Jak zmienić rozstrzygnięcie sądu w zakresie nabycia spadku

w Orzeczenie sądu stwierdzające nabycie spadku może być w każdym czasie zmienione

w Odpowiedni wniosek w tej sprawie może złożyć każdy zainteresowany

Spadek można przyjąć bądź odrzucić w postępowaniu przed sądem lub notariuszem. W tym celu spadkobiorca składa specjalne oświadczenie spadkowe, które w wyjątkowych okolicznościach może być również zmienione (przykład 1). W praktyce po uprawomocnieniu się sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku może się zdarzyć, że nie wszystkie osoby zostały w nim wymienione albo okazało się, że osoba uznana za spadkobiercę tak naprawdę nim nie jest. Przykładowo dowiadujemy się, że ktoś z rodziny lub zupełnie obca nam osoba nabyła spadek, a my o tym nie wiedzieliśmy. Do tego typu sytuacji najczęściej dochodzi, gdy osoby uprawnione do dziedziczenia nie wiedzą o naszym istnieniu albo z innych powodów nie zostaliśmy wskazani jako potencjalni spadkobiercy ustawowi lub też istnieje testament, który nie został ujawniony w toku postępowania. Nieodpowiadające rzeczywistemu stanowi prawnemu postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie oznacza od razu, że zostaliśmy na zawsze pozbawieni możliwości dziedziczenia. Może ono bowiem być zmienione.

Ważny termin

Zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Należy jednak pamiętać, że ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może żądać zmiany postanowienia tylko, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu. Wniosek taki musi też złożyć przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność.

Wzruszenie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku może nastąpić jedynie w powyższym trybie. Tym samym co do zasady wyłączona została możliwość korekty lub obalenia takiego postanowienia w trybie wznowienia postępowania (przykład 2). Z kolei osoby, które nie brały udziału w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, mogą wystąpić o zmianę postanowienia w każdym czasie. Na skutek przeprowadzonego postępowania o zmianę takiego postanowienia sąd wydaje nowe orzeczenie zmieniające postanowienie już istniejące i stwierdza nabycie spadku zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.

Należy również pamiętać, że zmiana postanowienia spadkowego w powyższym trybie dotyczy tylko postanowień prawomocnych (od których nie przysługuje już środek zaskarżenia). Innymi słowy jeśli w naszej sprawie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie jest jeszcze prawomocne, a jesteśmy z niego niezadowoleni, podstawą do jego zmiany jest złożenie apelacji, w wyniku której sprawę rozpozna sąd okręgowy.

Konieczna uwaga

Podobnie jak sądowe postanowienie o nabyciu spadku, tak też notarialne poświadczenie dziedziczenia w zależności od okoliczności konkretnej sprawy może być zmienione lub uchylone. Do zmiany notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, zarejestrowanego w systemie teleinformatycznym, dochodzi przed sądem spadku na takich samych zasadach, jak zmienia się sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Oznacza to, że każdy zainteresowany może złożyć wniosek do sądu o zmianę notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia, gdy przykładowo odnalazł się testament spadkodawcy, który przesądza, że osoby wymienione w akcie jako spadkobiercy ustawowi nie mogą być spadkobiercami. Jeśli taki dowód zostanie skutecznie przeprowadzony, sąd uchyli notarialny akt dziedziczenia i wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, wskazując w nim osoby, które powinny dziedziczyć. O uchyleniu notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia sąd spadku powiadomi notariusza, w którego kancelarii akt został sporządzony, jak też Krajową Radę Notarialną.

PRZYKŁADY

1 Czy mogą istnieć dwa niezależne stwierdzenia o nabyciu spadku

Po zmarłej kobiecie dwie gałęzie rodziny niezależnie od siebie rozpoczęły starania o stwierdzenie nabycia spadku. W efekcie w obiegu prawnym znalazły się dwa różne prawomocne postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Jak postąpić w takiej sytuacji?

Przepisy procedury cywilnej o zmianie postanowienia spadkowego nie stanowią same w sobie podstawy do uchylenia kolejnego prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po tym samym spadkodawcy. Istnienie dwóch lub więcej prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po tym samym spadkodawcy uzasadnia wznowienie postępowania. Reguła ta znajduje potwierdzenie w mającej moc zasady prawnej uchwale Sądu Najwyższego z 10 lipca 2012 r. w sprawie III CZP 81/2011 r. W ocenie SN jeżeli istnieje kilka prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po tym samym spadkodawcy, to powstać mogą dwie odmienne sytuacje. W pierwszej z nich o wznowienie postępowania, w którym wydane zostało późniejsze postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, występuje uczestnik tego postępowania, a w drugiej - zainteresowany, który w tym postępowaniu nie brał udziału. Gdy wznowienia później zakończonego prawomocnie postępowania zażąda jego uczestnik, uwzględniając skargę o wznowienie, sąd uchyla wydane w tym postępowaniu późniejsze postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku i odrzuca wniosek. Jeżeli natomiast o wznowienie później zakończonego prawomocnie postępowania występuje zainteresowany, który nie był jego uczestnikiem, wówczas powinien wykazać, że późniejsze prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku narusza jego prawa, a do wznowienia stosuje się przepisy o wznowieniu postępowania z powodu pozbawienia strony możności działania.

