Jak skutecznie się porozumieć w czasie rozwodu, jeśli mamy dzieci

w Rodzice muszą poinformować sąd o sposobie utrzymywania kontaktów ze swoim potomstwem

w Matka i ojciec powinni zawrzeć porozumienie na piśmie, które przedstawią sądowi, zanim zapadnie orzeczenie

Rozwodząc strony, sąd rozstrzyga również o sprawach wspólnych małoletnich dzieci obojga małżonków, a nawet dziecka poczętego, lecz jeszcze nienarodzonego, co do którego można domniemywać, że pochodzi od męża matki. Wprawdzie w razie istnienia dziecka jeszcze nienarodzonego sądy najczęściej oddalają powództwo o rozwód, to jednak zdarza się, że orzekają go. Wówczas na byłym mężu matki będą ciążyły obowiązki w stosunku do dziecka.

Zawsze w wyroku rozwodowym sąd przesądza również o prawach i obowiązkach rozwodzących się rodziców w stosunku do małoletnich dzieci, które pochodzą od męża matki, albo, mimo że są pozaamałżeńskie, to pochodzą prawnie od obojga małżonków. Orzeczenie dotyczy też dzieci przysposobionych przez męża i żonę albo tylko przez jedno z nich, w razie adopcji dziecka drugiego.

Władza rodzicielska

W wyroku orzekającym rozwód sąd rozstrzyga również o następujących kwestiach:

wwładzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem,

wkontaktach rodziców z dzieckiem,

wwysokości kosztów utrzymania i wychowania dziecka, jakie powinni ponosić oboje małżonkowie.

Sąd uwzględnia również porozumienie zawarte przez męża i żonę o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem po rozwodzie, pod warunkiem że są one zgodne z dobrem dziecka. Sądy przestrzegają przy tym zasady, że rodzeństwo powinno wychowywać się wspólnie, o ile dobro dziecka nie wymaga innego rozstrzygnięcia.

Orzekając o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem, sąd może powierzyć wykonywanie jej tylko jednemu rodzicowi, a władzę rodzicielską drugiego ograniczyć wyłącznie do określonych obowiązków i uprawnień. Natomiast na zgodny wniosek rodziców sąd ma prawo pozostawić ją obojgu, pod warunkiem że przedstawili zawarte przez siebie porozumienie o sposobie wykonywania tej władzy i utrzymywania kontaktów z dzieckiem po rozwodzie.

Kontakty z dzieckiem

Rodzice mają prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Gdy dziecko stale przebywa u jednego z rodziców, to wówczas oboje powinni określić zasady kontaktu z drugim. Muszą przy tym kierować się dobrem dziecka i brać pod uwagę jego rozsądne życzenia. Gdy rodzice w tych sprawach nie dojdą do porozumienia, to wówczas spór między nimi rozstrzygnie sąd opiekuńczy.

Z uwagi na dobro dziecka sąd opiekuńczy może też ograniczyć jego kontakty z rodzicami. Będzie to polegało na tym, że zakaże obojgu rodzicom albo tylko jednemu z nich spotykania się z dzieckiem, zabierania go poza miejsce stałego pobytu, porozumiewania się na odległość. Może również ograniczyć kontakty do określonych sposobów porozumiewania się na odległość.

Sąd może jednak uznać, że utrzymywanie kontaktów rodziców z dzieckiem poważnie zagraża dobru dziecka albo je narusza. Zakaże wówczas utrzymywania tych kontaktów. Jednakże takie rozstrzygnięcia zdarzają się tylko wyjątkowo.

Zdaniem Sądu Najwyższego (wyrażonym w postanowieniu z 7 listopada 2000 r., sygn. akt I CKN 1115/2000) prawo do osobistych kontaktów rodziców z dzieckiem nie jest elementem władzy rodzicielskiej, natomiast wynika z więzi rodzinnej, jaka łączy z nim rodziców.

