Weksel in blanco nie zawsze skuteczny

  Termin przedawnienia roszczenia ze stosunku pożyczki wynosił trzy lata. Chodzi tu o roszczenie banku związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu art. 118 kodeksu cywilnego. Podstawowe znaczenie ma bowiem status prawny powoda - remitenta i pożyczkodawcy.

  W 1999 r. między bankiem i R.J. została zawarta umowa pożyczki w ramach tzw. eurokonta pożyczkobiorcy. Dłużnik wystawił weksel in blanco i upoważnił bank do wypełnienia go kwotą odpowiadającą zadłużeniu. Żona klienta banku, B.J., złożyła swój podpis jako poręczyciel wekslowy za zobowiązanie małżonka. Ponieważ zadłużenie w banku nie zostało spłacone, bank uzupełnił weksel na kwotę 96 tys. zł z terminem płatności do 18 sierpnia 2010 r. Małżonkowie J. nie zapłacili a egzekucja okazała się bezskuteczna. Sprawa z powództwa banku trafiła  do sądu. W sprawie wydano nakaz zapłaty przeciwko B.J. W ocenie sądu nietrafny okazał się bowiem zarzut nieważności weksla. Rozważając zaś zarzut przedawnienia roszczenia, sąd wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie termin płatności weksla został określony na 18 sierpnia 2010 r. i dlatego trzyletni termin przedawnienia roszczenia wekslowego powinien być liczony od 19 sierpnia 2010 r. Skoro pozew złożono 7 marca 2011 r., to nie nastąpiło jeszcze przedawnienie. Nie doszło także do przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego, tj. z umowy pożyczki. Bieg tego roszczenia został przerwany wnioskiem banku o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu przeciwko wystawcy weksla. Egzekucja przeciw dłużnikowi była prowadzona jeszcze w 2013 r. Zachowano zatem termin przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego (art. 118 kodeksu cywilnego). Istniały zatem podstawy do zasądzenia należności wekslowej od pozwanej, ponieważ podniesiony zarzut przedawnienia okazał się nieuzasadniony. Pozwana wniosła apelację, która została oddalona. Następnie wniosła skargę kasacyjną.

  Sąd Najwyższy uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Stwierdził, iż termin przedawnienia roszczenia ze stosunku pożyczki wynosił trzy lata. Chodzi tu o roszczenie banku związane z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu art. 118 k.c. Podstawowe znaczenie ma bowiem status prawny powoda - remitenta i pożyczkodawcy. Jako przedsiębiorca bank prowadzi działalność gospodarczą m.in. w postaci udzielania pożyczek pieniężnych innym podmiotom i nie ma znaczenia status prawny tych podmiotów. Wystawiony przez pożyczkobiorcę weksel gwarancyjny służył do zabezpieczenia roszczenia wynikającego ze stosunku pożyczki. Bank pożyczkodawca mógł uzupełnić weksel sumą odpowiadającą zadłużeniu wynikającemu z tego stosunku. Pozwana jako poręczyciel podpisała deklarację wekslową w 2000 r., upoważniając bank do uzupełnienia weksla zgodnie z jej treścią. W rozpoznawanej sprawie poręczyciel wekslowy mógł powołać się na zarzuty wynikające ze stosunku podstawowego łączącego wystawcę weksla z remitentem. Nie było zatem potrzeby odwoływania się do stosunku podstawowego łączącego bank z poręczycielem. Weksel gwarancyjny został wystawiony przez bank 5 sierpnia 2010 r., a powództwo na podstawie weksla wytoczono w marcu 2011 r. Sąd apelacyjny przyjął  niewłaściwie dziesięcioletni okres przedawnienia roszczenia wynikającego ze stosunku podstawowego, co uzasadniało zasadność dochodzonego roszczenia banku. Nie zastanawiał się natomiast nad tym, czy stan faktyczny uzasadniał przyjęcie ewentualnego przerwania biegu przedawnienia roszczenia. Sąd okręgowy ustalił, że roszczenie ze stosunku podstawowego nie uległo przedawnieniu, doszło bowiem do jego przerwania. Ponadto przeciwko pożyczkobiorcy była prowadzona egzekucja jeszcze w 2013 r. Należy zatem podzielić zarzut pozwanej naruszenia art. 118 k.c.

z 15 października 2015 r., sygn. akt II CSK 845/14

KOMENTARZ EKSPERTA

@RY1@i02/2015/226/i02.2015.226.18300380a.802.jpg@RY2@

Bartłomiej Witucki Adwokat

Słusznie SN uznał, że w tej sprawie roszczenie z umowy pożyczki, jako stosunku podstawowego, przedawnia się z upływem trzech a nie 10 lat, gdyż roszczenie banku jest związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Bez znaczenia pozostają tu cechy drugiego podmiotu stosunku prawnego, z którego to roszczenie wynika, ani cechy tego stosunku. Przedawnienie roszczenia ze stosunku podstawowego będzie wpływało na stosunek wekslowy wyłącznie przy wekslu, który pierwotnie został wystawiony jako dokument in blanco. Przedawnienie zobowiązania, na podstawie którego weksel in blanco został wystawiony, powoduje utratę prawa do uzupełnienia weksla i dochodzenia jego zapłaty. Na marginesie: nieuzupełnienie weksla przed upływem przedawnienia zobowiązania uniemożliwia także skorzystanie z roszczenia z tytułu niesłusznego wzbogacenia z art. 76 pr. weksl., które przedawnia się trzy lata od wygaśnięcia zobowiązania wekslowego.

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl