Wygaśnięcie uprawnień z rękojmi i gwarancji nie przekreśla szans inwestora

Dobiega końca proces realizacji oraz rozliczania licznych inwestycji objętych dofinansowaniem ze środków unijnych na lata 2007-2013. Szczególnego znaczenia nabierają zatem zagadnienia związane z wykonywaniem uprawnień z zakresu rękojmi za wady oraz gwarancji jakości w ramach zawartych przez przedsiębiorców umów sprzedaży, umów o dzieło oraz umów o roboty budowlane. Czy zakres uprawnień przysługujących stronom tych umów jest tożsamy?

Zakres uprawnień przysługujących z tytułu rękojmi za wady rzeczy w obrocie między przedsiębiorcami zależy w pierwszej kolejności od tego, czy strony uregulowały to w samym kontrakcie. Dopiero w razie braku odrębnej regulacji umownej zastosowanie znajdą właściwe przepisy kodeksu cywilnego (k.c.). Ogólne zasady odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady rzeczy ujęto w art. 556-576 k.c. Do umowy o dzieło przepisy powyższe znajdują odpowiednie zastosowanie na mocy art. 638 k.c., z zastrzeżeniem odmienności wynikających w szczególności z treści art. 637 k.c. O ile regulacja uprawnień kupującego i zamawiającego w postaci naprawy rzeczy, wymiany lub obniżenia ceny ma co do zasady podobny wydźwięk, o tyle w przypadku przesłanek wykonywania przez strony uprawnienia do odstąpienia od umowy zwracają uwagę pewne odmienności, widoczne zwłaszcza przy zestawieniu przepisów art. 637 par. 2 k.c. i art. 560 par. 1 k.c. O ile w przypadku umowy o dzieło to najdalej idące uprawnienie może być realizowane przez zamawiającego bez żadnych ograniczeń, gdy wady są istotne, nie dadzą się usunąć albo przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w czasie odpowiednim, o tyle w przypadku umowy sprzedaży oświadczenie kupującego o odstąpieniu od umowy może być unicestwione poprzez niezwłoczną wymianę rzeczy na niewadliwą albo niezwłoczne usunięcie wady przez sprzedającego. Wyjątkiem jest sytuacja, kiedy rzecz była już wymieniona przez sprzedawcę lub naprawiana albo gdy wady są istotne. Wprawdzie w obowiązujących przepisach brak jest definicji wady istotnej, jednak w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że chodzi o wady, które czynią dzieło niezdatnym do zwykłego użytku albo sprzeciwiają się wyraźnej umowie (por. wyroki SN z 6 października 2006 r., sygn. V CSK 198/2006 czy z 14 lutego 2007 r., sygn. akt II CNP 70/2006).

Czy powołane regulacje mają również zastosowanie do umów o roboty budowlane?

Ustawowy zakres uprawnień inwestora wynikających z rękojmi za wady powstałe przy wykonywaniu umowy o roboty budowlane jest tożsamy z ustawowym zakresem uprawnień zamawiającego z tytułu wad dzieła. Na mocy bowiem art. 656 k.c. do rękojmi za wady obiektu stosuje się odpowiednio przepisy o umowie o dzieło.

W jakim terminie można realizować uprawnienia wynikające z rękojmi za wady?

Realizacja uprawnień wynikających z rękojmi za wady doznaje istotnych ograniczeń czasowych. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do treści art. 568 k.c. uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy ruchomych wygasają po upływie roku, licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana. Termin ten ma charakter zawity. Tym samym po jego upływie roszczenia o naprawę rzeczy, wymianę na nową lub obniżenia ceny wygasają - nawet jeśli doszło do zawiadomienia odpowiednio sprzedawcy, przyjmującego zamówienie lub wykonawcę o wadzie i zażądano wymiany rzeczy (por. wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30 listopada 2006 r., sygn. I ACa 705/2006 czy Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 7 grudnia 2000r., sygn. I ACa 389/2000). W odniesieniu do uprawnienia o charakterze prawo-kształtującym w postaci odstąpienia od umowy, upływ tego terminu wyłącza możliwość złożenia odpowiednio przez kupującego, zamawiającego lub inwestora oświadczenia woli nakierowanego na unicestwienie nawiązanego stosunku prawnego, przy czym czasowym punktem odniesienia będzie tutaj oczywiście dzień doręczenia adresatowi stosownego oświadczenia woli.

W orzecznictwie przyjmuje się, że dla skuteczności oświadczenia o odstąpieniu od umowy wystarcza złożenie oświadczenia woli o treści, która w sposób niebudzący wątpliwości będzie wskazywać na zamiar dokonania właśnie takiej czynności. Tym samym np. oświadczenie kupującego zawierające jego żądanie skierowane do sprzedawcy o zwrot ceny zawiera implicite oświadczenie o odstąpieniu od umowy (por. wyrok SN z 7 października 2003 r., sygn. IV CK 31/02).

Upływ przewidzianego w przepisach rocznego terminu nie wyłącza natomiast wykonania uprawnień z tytułu rękojmi, jeżeli sprzedawca wadę podstępnie zataił. Możliwe jest też podniesienie zarzutu z tytułu rękojmi, jeżeli przed owym upływem kupujący zawiadomił sprzedawcę o wadzie.

Praktyka obrotu gospodarczego wskazuje, iż określony w k.c. termin roczny jest bardzo krótki. Ponadto nie ulega przerwaniu lub zawieszeniu w odniesieniu do uprawnienia do odstąpienia od umowy, np. w razie wezwania do naprawy lub wymiany wadliwej rzeczy. Dlatego rozwiązaniem pożądanym z punktu widzenia interesów odpowiednio kupującego, zamawiającego lub inwestora jest umowne przedłużenie wskazanego terminu. Uregulowanie takie byłoby w pełni dopuszczalne, co zostało potwierdzone m.in. w wyroku SN z 5 sierpnia 2005 r., sygn. II CK 28/05.

Co zrobić w razie przekroczenia rocznego terminu zawitego?

W razie wygaśnięcia uprawnień z tytułu rękojmi i gwarancji odpowiednio kupujący, zamawiający oraz inwestor nie tracą wszystkich narzędzi służących do dochodzenia swoich praw, które doznały uszczerbku. Zaistnienie wad rzeczy jest zwykle związane z powstaniem określonej szkody majątkowej, której wynagrodzenia można żądać na postawie przepisów ogólnych k.c. o odpowiedzialności kontraktowej. Jej reżim istotnie różni się od odpowiedzialności z tytułu rękojmi i wymaga od podmiotu zgłaszającego roszczenie szczegółowego wykazania wysokości poniesionej szkody i jej związku z nienależytym wykonaniem zobowiązania przez odpowiednio sprzedawcę, przyjmującego zamówienie lub wykonawcę. Strona ta może natomiast bronić się, wykazując, że nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Możliwość dochodzenia roszczeń o naprawienie szkody po utracie uprawnień z tytułu rękojmi została potwierdzona uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 13 maja 1987 r., sygn. III CZP 82/86.

@RY1@i02/2013/005/i02.2013.005.21500020b.802.jpg@RY2@

WOJCIECH GÓRSKI

Wojciech Knapik, aplikant adwokacki w Kancelarii Stopczyk i Mikulski

Przekroczenie rocznego terminu zawitego nie pozbawia kupującego, zamawiającego oraz inwestora wszystkich narzędzi służących do dochodzenia swoich praw, które doznały uszczerbku

Rozmawiała Ewelina Stępień