Swoje wcześniejsze rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów z dzieckiem sąd może zmienić, np. wówczas, gdy wymaga tego dobro dziecka. Zanim rozstrzygnie o kontaktach lub o zmianie sposobu ich wykonywania, może zobowiązać rodziców do wizyty w placówce lub u specjalistów zajmujących się terapią rodzinną, poradnictwem lub świadczącym rodzinie inną stosowną pomoc. Określa przy tym, w jaki sposób zostanie skontrolowane wykonywanie takiego zarządzenia.

Jak spisać porozumienie

Rodzice sami powinni wypracować porozumienie. Muszą to zrobić w taki sposób, aby wynikało z niego, że zgadzają się co do sposobu wychowywania dziecka. Przede wszystkim powinni określić, z kim i gdzie dziecko będzie mieszkać i u kogo zostanie zameldowane.

Część porozumienia, dotycząca kontaktów dziecka z rodzicem, u którego nie mieszka na stałe, powinna wskazywać na to, czy spotkania będą kilkudniowe (np. z noclegiem), czy tylko kilkugodzinne, w domu matki, czy na gruncie neutralnym, np. u dziadków, a nawet czy dziecko będzie zabierało na nie swoje ulubione zwierzęta i przedmioty.

Warto też zawrzeć tam informację, o tym, w jakim czasie przed spotkaniem byli małżonkowie informują się o odwołaniu go, np. mąż o tym, że nie przyjedzie w umówionym terminie. W porozumieniu można uregulować sposób nagradzania i karania dziecka, kontrolowania go, zabraniania mu pewnych zachowań, np. noszenia kolczyka w nosie.

Spisując je rodzice muszą się jednak liczyć z tym, że nawet gdy przedstawią sądowi jako zgodną wolę obojga, to uwzględni on je tylko wówczas, gdy stwierdzi, że jest zgodne z dobrem dziecka, np. z jego interesami osobistymi związanymi z rozwojem fizycznym i duchowym.

W razie potrzeby sąd sam może zaproponować zmianę treści porozumienia, np. inny, niż przewidzieli rodzice sposób kontaktowania się z dzieckiem. Robi to, gdy uzna, że będzie to bardziej odpowiednie zarówno dla dziecka, jak i jego rodziców.

Zanim jednak sąd w wyroku rozwodowym rozstrzygnie o kontaktach rodziców z dzieckiem lub o innych istotnych sprawach dziecka, powinien umożliwić rodzicom złożenie oświadczeń.

W razie sporu

Gdy rozwodzący się rodzice nie dojdą do porozumienia, i będzie się między nimi toczył spór co do sposobu wychowywania dziecka, to wówczas sąd najczęściej ogranicza władzę jednego z nich do określonych obowiązków i uprawnień. Na przykład ojciec albo matka, w stosunku do którego sąd ograniczył tę władzę, będzie miało wprawdzie prawo kontaktować się z dzieckiem, ale nie będzie podejmować decyzji o tym, w jakiej szkole będzie się uczyło. W takim wypadku o miejscu nauki zadecyduje wyłącznie ta osoba, która ma pełnię władz rodzicielskich.

Sąd może też pozbawić ojca (matkę) albo oboje władzy nad dzieckiem. Osoba pozbawiona tej władzy może się jednak z dzieckiem widywać i spędzać z nim czas, pod warunkiem że sąd nie zakaże jej utrzymywania kontaktów. Natomiast nie decyduje o szkole, sposobie wychowywania, leczeniu, wyjazdach na wakacje itd. Będzie jednak ciążył na nim obowiązek alimentacyjny. Nie może się więc uwolnić od łożenia na utrzymanie dziecka, powołując się na ograniczenie lub pozbawienie go władzy rodzicielskiej przez sąd.

Przyjmuje się, że zakaz osobistych kontaktów można orzec wyłącznie z uwagi na dobro dziecka, a temu dobru nie służy zerwanie jego osobistych styczności z rodzicami. Dlatego obowiązku sprawowania władzy rodzicielskiej rodzice nie mogą się zrzec sami. Sąd nie przychyli się do wniosku matki lub ojca wnoszących o pozbawienie lub o ograniczenie swojej władzy rodzicielskiej.

Wzór porozumienia w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem

Warszawa, 20 lutego 2013 r.

