Nie tylko rektor uczelni może podpisać umowę kredytową z bankiem

Uczelnia niepubliczna może powołać w statucie inny - poza rektorem - organ, który będzie uprawniony do reprezentowania szkoły w kwestiach dotyczących decydowania o mieniu i gospodarce uczelni. Wówczas szkoła nie może powoływać się na brak właściwego umocowania, by uniknąć spłaty swoich zobowiązań.

Wyższa Szkoła Komunikowania i Mediów Społecznych im. Jerzego Giedroycia wniosła o wykreślenie z księgi wieczystej wpisów czterech hipotek ustanowionych na rzecz banku dla zabezpieczenia wierzytelności wynikających z umów o kredyty. Podnosiła, że umowy, jak również oświadczenia o ustanowieniu hipoteki zostały podpisane przez osoby, które nie miały uprawnienia do reprezentowania placówki.

Sąd Rejonowy w Warszawie uwzględnił powództwo. Ustalił, że przy zawarciu umów kredytowych szkołę reprezentowała prezydent uczelni, która złożyła też oświadczenia o ustanowieniu hipotek. W związku z brakiem terminowej spłaty zobowiązań bank wystawił tytuły egzekucyjne.

Według sądu oświadczenia o ustanowieniu hipotek nie zostały podpisane przez osobę uprawnioną do reprezentacji uczelni. Prezydent uczelni nie była rektorem uczelni, a przedstawione przez pozwanego dokumenty, na podstawie których udzielono kredytów, dowodzą, że nie była także umocowana do działania w imieniu szkoły.

Sąd wskazał, że powód działa na podstawie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2012 r., nr 572 ze zm.). Zgodnie z art. 66 ust. 1 tej ustawy rektor kieruje działalnością uczelni i reprezentuje ją na zewnątrz. Oznacza to, że jest jedynym organem uprawnionym do działania w imieniu powodowej uczelni.

Prezydent uczelni nie został uprawniony do reprezentacji uczelni. Ponadto zdaniem sądu statut jako akt wewnętrzny uczelni nie mógł skutecznie wobec osób trzecich zmienić sposobu reprezentacji określonego w ustawie.

Wobec stwierdzenia, że ani rektor uczelni, ani ustanowiony przez niego pełnomocnik nie złożyli oświadczenia o ustanowieniu hipotek w formie pisemnej, prawo wieczystego użytkowania nieruchomości przysługujące uczelni zostało obciążone wpisami nieistniejących hipotek.

Na skutek apelacji banku sąd okręgowy zmienił wyrok i oddalił powództwo. Wskazał, że według art. 66 ust. 5 ustawy do kompetencji rektora uczelni niepublicznej należy sprawowanie nadzoru nad działalnością dydaktyczną i badawczą uczelni, dbałość o przestrzeganie prawa, a także zapewnienie bezpieczeństwa na terenie uczelni i inne sprawy określone w statucie. Ponadto art. 66 ust. 7 przewiduje możliwość przekazania kompetencji do innego jednoosobowego organu uczelni określonego w statucie.

Według sądu z tych postanowień wynika, że kompetencje przyznane rektorowi uczelni niepublicznej ograniczone są tylko do tych kwestii, które określone są w art. 66 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy, oraz powierzonych mu w statucie.

W statucie szkoły przewidziano zaś powołanie prezydenta funkcjonującego oprócz rektora. Prezydent podejmuje decyzje dotyczące mienia i gospodarki uczelni. Tym samym należy przyjąć, że jedynym organem upoważnionym do podejmowania decyzji co do zawarcia umów kredytowych był właśnie prezydent. Szkoła wniosła skargę kasacyjną.

Sąd Najwyższy oddalił skargę. Wskazał, że oceniając kwestię reprezentacji uczelni wyższej, należy uwzględnić, że zgodnie z ogólną regulacją w art. 66 ust. 1 ustawy organem uprawnionym do reprezentacji uczelni jest jej rektor.

W odniesieniu do uczelni niepublicznych w art. 66 ust. 6 ustawy o szkolnictwie dopuszcza się powierzenie wymienionych kompetencji innemu powołanemu w statucie organowi uczelni. Wszystkie te wymagania spełniał statut szkoły obowiązujący w czasie dokonywania kwestionowanych czynności prawnych.

Obowiązująca ustawa odróżnia w uczelniach niepublicznych sferę naukowo-dydaktyczną od sfery finansowo gospodarczej, czego wyrazem są określone ustawowo kompetencje rektora uczelni niepublicznej obejmujące nadzór nad działalnością dydaktyczną i badawczą oraz dbałość o przestrzeganie prawa i zapewnienie bezpieczeństwa na terenie uczelni. Statut uczelni niepublicznej może rozszerzyć te kompetencje.

Z kolei kompetencje rektora uczelni publicznej są określone ogólnie w art. 66 ust. 2 ustawy i obejmują wszystkie sprawy dotyczące uczelni, z wyjątkiem zastrzeżonych przez ustawę lub statut do kompetencji innych organów uczelni lub kanclerza.

Do grupy szczególnych regulacji dotyczących uczelni niepublicznych należy także dopuszczenie powołania w statucie innego poza rektorem organu jednoosobowego. Podkreślenia wymaga, że przeniesienie wymienionych kompetencji w statucie znajduje ustawowe umocowanie, a podejmowanie decyzji dotyczących mienia i gospodarki uczelni nie zostało w żaden sposób ograniczone. Będą to zatem wszystkie decyzje dotyczące zarówno drobnych kwestii, jak i zbycia, nabycia, obciążenia istotnych składników majątkowych uczelni.

W konsekwencji prezydent szkoły jako jednoosobowy organ uczelni, powołany w statucie, któremu powierzono decydowanie o mieniu i gospodarce uczelni, był uprawniony do złożenia oświadczenia woli w imieniu szkoły.

DGP przypomina

● Od przeniesienia kompetencji należy odróżnić upoważnienie, które polega na tym, że organ nie traci swoich kompetencji, a podmiot upoważniony nie nabywa ich jako własnych, lecz wykonuje je na rachunek i w imieniu organu, do którego kompetencje należą. W wyniku upoważnienia podmiot upoważniony uzyskuje prawo do wykonywania czynności ze skutkiem prawnym dla organu upoważniającego (wyrok WSA w Poznaniu z 23 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Po 798/07).

● Do rektora należą tylko te kompetencje, które nie zostały zastrzeżone do kompetencji innych organów uczelni (wyrok NSA z 9 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 448/11).

Ewa Maria Radlińska

 ewa.radlinska@infor.pl

z 18 września 2012 r., sygn. akt I CSK 52/12