Kiedy można odpowiadać za długi ciążące na firmie współmałżonka

Czy odziedziczę długi podatkowe

Firma mojego męża od dawna zalega fiskusowi kilkaset tysięcy złotych podatku. Jeszcze przed ślubem podpisaliśmy intercyzę. Czy w razie jego śmierci będę musiała wszystko spłacić?

@RY1@i02/2014/235/i02.2014.235.00700040d.812.jpg@RY2@

Osoby, które dziedziczą po przedsiębiorcy, przejmują po nim przewidziane w przepisach podatkowych prawa i obowiązki majątkowe. Do odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe zmarłego, niezapłacone podatki, naliczone przez urząd skarbowy odsetki lub nieuiszczone przez przedsiębiorcę koszty prowadzonych postępowań podatkowych stosuje się jednak regulacje dotyczące odpowiedzialności za długi spadkowe i przepisy o możliwości przyjęcia lub odrzucenia spadku. Oznacza to, że żona zmarłego przedsiębiorcy może spadek przyjąć bez ograniczenia odpowiedzialności za długi lub z ograniczeniem tej odpowiedzialności (czyli z dobrodziejstwem inwentarza). W końcu może również spadek odrzucić. Dzięki temu zostanie wyłączona od dziedziczenia po mężu i uniknie odpowiedzialności za jego długi podatkowe. Ale uwaga! Do odrzucenia spadku potrzebne jest złożenie oświadczenia w tym zakresie przed sądem lub notariuszem w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania do spadku (np. dnia śmierci spadkodawcy).

Podstawa prawna

Art. 97 par. 1, art. 98 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.).

Czy rozwód uratuje wspólny majątek

Mąż od kilku lat prowadzi firmę budowlaną. Z powodu niewypłacalności inwestorów sam popadł w długi i otrzymuje kolejne nakazy zapłaty, a nawet wezwania od komornika. Czy rozwód pomoże uratować nasz wspólny majątek przed egzekucją?

@RY1@i02/2014/235/i02.2014.235.00700040d.813.jpg@RY2@

Uzyskanie wyroku rozwodowego nie pozwala na uwolnienie się od odpowiedzialności za wspólne długi powstałe w czasie trwania wspólności majątkowej. Czytelniczka odpowie za zobowiązania powstałe w związku z prowadzeniem firmy powstałe przed orzeczeniem rozwodu, na których zaciągnięcie wyraziła zgodę. Inaczej będzie, gdy małżonkowie w czasie małżeństwa nie pozostawali w ustroju wspólności majątkowej i jeszcze przed ślubem lub w trakcie małżeństwa podpisali u notariusza intercyzę. Małżonek przedsiębiorcy nie odpowiada wtedy za długi firmy, które zostały zaciągnięte po podpisaniu takiej umowy. Przedsiębiorca, który zawarł umowę majątkową, powinien informować o tym kontrahentów jeszcze przed zaciągnięciem u nich zobowiązań. Jak wskazał Sąd Najwyższy, otrzymanie przez wierzyciela wiadomości o zawarciu umowy majątkowej i jej rodzaju umożliwia małżonkom skuteczne powoływanie się względem wierzyciela na wyłączenie tą umową wspólności ustawowej wtedy, gdy otrzymał on taką wiadomość przed powstaniem wierzytelności (uchwała SN z 3 kwietnia 1980 r., sygn. akt III CZP 13/80, LexPolonica nr 303500).

Podstawa prawna

Art. 51 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.).

Czy bank może zabrać mi mieszkanie

Mąż zaciągnął w banku pożyczkę na zakup maszyn do produkcji okien. Nie spłacił jej i zamknął działalność. Bank wystawił tytuł egzekucyjny. Po ślubie nie podpisywaliśmy żadnej intercyzy. Czy komornik może zająć także moje mieszkanie, które dostałam od rodziców przed ślubem?

@RY1@i02/2014/235/i02.2014.235.00700040d.814.jpg@RY2@

Z treści pytania wynika, że małżonków łączy wspólność majątkowa. Jeśli więc przedsiębiorca prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, którą podjął po zawarciu ślubu, to przedsiębiorstwo stanowiło składnik majątku wspólnego. Mąż czytelniczki odpowiada więc za długi związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa przede wszystkim swoim majątkiem osobistym (m.in. nieruchomości lub środki zgromadzone przed ślubem). Jeżeli natomiast chodzi o możliwość sięgnięcia przez wierzyciela do majątku wspólnego małżonków, to wiele zależy od tego, czy mąż czytelniczki zaciągnął pożyczkę za jej zgodą, czy bez niej. Jeżeli przedsiębiorca zaciągnął zobowiązanie za zgodą małżonki i np. wziął pożyczkę w banku, wierzyciel może żądać zaspokojenia także z całego majątku wspólnego. Z kolei jeżeli małżonek nie wyraził takiej zgody, wierzyciel może żądać spłaty długu powstałego w związku z prowadzeniem firmy z rzeczy wchodzących w skład stanowiącego majątek wspólny przedsiębiorstwa i majątku osobistego męża. Nie może natomiast w żadnym przypadku żądać przeprowadzenia egzekucji komorniczej z rzeczy wchodzących w skład majątku osobistego czytelniczki. Nie jest ona bowiem dłużnikiem.

Odpowiedzialność małżonka dłużnika jest konsekwencją powstania wspólności majątkowej. Dlatego ważna jest również data powstania wierzytelności. O tym, że pochodzi sprzed powstania wspólności (sprzed ślubu albo sprzed podpisania umowy o wspólności majątkowej), decyduje nie tyle chwila wymagalności zobowiązania, ile czas zdarzenia, z którego ono wynikło (np. zawarcia umowy, wyrządzenia szkody).

Podstawa prawna

Art. 41 par. 2 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.).

Czy umowa sprzedaży firmy jest ważna

W czasie pobytu żony za granicą sprzedałem przedsiębiorstwo, które wchodziło w skład naszego wspólnego majątku. Czy taka umowa jest ważna?

@RY1@i02/2014/235/i02.2014.235.00700040d.815.jpg@RY2@

Umowa sprzedaży przedsiębiorstwa jest ważna, jeżeli zgodę na taką transakcję wyrazi również żona. Zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zgoda drugiego małżonka jest potrzebna do dokonania każdej czynności prawnej prowadzącej do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia i wydzierżawienia gospodarstwa rolnego lub przedsiębiorstwa. Nie oznacza to jednak, że taki kontrakt musi zostać podpisany zawsze w obecności żony. Może ona bowiem potwierdzić umowę w późniejszym terminie. Do tego czasu umowa będzie wiązała strony, ale ważność czynności prawnej związanej ze sprzedażą przedsiębiorstwa będzie pozostawała niejako w zawieszeniu. Potwierdzenie powinno być złożone w formie wymaganej dla zawarcia samej umowy. Z chwilą jego dokonania umowa staje się ważna od daty jej zawarcia. Z kolei niewyrażenie przez małżonka zgody na sprzedaż firmy powoduje, że umowa jest bezwzględnie nieważna już od chwili jej zawarcia. Przepisy nie przewidują żadnego terminu, w jakim współmałżonek musi zająć swoje stanowisko w kwestii sprzedaży firmy. Dlatego kupujący może wyznaczyć mu odpowiedni termin do potwierdzenia umowy. W żadnym przypadku nie zmusza to małżonka do zaakceptowania transakcji. Bezskuteczny upływ wyznaczonego terminu powoduje nieważność umowy.

Podstawa prawna

Art. 37 par. 1 pkt 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.).

Czy komornik może zająć wspólny samochód

W związku z prowadzoną egzekucją z majątku firmy należącej do żony komornik zajął zarejestrowany wyłącznie na mnie samochód. Okazał mi dokument, który upoważniał go do ściągania długu także z majątku wspólnego. Czy ma do tego prawo?

@RY1@i02/2014/235/i02.2014.235.00700040d.816.jpg@RY2@

Tytuł wykonawczy (a więc np. sądowy nakaz zapłaty zaopatrzony w klauzulę wykonalności) wystawiony przeciwko zadłużonemu przedsiębiorcy pozostającemu w związku małżeńskim jest podstawą do prowadzenia egzekucji nie tylko z jego majątku osobistego, lecz także z pobranego przez niego wynagrodzenia za pracę lub dochodów uzyskanych z prowadzenia przez niego innej działalności zarobkowej oraz z korzyści uzyskanych z jego praw autorskich i praw pokrewnych, praw własności przemysłowej oraz innych praw twórcy. Co do zasady długi małżonka prowadzącego działalność gospodarczą mogą zostać przymusowo pokryte z majątku wspólnego zgromadzonego w czasie małżeństwa. Jest to jednak możliwe dopiero po uzyskaniu przez wierzyciela klauzuli wykonalności przeciwko żonie lub mężowi przedsiębiorcy. Sąd może nadać klauzulę wykonalności także przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową jedynie w sytuacji, gdy wierzyciel przedłoży dokument urzędowy lub prywatny potwierdzający, że stwierdzona wyrokiem lub innym tytułem wierzytelność powstała za zgodą małżonka dłużnika. W takim przypadku komornik może zająć składniki majątku wspólnego, nie zważając na to, czy służą one do prowadzenia działalności gospodarczej, czy też zaspokajaniu prywatnych potrzeb (np. dom, samochód).

Podstawa prawna

Art. 776¹ par. 1, 787-787¹ ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.).

@RY1@i02/2014/235/i02.2014.235.00700040d.817.jpg@RY2@

SHUTTERSTOCK

Adam Makosz

 adam.makosz@infor.pl