące oraz poręczenia udzielone innym osobom. Żyrujący musi dysponować majątkiem, gdyż odpowiada nim całym przed bankiem w przypadku nienależytego wykonania zobowiązań przez przedsiębiorcę, któremu poręczenia udzielił.

Bank bada więc dokładnie zdolność do złożenia oświadczenia przez żyranta (poprzez ustalenie statusu prawnego podmiotu jako osoby fizycznej lub prawnej) i czy podobnie jak kredytobiorca ma zdolność do jego spłaty.

Ryzyko bez korzyści

Z tytułu udzielenia poręczenia żyrant nie uzyskuje żadnych korzyści finansowych. Inaczej mówiąc, bierze na siebie ryzyko bez otrzymania w zamian jakiegokolwiek wynagrodzenia. Przedsiębiorca może zaproponować poręczycielowi wybraną formę rekompensaty, jednak nie jest to w żaden sposób regulowane przez umowy w relacji dłużnik - bank - poręczyciel i w praktyce nie jest stosowane.

Poręczając obcy kredyt, nie można być pewnym, że dłużnik terminowo ureguluje swoje zobowiązanie. Przedsiębiorca, który zamierza przekonać inną firmę lub osobę trzecią do podpisania umowy poręczenia, powinien nie tylko wykazać, iż jego sytuacja finansowa jest na tyle stabilna, aby zapewnić terminową spłatę zobowiązania, lecz także wzbudzić zaufanie u potencjalnego poręczyciela, biorącego na siebie odpowiedzialność na kilka lat.

Przedsiębiorca powinien poinformować żyranta, iż udzielenie poręczenia ma znaczący wpływ na jego wiarygodność i zdolność kredytową. Bank potraktuje zobowiązanie głównego dłużnika w całości jako obciążenie budżetu poręczyciela i tym samym ograniczy jego zdolność kredytową.

Szybka egzekucja

Praktyka pokazuje, że zwykle to dłużnik proponuje bankowi żyranta, gdy ten uzależnia zawarcie umowy kredytu od ustanowienia takiego właśnie zabezpieczenia. Po zaakceptowaniu poręczyciela przez bank zawierana jest umowa kredytu (wierzyciel - dłużnik) oraz umowa poręczenia (wierzyciel - poręczyciel). Problemy firmy ze spłatą zobowiązania mogą bardzo szybko sprawić, że obowiązek jego uregulowania spadnie na poręczyciela.

Bank wcale nie musi wszelkimi dostępnymi metodami próbować wyegzekwować od dłużnika należnego długu. Może nawet dojść do sytuacji, w której kredytobiorca jest w stanie pokryć zobowiązanie, ale po prostu nie chce tego zrobić, bank zaś zrezygnuje z jakichkolwiek metod windykacyjnych wobec dłużnika i od razu zwróci się do żyranta z nakazem zwrotu niespłaconego kredytu. Wynika to z możliwości przeprowadzenia szybszej i skuteczniejszej dla banku egzekucji zobowiązania poręczyciela niż dłużnika.

Bank ma prawo bez wcześniejszego wezwania domagać się spłaty zadłużenia od poręczyciela, jednak nie wolno mu w takiej sytuacji żądać odsetek za powstałe opóźnienie. Może dochodzić tych należności dopiero od momentu powiadomienia poręczającego o zaniechaniu spłaty kredytu przez przedsiębiorcę.

W razie niewywiązania się z zobowiązania dłużnik główny i poręczyciel muszą liczyć się z tym, że w niedługim czasie ich majątek może zostać przejęty przez komornika. Bank bowiem dysponuje bardzo skutecznym narzędziem windykacyjnym - bankowym tytułem egzekucyjnym, który po opatrzeniu klauzulą wykonalności przez sąd daje prawo do rozpoczęcia czynności komorniczych.

Ważne

Poręczenie nie jest czynnością zarządu majątkiem wspólnym. Nie ma więc obowiązku uzyskiwania zgody małżonka poręczyciela. W praktyce jest ona wymagana, ponieważ jej brak uniemożliwia bankowi dochodzenie swoich wierzytelności z majątku wspólnego

Wiele opcji dla przedsiębiorców

Poręczyciel pisemnie przyjmuje na siebie zadłużenie w przypadku, gdy dłużnik główny biorący kredyt nie spłacił go w okresie wyznaczonym w umowie. Termin ten musi zostać konkretnie oznaczony na piśmie pod rygorem nieważności umowy. Główną zasadą tego typu umów jest więc ograniczenie odpowiedzialności poręczyciela za dług do wskazanego terminu. Niezależnie od tego, jak długo dłużnik główny będzie spłacał kredyt, żyrant odpowiada do terminu określonego w oświadczeniu.	W umowie tego rodzaju poręczyciel nie wskazuje okresu, na który bierze odpowiedzialność za zobowiązanie kredytowe dłużnika. Jeśli takie poręczenie ma dotyczyć długu przyszłego, może być przed podpisaniem stosownej umowy odwołane w każdym czasie, ale tylko przed powstaniem długu głównego. Oświadczenie woli poręczyciela o odwołaniu poręczenia powinno nastąpić w formie pisemnej zastrzeżonej do celów dowodowych.
Tego rodzaju umowa zabezpiecza spłatę długu przyszłego (czyli nieistniejącego jeszcze prawnie w chwili zawierania umowy). Aby taki kontrakt był skuteczny, musi wskazywać dług, którego on dotyczy, oraz wysokość zobowiązania, do którego poręczyciel będzie odpowiadał.	Poręczenie zabezpiecza spłatę długu już istniejącego. Jest ono ściśle powiązane z zobowiązaniem głównym. Oznacza to, iż nieważność zobowiązania, za które się poręcza, powoduje nieważność poręczenia.
Poręczyciel zobowiązuje się do spłaty całości długu wymaganego wobec banku, czyli należności głównej wraz z powstałymi kosztami ubocznymi (odsetkami, prowizjami, kosztami przygotowania umowy i postępowania sądowego).	Poręczyciel ogranicza swoją odpowiedzialność kwotowo do określonej sumy wskazanej w umowie pomiędzy nim a wierzycielem i dłużnikiem.

WZÓR

Poręczenie za spłatę kredytu

Warszawa, 26 marca 2013 r.

Poręczyciel - Ryszard Jagiełło, zamieszkały w Warszawie 02-350 przy ul. Długiej 14, legitymujący się dowodem osobistym seria ABC nr 12343259,

udziela poręczenia za zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu obrotowego w kwocie 100 000 zł (słownie: sto tysięcy) przez Adama Roztropnego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "Dream Team Adam Roztropny" na zasadach przyjętych w umowie kredytowej z 26 marca 2013 r. numer BM678/2013 w Banku X S.A.

Poręczyciel oświadcza, że zobowiązuje się niniejszym poręczeniem do spłaty zaciągniętego kredytu wraz z należnościami ubocznymi po zawiadomieniu przez kredytodawcę o powstałym opóźnieniu lub zwłoce w spłacie kredytu, w terminie podanym przez kredytodawcę.

...............................

Ryszard Jagiełło

Adrian Mazur

dgp@infor.pl