Jak zapewnić wykonanie wyroku, który zapadnie za kilka lat

Czy mogę błyskawicznie uzyskać zabezpieczenie

Wytaczam proces spółce, do której wniosłam nieruchomość na skutek błędu, w który wprowadzili mnie nielojalni wspólnicy. W księdze wieczystej figuruje już nowy właściciel. Potrafię udowodnić, że stał się nim nieprawnie. Czy mogę w jakiś sposób natychmiast zabezpieczyć się przed zbyciem tej działki, ponieważ zamierzam ją odzyskać, a boję się, że spółka będzie starała się ją szybko sprzedać?

@RY1@i02/2013/065/i02.2013.065.18300150e.813.jpg@RY2@

W takiej sytuacji warto wnieść o wpisanie ostrzeżenia w księdze wieczystej. Chodzi o wyłączenie rękojmi wiary publicznej księgi przez to, że znajdzie się w niej jakakolwiek wzmianka o roszczeniu. Skutek wpisu powinien być taki, że każdy, kto zechce kupić nieruchomość i zajrzy do księgi, zobaczy wzmiankę. Będzie to więc w pierwszej chwili faktyczne zabezpieczenie pani roszczeń do nieruchomości. Bo chociaż co do zasady sąd wieczystoksięgowy wpisuje wszelkie roszczenia na podstawie orzeczeń sądów cywilnych, to jednak kiedy osoba zainteresowana ostrzeżeniem, że toczy się procedura dotycząca ustalenia prawa własności do nieruchomości, złoży wniosek nawet przed uzyskaniem orzeczenia sądu cywilnego, sąd wieczystoksięgowy ma obowiązek zamieścić w księdze informację o tym. Dlatego ewentualny kupujący widząc ją powinien udać się do sądu wieczystoksięgowego i sprawdzić akta. Z nich będzie wynikało, jakie zostały zgłoszone w sądzie cywilnym roszczenia wobec nieruchomości i kto jest ich podmiotem. I jeśli nawet taki wniosek o wpisanie wzmianki w księdze wieczystej w dalszym toku postępowania zostanie rozpatrzony przez sąd wieczystoksięgowy odmownie (dlatego że nie ma pani jeszcze orzeczenia sądu cywilnego), to i tak nie będzie to miało praktycznego znaczenia. Ważne jest bowiem obalenie dobrej wiary potencjalnego nabywcy. W ten sposób osiągnie pani stan, w którym nabywca nie będzie mógł utrzymywać, że nie wiedział o toczącej się sprawie ani o roszczeniu.

Podstawa prawna

Art. 5 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 124, poz. 1361 ze zm.).

Czy można złożyć wniosek przed pozwem

Czy mogę wnieść o zabezpieczenie roszczenia, zanim wytoczę memu dłużnikowi powództwo? Nie chciałbym tracić czasu, ponieważ wiem, że zobowiązany już rozdysponował część majątku, a pozew jeszcze przyspieszy jego działalnie.

@RY1@i02/2013/065/i02.2013.065.18300150e.814.jpg@RY2@

Wniosek o zabezpieczenie można złożyć zarówno po wszczęciu właściwego postępowania sądowego, jak i przedtem. W tym drugim przypadku ważne jest jednak, by dopilnować terminu wniesienia powództwa. Wyznaczy go sąd, ale czas ten będzie nie dłuższy niż dwa tygodnie. I jeśli spóźni się pan chociażby o jeden dzień, zabezpieczenie upadnie, czyli powstanie taka sytuacja, jakby go w ogóle nie było.

Podstawa prawna

Art. 733 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).

Czy ochrony może zażądać tylko jeden z powodów

Pozwaliśmy z bratem sąsiada o uznanie sprzedaży rzeczy za bezskuteczną i o zakazanie następnych transakcji. Sąsiad wyzbywa się bowiem majątku, żeby nie zwrócić nam długu. Czy jeden powodów może sam wnieść do sądu o zabezpieczenie roszczenia, czy też obaj musimy podpisać się pod wnioskiem? Nie wiem też, co w takim wniosku trzeba wykazać.

@RY1@i02/2013/065/i02.2013.065.18300150e.815.jpg@RY2@

Udzielenia zabezpieczenia wolno żądać każdej stronie, a nawet uczestnikowi postępowania, o ile uprawdopodobni roszczenie i interes prawny w udzieleniu tego zabezpieczenia. Panowie mają wobec sąsiada roszczenie nazywane pauliańskim. Skutkiem waszego powództwa ma więc być umożliwienie egzekucji ze składników majątku sąsiada, które to rzeczy będą traktowane tak, jakby nigdy nie zostały zbyte. We wniosku musi pan wobec tego uprawdopodobnić wasze roszczenie, ponownie wykazując, że sąsiad działa z pokrzywdzeniem pana i pańskiego brata, a także że ten, kto kupuje jego majątek, wie o zaistniałej sytuacji lub może się o wszystkim z łatwością dowiedzieć. Warto przy tym podkreślić, że sąsiad dłużnik, dokonując transakcji z waszym pokrzywdzeniem, staje się niewypłacalny. Swój interes prawny uprawdopodobni pan pisząc, że brak zabezpieczenia poważnie utrudni osiągnięcie celu postępowania toczącego się ze skargi pauliańskiej. Jako oczekiwane zabezpieczenie może pan wskazać zakaz zbywania i obciążania określonych przedmiotów. A jeśli sąsiad zamierza sprzedać np. działkę lub dom, to konieczne jest złożenie wniosku o wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej o zakazie zbywania i obciążania nieruchomości.

Podstawa prawna

Art. 730¹ par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).

