Kto i kiedy może wystąpić o zaprzeczenie ojcostwa

Czy tylko sąd może obalić domniemanie ojcostwa

@RY1@i02/2013/025/i02.2013.025.18300150a.813.jpg@RY2@

Do zaprzeczenia swojego ojcostwa czytelnik może doprowadzić tylko wszczynając proces przed sądem. Domniemanie ojcostwa może być bowiem obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Z takim powództwem może zresztą wystąpić nie tylko mąż matki, lecz również sama matka oraz dziecko, ale dopiero po dojściu do pełnoletności. Zaprzeczenia ojcostwa czytelnik nie może dokonać w inny sposób niż na drodze sądowej, np. złożenia oświadczenia w urzędzie stanu cywilnego bądź sprostowania aktu urodzenia.

W dokumentach stanu cywilnego dziecka został wpisany mąż matki jako ojciec, ponieważ gdy dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa, domniemuje się, że pochodzi ono od męża matki. Urzędnik stanu cywilnego nie ma obowiązku badać, czy rodzice dziecka mieszkają razem, czy osobno. Wpisując męża matki jako ojca dziecka bierze pod uwagę tylko to, że dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa i mężczyzna wskazany przez matkę jako ojciec dziecka jest jej mężem.

Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki wynika więc z faktu istnienia małżeństwa. Nie jest więc konieczne porównywanie dwóch dat: urodzenia dziecka i współżycia rodziców.

Mąż matki może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka przez żonę. Nie może jednak wystąpić z pozwem po osiągnięciu przez dziecko pełnoletności. W pozwie powinien wskazać dowody na to, że nie jest ojcem biologicznym, oraz uprawdopodobnić datę, w której dowiedział się o urodzeniu dziecka innego mężczyzny.

Podstawa prawna

Art. 62 i 63 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy mąż matki musi przedstawić dowody

@RY1@i02/2013/025/i02.2013.025.18300150a.814.jpg@RY2@

Zaprzeczenie ojcostwa następuje przez wykazanie, że mąż matki nie jest ojcem dziecka. Dowody wskazujące na niepodobieństwo, że może być ojcem tego dziecka, powinien wskazać w pozwie. Dowody powinny wskazywać na to, że jest niemożliwe, aby w konkretnych okolicznościach mąż matki był ojcem dziecka, np. dlatego, że od kilku lat przebywa za granicą albo w zakładzie karnym, nie ma zdolności zapłodnienia, a dowód z badania krwi wyłącza jego ojcostwo.

Natomiast domniemanie ojcostwa nie może być obalone tylko na podstawie tego, że w okresie poczęcia mąż stosował środki antykoncepcyjne, albo małżonkowie obcowali tylko w okresie niepłodności żony.

Podstawa prawna

Art. 67 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy można złożyć pozew w imieniu męża

@RY1@i02/2013/025/i02.2013.025.18300150a.815.jpg@RY2@

Takie powództwo może wytoczyć przedstawiciel ustawowy osoby ubezwłasnowolnionej. Jest to jednak możliwe tylko wówczas, gdy mąż matki został całkowicie ubezwłasnowolniony z powodu choroby psychicznej lub innego rodzaju zaburzeń psychicznych, na które zapadł w ciągu terminu do wytoczenia powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. W takim wypadku termin ten wynosi sześć miesięcy od dnia ustanowienia przedstawiciela ustawowego. Może się jednak zdarzyć, że przedstawiciel ustawowy poweźmie wiadomość o urodzeniu się dziecka dopiero po upływie tego terminu. Wtedy biegnie on od daty, w której powziął tę wiadomość, i wynosi również sześć miesięcy.

Gdyby jednak w tych terminach przedstawiciel ustawowy nie wystąpił z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa, to wówczas mąż, już po uchyleniu ubezwłasnowolnienia, sam może go wytoczyć. Powinien to zrobić w ciągu sześciu miesięcy od uchylenia ubezwłasnowolnienia. Natomiast wówczas, gdy o urodzeniu dziecka dowiedział się później, sześciomiesięczny termin do złożenia pozwu zaczyna biec dopiero od dnia, w którym powziął taką wiadomość.

Przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego regulują też taką sytuację, w której mąż matki zapadł na chorobę psychiczną lub innego rodzaju zaburzenia psychiczne w ciągu terminu do wytoczenia powództwa, ale nie został całkowicie ubezwłasnowolniony, mimo że zaistniały do tego podstawy. Wtedy może wystąpić z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa w ciągu sześciu miesięcy od ustania choroby psychicznej lub zaburzeń. Gdy zaś o urodzeniu dziecka dowiedział się dopiero później, to ma prawo złożyć ten pozew w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym tę wiadomość powziął.

