Kto i kiedy może wystąpić o potwierdzenie ojcostwa

w Pozytywne wyniki testów nie są jednak równoznaczne z potwierdzeniem ojcostwa w świetle prawa

w W razie kwestionowania przez mężczyznę ojcostwa należy wystąpić do sądu z pozwem o jego ustalenie

Ustalenie pochodzenia dziecka ma kluczowe znaczenie nie tylko przy ubieganiu się o świadczenia alimentacyjne przez matkę i małoletniego. Pozamałżeńskie dziecko może dziedziczyć po biologicznym ojcu oraz nosić jego nazwisko.

Domniemanie ojcostwa

Skuteczne potwierdzenie ojcostwa może nastąpić przez uznanie dziecka przez jego biologicznego ojca albo na mocy orzeczenia sądu. Mężczyzna może uznać nawet dziecko nienarodzone. Wystarczy, że zostało już poczęte.

Ustalenie ojcostwa jest możliwe, gdy nie zachodzi domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż jego matki, albo gdy domniemanie takie zostało obalone na skutek sądowego powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Domniemanie ojcostwa polega na założeniu, że dziecko narodzone w czasie trwania małżeństwa lub przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia pochodzi od męża matki (zasady te są zmodyfikowane przy separacji i zawarciu przez matkę drugiego małżeństwa).

Domniemanym ojcem jest także ten mężczyzna, który obcował z matką dziecka nie dawniej niż w trzechsetnym, a nie później niż w sto osiemdziesiątym pierwszym dniu przed urodzeniem się dziecka. Dla powstania domniemania wystarcza nawet jednorazowe zbliżenie w tym okresie. Okoliczność, że matka obcowała także z innym mężczyzną, może być podstawą do obalenia domniemania tylko wtedy, gdy udowodniono, że ojcostwo innego mężczyzny jest bardziej prawdopodobne.

Jeżeli mężczyzna nie chce uznać dziecka, konieczne jest ustalenie ojcostwa na drodze sądowej. Powództwo może wytoczyć matka, dziecko, prokurator lub domniemany ojciec. Ojcostwa można dochodzić, gdy pochodzenie dziecka od ojca nie wynika ani z domniemania ojcostwa męża matki, ani z uznania dziecka. Matka ani domniemany ojciec nie mogą wystąpić z takim żądaniem po śmierci dziecka lub po osiągnięciu przez nie pełnoletności.

Pozwanym może być tylko jeden mężczyzna. Powództwo wytacza się przed sądem rejonowym, który jest właściwy ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego (art. 17 pkt 1 kodeksu postępowania cywilnego). Dziecko albo matka wytacza powództwo o ustalenie ojcostwa przeciwko domniemanemu ojcu, a gdy ten nie żyje - przeciwko kuratorowi ustanowionemu przez sąd opiekuńczy. Z kolei domniemany ojciec dziecka musi skierować pozew przeciwko dziecku i matce, a gdy matka nie żyje - przeciwko dziecku. W razie śmierci dziecka, które było powodem w sprawie o ustalenie ojcostwa, ustalenia mogą dochodzić jego zstępni, czyli najczęściej dzieci.

W pozwie o ustalenie ojcostwa należy wnosić o stwierdzenie przez sąd, że konkretny mężczyzna jest ojcem dziecka. W uzasadnieniu pisma należy wskazać okoliczności, które wskazują na pochodzenie dziecka. W trakcie procesu ojciec dziecka może się bronić, wskazując, że w okresie koncepcyjnym matka obcowała również z innym mężczyzną. Obalenie domniemania ojcostwa w takim przypadku jest możliwe tylko, gdy z okoliczności wynika, że ojcostwo tego drugiego mężczyzny jest bardziej prawdopodobne. Ojcostwo może zostać wykluczone na podstawie badań genetycznych albo na podstawie opinii biegłych, że pozwany w okresie, na który przypada poczęcie, nie miał zdolności do zapłodnienia.

Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych strona dochodząca ustalenia ojcostwa oraz roszczeń z tym związanych nie ma co do zasady obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wydatki te pokrywa Skarb Państwa. Gdyby powództwo o ustalenie ojcostwa okazało się oczywiście bezzasadne, sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie może obciążyć powoda nieuiszczonymi kosztami sądowymi.