2 Czy udział spadkowy można podzielić i na jakich zasadach

Zgodnie z przepisami spadkobierca może - za zgodą pozostałych spadkobierców - rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku. W przypadku niewyrażenia zgody przez któregokolwiek z pozostałych spadkobierców, rozporządzenie takie jest jednak bezskuteczne o tyle, o ile naruszałoby uprawnienia przysługujące temu spadkobiercy na podstawie przepisów o dziale spadku. Nabywca udziału spadkowego ma więc prawo wystąpić do sądu z wnioskiem o dział spadku. Taki wniosek do sądu nie wymaga przeprowadzenia procedury zmierzającej do zmiany postanowienia o nabyciu spadku. Innymi słowy rozporządzenie udziałem spadkowym przez spadkobiercę nie powoduje zmiany kręgu spadkodawców.

W praktyce oznacza to, że nabywcy udziału przysługują takie same uprawnienia, jak pozostałym spadkobiercom oraz wierzycielom spadkobierców. W szczególności może on wziąć udział w postępowaniu działowym, ponieważ jest osobą zainteresowaną w rozumieniu art. 510 kodeksu postępowania cywilnego. Wynik postępowania dotyczy bowiem jego praw. Istnieją jednak pewne ograniczenia, których nabywca udziału spadkowego musi przestrzegać. Po pierwsze, nie może żądać zniesienia współwłasności tylko tego przedmiotu, w którym nabył udział. Po drugie, sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek. Tylko z ważnych powodów może on zostać ograniczony do części spadku. W takim przypadku postępowanie o dział spadku toczy się przed sądem w trybie nieprocesowym.

WZÓR PISMA

Wnioskodawca:Gdańsk, 18 stycznia 2013 r.

Henryk Kowalski,

04-222 Sopot, ul. Zielona 40

Do Sądu Rejonowego

I Wydział Cywilny

w Gdańsku

Uczestnicy:

1) AnnaNowak, zam. w Poznaniu, ul. Warszawska 35,

2) Kamil Kowalski, zam. w Krośnie, ul. Podwale 8.

Wniosek o zmianę stwierdzenia nabycia spadku

W imieniu własnym wnoszę o:

1) zmianę postanowienia Sądu Rejonowego w Gdańsku o stwierdzenie nabycia spadku po Dominiku Kowalskim z 30 września 2010 r., sygn. akt I Ns1560/10, i stwierdzenie, że spadek po zmarłym 28 lutego 2007 r. Dominiku Kowalskim, zamieszkałym ostatnio w Gdańsku, nabył na podstawie testamentu z 20 lutego 2005 r. Henryk Kowalski;

2) zasądzenie od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadnienie

Postanowieniem z 30 września 2010 r., sygn. akt I Ns1560/10, Sąd Rejonowy w Gdańsku stwierdził, że spadek po zmarłym 28 lutego 2007 r. Dominiku Kowalskim, ostatnio zamieszkałym w Gdańsku, nabyli: Anna Nowak i Kamil Kowalski po 1/2 części, jako spadkobiercy ustawowi. Wnioskodawca w postępowaniu tym nie brał udziału.

Dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Gdańsku 30 września 2010 r., protokół posiedzenia 30 września 2010 r. w sprawie I Ns 1560/10.

Tymczasem spadkodawca pozostawił testament z 20 lutego 2005 r., w którym do dziedziczenia - jako jedynego spadkobiercę - powołał wnioskodawcę Henryka Kowalskiego.

Testament ten został otwarty i ogłoszony w Sądzie Rejonowym w Rybniku 20 lipca 2009 r.

Dowód: protokół sądowego otwarcia i ogłoszenia testamentu z 20 lutego 2005 r. (sygn. akt INs 36/08).

W tym miejscu należy wyjaśnić, że Wnioskodawca, nie będąc zawiadomiony o toczącym się postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym Dominiku Kowalskim, nie miał możliwości powołania się na sporządzony przez Dominika Kowalskiego testament.

Sama ważność testamentu z 20 lutego 2005 r. nie budzi wątpliwości. Z tych względów niniejszy wniosek jest konieczny i uzasadniony.

Henryk Kowalski

.......................................................................

(własnoręczny podpis Wnioskodawcy)

Załączniki:

1) odpisy wniosku dla uczestników postępowania,

2) dowód uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 50 zł.

Ważne

Zainteresowanym w sprawie jest nie tylko ten, który mógłby być spadkobiercą, ale też wierzyciel spadkobiercy czy osoba uprawniona do zachowku

Łukasz Sobiech

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).