Podstawa prawna

Art. 64 i 65 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy matka może pozwać swojego męża

@RY1@i02/2013/025/i02.2013.025.18300150a.816.jpg@RY2@

Matka może wytoczyć powództwo o zaprzeczenie ojcostwa swego męża w ciągu sześciu miesięcy od urodzenia dziecka. Pozew składa przeciwko swojemu mężowi oraz dziecku. Gdy zaś mąż nie żyje, to przeciwko dziecku. Z takim pozwem może wystąpić nawet matka małoletnia, ponieważ przez zawarcie małżeństwa uzyskała ona pełnoletność. Natomiast w razie śmierci dziecka powództwo o zaprzeczenie ojcostwa jest niedopuszczalne. Jeżeli dziecko umrze podczas toczącego się procesu, to wówczas sąd umorzy je. Bez dopełnienia tych formalności biologiczny ojciec dziecka, czyli konkubent, nie będzie mógł uznać swojego ojcostwa.

Zamiast matki z pozwem o zaprzeczenie ojcostwa może wystąpić również jej mąż. Wytacza on wówczas powództwo przeciwko matce i dziecku.

Natomiast takich uprawnień nie ma małoletnie dziecko nawet wówczas, gdy sąd ustanowi dla niego kuratora. Zdarza się jednak, że przed dojściem do pełnoletności w interesie małoletniego dziecka leży ustalenie, kto jest jego biologicznym ojcem, a matka oraz jej mąż nie kwapią się z wniesieniem pozwu o zaprzeczenie ojcostwa. Wtedy może wystąpić z nim prokurator.

Dopiero wówczas, gdy sąd orzeknie o zaprzeczeniu ojcostwa męża matki - bez względu na to, kto wystąpił z pozwem - biologiczny ojciec dziecka będzie mógł je uznać przed kierownikiem usc.

Podstawa prawna

Art. 69 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy z pozwem wystąpi dziecko

@RY1@i02/2013/025/i02.2013.025.18300150a.817.jpg@RY2@

Dziecko po dojściu do pełnoletności ma prawo wnieść do sądu pozew o zaprzeczenie ojcostwa męża swojej matki. Ma na to trzy lata od osiągnięcia pełnoletności. Pełnoletność dziecko uzyskuje po ukończeniu 18. roku życia, albo wcześniej, gdy osoba małoletnia zawrze małżeństwo.

Pozew kieruje przeciwko mężowi matki oraz matce. Zdarza się jednak, że w momencie złożenia pozwu jedno z małżonków już nie żyje. Gdy zmarła matka, to wówczas powództwo wytacza przeciwko jej mężowi. Natomiast w razie śmierci męża matki pozew kieruje przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy oraz przeciwko żyjącej matce. Jeżeli zaś nie żyje zarówno matka, jak i jej mąż, to wówczas pozew kieruje przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy dla nieżyjącego męża matki.

Rozprawa o zaprzeczenie ojcostwa odbywa się nawet w razie niestawiennictwa jednej ze stron. Chodzi tutaj o niestawiennictwo zawinione, czyli nieusprawiedliwione. Nawet, gdy nie stawi się pozwany, to sąd musi przeprowadzić postępowanie dowodowe. Bez przeprowadzenia go sąd nie może przyjąć za prawdziwe twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych, które zostały przytoczone w pozwie lub w pismach procesowych doręczonych pozwanemu przed rozprawą.

Podstawa prawna

Art. 455 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

Art. 70 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Czy dopuszczalne jest zaprzeczenie ojcostwa

@RY1@i02/2013/025/i02.2013.025.18300150a.818.jpg@RY2@

Zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę. Jeżeli nawet mąż wniesie pozew do sądu o zaprzeczenie swojego ojcostwa, a żona przedstawi dowody na piśmie na to, że wyraził on zgodę na poczęcie dziecka w wyniku sztucznego zapłodnienia nasieniem innego mężczyzny, to wówczas sąd nie przychyli się do tego żądania. W takim przypadku orzeczenie o zaprzeczeniu ojcostwa byłoby bowiem sprzeczne z dobrem dziecka, ponieważ z uwagi na anonimowość dawcy nasienia potomek pozostałby bez ojca. Po pierwsze nie byłoby możliwe ustalenie rzeczywistego ojcostwa, a po drugie - dawca nasienia co do zasady nie ma zamiaru nawiązywać prawnego stosunku ojcostwa. Dawca nie jest więc uważany za ojca dziecka.

Podstawa prawna

Art. 68 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Małgorzata Piasecka-Sobkiewicz

malgorzata.piasecka@infor.pl