Czy mogę złożyć wniosek w swoim mieście

W umowie, której wykonania dochodzę, nie zapisaliśmy z kontrahentem, jaki sąd będzie właściwy w razie sporu. W najbliższym czasie chcę jednak go pozwać, a przy okazji zabezpieczyć roszczenie. Czy mogę złożyć stosowny wniosek w dowolnym sądzie, np. tam, gdzie mieszkam, skoro przed zawarciem umowy o takiej ewentualności mówiliśmy?

@RY1@i02/2013/065/i02.2013.065.18300150e.816.jpg@RY2@

Zasada jest taka, że do udzielenia zabezpieczenia właściwy jest sąd, do którego należy rozpoznanie sprawy w pierwszej instancji. Dzieje się tak i przed wniesieniem sprawy, i wtedy, kiedy już się ona toczy. Jeżeli więc strony nie zapisały w umowie czegoś innego, w razie sporu właściwy będzie w pierwszej instancji sąd, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania lub siedzibę (o ile jest to przedsiębiorca, który nie jest osobą fizyczną). Gdyby natomiast pozwany nie miał miejsca zamieszkania w Polsce, to ogólną właściwość sądu oznacza się według jego miejsca pobytu w Polsce. A kiedy powód go nie zna, bo np. pozwany wyjechał za granicę, to składając wniosek kieruje się miejscem ostatniego zamieszkania pozwanego w Polsce.

Podstawa prawna

Art. 27, art. 28 i art. 30 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).

Czy mogę sobie wybrać rodzaj ochrony

Chcę wnieść o zabezpieczenie mego roszczenia w procesie, który właśnie wytaczam. Czy jestem w jakiś sposób ograniczony w wyborze między, powiedzmy, zajęciem rzeczy czy wynagrodzenia za pracę pozwanej, a np. ustanowieniem zakazu zbywania przez nią praw?

@RY1@i02/2013/065/i02.2013.065.18300150e.817.jpg@RY2@

Może pan wnosić o udzielenie określonego zabezpieczenia, niemniej to sąd decyduje, czy wybór powoda jest dobry. Gdy wniosek dotyczy zabezpieczenia roszczenia niepieniężnego, sąd udziela go w sposób, jaki - stosownie do okoliczności - uzna za odpowiedni. Nie są przy tym wykluczone sposoby przewidziane w zasadzie dla zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. W takich sytuacjach sąd może przede wszystkim unormować prawa i obowiązki stron lub uczestników postępowania na czas procesu, może też zawiesić postępowanie egzekucyjne lub inne procedury zmierzające do wykonania orzeczenia. Może również nakazać wpisanie stosownego ostrzeżenia w księdze wieczystej lub we właściwym rejestrze (np. w rejestrze przedsiębiorców, gdy chodzi o zakaz zbywania przedsiębiorstwa albo o ustanowienie nad nim zarządu przymusowego).

W przypadku zabezpieczania roszczeń pieniężnych możliwe jest przede wszystkim zajęcie ruchomości, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunku bankowego albo innej wierzytelności czy innego prawa majątkowego. Jeśli wykonanie świadczenia, którego się pan domaga, wymagałoby tego, niewykluczone jest również ustanowienie w formie zabezpieczenia zakazu zbywania lub obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej, albo której księga zaginęła lub uległa zniszczeniu. Tak samo zabezpieczeniem może być zakaz zbywania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu czy wreszcie ustanowienie zarządu przymusowego nad przedsiębiorstwem, względnie nad gospodarstwem rolnym obowiązanego.

Podstawa prawna

Art. 747 i art. 755 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).

Czy zabezpieczenie można uczynić bezskutecznym

Czy mam jakąś możliwość obrony przed działaniem wierzyciela, który właśnie wniósł o zabezpieczenie swego roszczenia? Ustanowienie zajęcia mego rachunku bankowego lub maszyn zrujnuje i tak już szczątkową działalność mego przedsiębiorstwa.

@RY1@i02/2013/065/i02.2013.065.18300150e.818.jpg@RY2@

Po pierwsze na postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia zawsze przysługuje zażalenie. Poza tym obowiązany, czyli pan, może w każdym czasie żądać zmiany lub uchylenia prawomocnego postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia, jeśli odpadnie lub zmieni się jego przyczyna. Inną ewentualnością, choć tylko dla osób mających pieniądze, jest złożenie na rachunku depozytowym sądu kwoty odpowiadającej wartości żądanego przez uprawnionego zabezpieczenia. Wówczas zabezpieczenie (polegające np. na zakazie zbycia przedsiębiorstwa) w ogóle upada. Niemniej zabezpieczenie działa dość bezwzględnie. Jeżeli bowiem sąd nawet wyda - po przeprowadzeniu rozprawy - postanowienie o uchyleniu lub ograniczeniu go, to wniesienie na to postanowienie zażalenia przez powoda w sprawie głównej wstrzymuje wykonanie tego uchylającego postanowienia.

Osoba taka jak pan jest jednak chroniona również przez to, że kiedy uprawniony, na rzecz którego sąd ustanowił zabezpieczenie przed wszczęciem procesu, nie wniesie powództwa w wyznaczonym terminie, wniesie o inne roszczenie albo cofnie pozew, a także gdy np. powództwo zostanie oddalone, obowiązanemu będzie przysługiwało roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej wykonaniem zabezpieczenia. Trzeba jednak pamiętać, że wygasa ono, jeśli nie będzie dochodzone w ciągu roku od daty, w której powstało. Poza tym wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu sąd może uzależnić od złożenia przez uprawnionego kaucji na zabezpieczenie roszczeń obowiązanego powstałych w wyniku wykonania postanowienia o zabezpieczeniu.

Podstawa prawna

Art. 741, art. 742, art. 746 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 ze zm.).

Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk

dobromila.niedzielska@infor.pl