Badania genetyczne

Do ustalenia biologicznego ojca dziecka nie trzeba wszczynać sprawy przed sądem (będzie to jednak tylko potwierdzenie okoliczności faktycznych). Na rynku działa kilkadziesiąt firm i laboratoriów, które na podstawie materiału genetycznego pobranego od dziecka i jego domniemanego ojca potrafią ustalić zachodzące pomiędzy nimi pokrewieństwo. Materiał genetyczny do badań DNA można pobrać samodzielnie. Tym materiałem jest zazwyczaj wymaz z wewnętrznej strony policzka. Osoby zlecające badania prywatne muszą podać firmie imię i nazwisko. Firmy wykonujące badania są zobowiązane do zachowania tajemnicy. Badanie DNA to dowód graniczący z pewnością 99,9 proc., że dany mężczyzna jest ojcem dziecka.

W przypadku badania sądowego procedura jest bardziej sformalizowana. Pobranie materiału genetycznego musi odbyć się protokolarnie w obecności świadka, którym jest albo biegły sądowy, albo wskazany przez niego lekarz. Wszystkie osoby przed pobraniem muszą zostać wylegitymowane. Do wyniku badania dołączona zostaje ekspertyza biegłego sądowego.

Ojcostwo można ustalić również po śmierci mężczyzny. W sytuacji gdy domniemany ojciec zmarł, można zbadać materiał genetyczny pochodzący na przykład od jego brata lub ojca. Badanie DNA jest od lat najbardziej wiarygodną metodą ustalania ojcostwa. Nie wyklucza ona jednak teoretycznie ustalenia pochodzenia dziecka poprzez przeprowadzenie innych dowodów przyrodniczych. Są to na przykład grupowe badania krwi lub badania antropologiczne, które polegają na porównywaniu dokumentacji fotograficznej osób (np. owalu twarzy czy profilu).

Same badania DNA nie mogą być podstawą wystąpienia z roszczeniami alimentacyjnymi i o przyznanie udziału w spadku. Do tego potrzebne jest sądowe ustalenie ojcostwa lub uznanie dziecka przez ojca. Jak podkreślają prawnicy posiadający praktykę w sprawach rodzinnych nie warto robić badań genetycznych przed wszczęciem sądowego postępowania o ustalenie ojcostwa. Matka nie ma bowiem gwarancji, że testy zlecane na własną rękę prywatnym firmom zostaną uznane w postępowaniu dowodowym. Wówczas sąd może zalecić ich powtórzenie, co wiąże się z podwójnymi kosztami.

Dziedziczenie po ojcu

Dziecko pozamałżeńskie dziedziczy po ojcu na takich samych zasadach, jak dzieci pochodzące z małżeństwa. W jednym i w drugim przypadku dzieci dziedziczą w częściach równych. Biologiczny syn lub biologiczna córka spadkodawcy ma takie więc same prawa do spadku, jak dzieci urodzone w małżeństwie, pod warunkiem że ich pochodzenie będzie formalnie potwierdzone.

Dziecko pozamałżeńskie może też zostać powołane do spadku w testamencie i np. otrzymać cały spadek. Wtedy pozostali spadkobiercy ustawowi nie dziedziczą po spadkodawcy nawet wówczas, gdyby to były jego biologiczne dzieci. Poza tym nie można dziecka pozamałżeńskiego wydziedziczyć w testamencie tylko dlatego, że nie urodziło się w związku małżeńskim.

Wzór pozwu o ustalenie ojcostwa

Powód: Jan PietrasŁuków, 16 stycznia 2013 r.

zam. 21-400 Łuków

Dębowica 234

reprezentowany przez matkę

Ilonę Pietras

zam. 21-400 Łuków

Dębowica 234

Pozwany: Zbigniew Matejko

zam. 21-400 Łuków

os. Klimeckiego 45 m. 123

Sąd Rejonowy w Łukowie

Wydział Rodzinny i Nieletnich

Pozew o ustalenie ojcostwa

W imieniu mojego małoletniego syna Jana Pietrasa wnoszę o:

I. ustalenie, że Zbigniew Matejko, ur. 12 stycznia 1989 roku w Łukowie, jest ojcem powoda, ur. 23 czerwca 2012 r. w Łukowie, którego akt urodzenia sporządzony został w Urzędzie Stanu Cywilnego w Łukowie, nr 166/2012;

II. nadanie powodowi nazwiska Matejko.

Uzasadnienie

Matka Jana Pietrasa odbywała stosunki płciowe z pozwanym w okresie koncepcyjnym, zamieszkując z nim wspólnie pod adresem os. Klimeckiego 45 m. 123 w Łukowie i przebywając w związku partnerskim od marca 2011 r. do końca kwietnia 2012 r. Po przekazaniu informacji o spodziewanym dziecku została zmuszona do opuszczenia mieszkania pozwanego. Pozwany nie odwiedzał jej w okresie ciąży, nie uczestniczył w porodzie i oświadczył później, że nie ma pewności, że jest ojcem dziecka, dopóki nie zostaną przeprowadzone badania genetyczne. Pozwany nie zaprzeczał nigdy faktowi współżycia z matką dziecka w okresie koncepcyjnym.

Z uwagi na powyższe wnoszę o dopuszczenie w toku postępowania sądowego dowodu z opinii po badaniach genetycznych przeprowadzonych w kierunku pochodzenia powoda od pozwanego.

Mając powyższe na względzie, wnoszę jak wyżej.

Załączniki:

- odpis pozwu

- odpis aktu zupełnego urodzenia dziecka

Ilona Pietras

..............................................

(własnoręczny podpis)

PRZYKŁADY

1 By zażądać alimentów, trzeba najpierw ustalić ojcostwo

Ewelina B. zamierza pozwać ojca jej dziecka o alimenty i zwrot kosztów okołoporodowych (m.in. koszty opieki lekarskiej, zakupu witamin, wizyt i badań lekarskich, odzieży ciążowej). Mimo pewności co do pochodzenia dziecka kobieta może skutecznie wystąpić przed sądem z takimi żądaniami dopiero po uznaniu przez niego ojcostwa, ustaleniu ojcostwa albo równocześnie z pozwem o ustalenie takiej okoliczności. Uznanie ojcostwa następuje, gdy mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest ojcem dziecka, a matka dziecka potwierdzi jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten mężczyzna. Uznanie ojcostwa może nastąpić także przed sądem opiekuńczym, a za granicą również przed polskim konsulem lub osobą wyznaczoną do wykonywania funkcji konsula, jeżeli uznanie dotyczy dziecka, którego oboje rodzice albo jedno z nich są obywatelami polskimi. Sądowego ustalenia ojcostwa może żądać m.in. jego matka oraz domniemany ojciec dziecka.

2 Dziecko może nosić nazwisko po ojcu, nawet jeśli nie był on małżonkiem matki

Pani Magdalenie zależy na tym, aby jej nienarodzony jeszcze syn nosił nazwisko ojca, mimo że mężczyzna nie chce się z nią ożenić. Nie była pewna, czy jest to możliwe. W urzędzie stanu cywilnego dowiedziała się, że jest to dopuszczalne, gdy ojciec uzna dziecko albo jego ojcostwo zostanie ustalone przez sąd. Jeżeli ojcostwo zostało ustalone przez uznanie, dziecko nosi nazwisko wskazane w zgodnych oświadczeniach rodziców, składanych jednocześnie z oświadczeniami koniecznymi do uznania ojcostwa. Rodzice mogą wskazać nazwisko jednego z nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca dziecka. Jeżeli rodzice nie złożyli zgodnych oświadczeń w sprawie nazwiska dziecka, nosi ono nazwisko składające się z nazwiska matki i dołączonego do niego nazwiska ojca. Do zmiany nazwiska dziecka, które w chwili uznania już ukończyło trzynaście lat, jest potrzebna jego zgoda. W razie sądowego ustalenia ojcostwa sąd nadaje dziecku nazwisko w wyroku ustalającym ojcostwo. Jeżeli ojcostwa nie dało się ustalić, dziecko nosi nazwisko matki.

Adam Makosz

adam.makosz@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r. nr 16, poz. 93 ze zm.). Ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 594 ze zm.).