Porozumienie

Zwarte między Janiną Mąka i Władysławem Mąka rodzicami Sabiny Mąka ur. 28 października 2009 r. w sprawie wykonywania władzy rodzicielskiej oraz utrzymywania kontaktów z córką po zakończeniu toczącej się między nimi sprawy rozwodowej.

Janina i Władysław Mąka zgodnie postanawiają, że:

Władza rodzicielska nad wspólną córką Sabiną Mąka będzie przysługiwała obojgu rodzicom - Janinie i Władysławowi Mąka.

Dziecko będzie mieszkało razem z matką w jej miejscu zamieszkania.

Ojciec bez żadnych ograniczeń może utrzymywać z dzieckiem kontakt telefonicznie, listownie i e-mailowo.

Ojcu przysługuje prawo do trzech w tygodniu spotkań z dzieckiem, w wymiarze nieprzekraczającym czterech godzin każde. Spotkania będą odbywały się w miejscu zamieszkania matki, po wcześniejszym zawiadomieniu jej telefonicznie i ustaleniu z nią terminu.

Ojciec może kontaktować się z dzieckiem poza miejscem zamieszkania matki w każdy pierwszy weekend miesiąca obejmujący okres od godziny 18 w piątek do godz. 18 w niedzielę, poczynając od miesiąca, w którym zostanie ogłoszony wyrok rozwodowy, a także przez miesiąc w okresie wakacji oraz tydzień podczas ferii zimowych. Poza tym ojciec może zabierać dziecko na co drugie święta Bożego Narodzenia oraz co drugie święta Wielkiejnocy. Pierwsze z wymienionych świąt, które przypadnie po ogłoszeniu wyroku rozwodowego, dziecko spędzi z matką.

Matka dziecka będzie informowała ojca o każdej zmianie miejsca zamieszkania dziecka.

Janina Mąka Władysław Mąka

................................................. .................................................

(własnoręczny podpis) (własnoręczny podpis)

PRZYKŁADY

1 Jak uzyskać pieniądze na skontaktowanie się z dzieckiem

Aby ułatwić ustalony już sposób kontaktowania się rodziców z dzieckiem, sąd rodzinny i opiekuńczy ma prawo zobowiązać osobę uprawnioną do kontaktów z dzieckiem, jak i tę, pod której pieczą ono się znajduje, do pokrycia kosztów podróży i pobytu dziecka, a nawet osoby towarzyszącej dziecku. Zwrot kosztów obejmuje też wydatki na ich powrót do miejsca stałego pobytu. Może też zobowiązać osobę, pod pieczą której dziecko pozostaje, do złożenia na rachunek depozytowy sądu odpowiedniej kwoty w celu pokrycia wydatków związanych z wykonywaniem tych kontaktów. Może też odebrać od osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje, przyrzeczenie, że będzie zachowywała się w określony sposób.

2 Czy za utrudnianie kontaktów z dzieckiem grożą kary pieniężne

Sąd rodzinny i opiekuńczy ma prawo nakazać zapłatę określonej kwoty osobie, pod której pieczą dziecko pozostaje, na rzecz osoby uprawnionej do kontaktów z nim, oraz osobie uprawnionej do tych kontaktów, bądź osobie, której takiego kontaktu zakazano, na rzecz osoby, pod której pieczą dziecko pozostaje.

W razie niewykonywania albo naruszenia obowiązków wynikających z orzeczenia, albo ugody w przedmiocie kontaktów z dzieckiem sąd zagrozi nakazaniem zapłaty określonej kwoty za każde naruszenie obowiązku. Osobie uprawnionej do kontaktu z dzieckiem sąd może przyznać zwrot wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem się do spotkania z nim, gdy do tego spotkania nie doszło na skutek niewłaściwego wykonania obowiązków przez osobę, która sprawuje pieczę nad dzieckiem.

Ważne

Podobne zasady jak przy ustalania kontaktów z dzieckiem sąd może przyjąć, określając jego kontakty z rodzeństwem, dziadkami, powinowatymi w linii prostej oraz innymi osobami, które sprawują pieczę nad nim

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 58, 1131-1136 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.)

Art. 582¹, 598¹⁵-598²⁰ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).