Presja nie zwalnia z racjonalnej oceny

Sprawa dotyczyła żądania zwrotu blisko 100 tys. zł, jakie Kamil G., klient towarzystwa ubezpieczeniowego A, miał wpłacić w ramach polisy ubezpieczenia na życie "Nowa Perspektywa". Polisa miała charakter hybrydowy - z typową polisą ubezpieczeniową powiązany był produkt inwestycyjny. Kamil G. wykupił polisę na życie, a do umowy ubezpieczenia dołączony był rachunek inwestycyjny, na który można było wpłacać określone sumy. Kapitałem obracało towarzystwo, inwestując i przekazując zyski ubezpieczonym.

Umowę w imieniu ubezpieczyciela zawierała agentka Małgorzata B. Była ona już wcześniej znana w mieście jako znakomity agent, otrzymywała liczne nagrody i wyróżnienia od towarzystwa A. Jednak jej postępowanie było nietypowe - po zawarciu umowy żądała od klientów, aby pieniądze przekazywali nie na rachunek, lecz w gotówce tylko jej. Miały być to stosunkowo wysokie kwoty - dochodzące jednorazowo nawet do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Małgorzata B. zobowiązywała też klientów do kontaktowania się wyłącznie z nią, ona też prowadziła wszelkie rozliczenia i wypłacała zyski z inwestycji - dochodziły one do kilku procent w skali miesiąca, co dawało stopę zwrotu inwestycji przekraczającą rocznie nawet 200 proc. Co ciekawe, praktycznie żaden z klientów nie zwrócił uwagi na nietypowe praktyki agentki. Również jej przełożeni nie uznawali za stosowne dokładnie skontrolować jej działalności. Do czasu: na początku 2012 r. jeden z klientów nie zdołał dokonać na czas odpowiedniej wpłaty. Zabrakło pieniędzy na wypłaty, a pozostali klienci agentki zaczęli zgłaszać się bezpośrednio do towarzystwa ubezpieczeniowego A.

Po kontroli okazało się, że Małgorzata B. stworzyła - w ramach swojej agencji i pod szyldem towarzystwa A. - rodzaj piramidy finansowej. Większości środków nie wpłacała na rachunki inwestycyjne przy polisach, ale nimi obracała. System "rozsypał" się w momencie, gdy jeden z klientów nie zdążył z wpłatą.

Towarzystwo A. zgłosiło sprawę do prokuratury i nieuczciwa agentka została skazana na 5 lat pozbawienia wolności. Tymczasem oszukani klienci skierowali swoje roszczenia przeciwko towarzystwu A. Sprawa Kamila G. jako jedna z pierwszych zakończyła się prawomocnym orzeczeniem - sądy I i II instancji uznały zgodnie odpowiedzialność ubezpieczyciela za czyny swojej agentki. Wskazano brak należytego nadzoru, co w powiązaniu z gwarancyjnym charakterem odpowiedzialności towarzystwa spowodowało zasądzenie na rzecz Kamila G. żądanej kwoty.

Jednak Sąd Najwyższy uchylił wyrok apelacyjny i nakazał ponowne rozpoznanie sprawy. SN w uzasadnieniu wskazał, że towarzystwo ubezpieczeniowe odpowiada za szkody wyrządzone przez swojego agenta. Skoro jest to odpowiedzialność gwarancyjna, to ubezpieczyciel musiałby wykazać działania, jakie podjął w celu zapobieżenia szkodzie. Tego jednak towarzystwo A. nie wykazało.

- Magdalena B. rozszerzyła swoją działalność poza zakres określony dla agenta ubezpieczeniowego zakładu A., te działania nie mogły ujść uwadze jej przełożonych - powiedziała sędzia Bogumiła Ustjanicz.

Ale zarazem SN stwierdził, że klienci nieuczciwej agentki także nie są bez winy.

- Klient, mający przecież pełną zdolność do czynności prawnych, nie może być zwolniony z krytycznej oceny ofert jemu składanych - podkreśliła sędzia Ustjanicz. - Jeżeli agent wymaga regularnych i dużych wpłat w gotówce, wywiera presję na klienta, aby tylko z nim się kontaktował w sprawie wpłat i rozliczeń, to takie zachowania powinny zaniepokoić - dodała. Ignorowanie takich nietypowych zachowań może wskazywać, że klienci nie działali z należytą starannością. Tym samym - zdaniem SN - można uznać, że w jakimś stopniu przyczynili się do wyrządzenia szkody.

Michał Culepa

dgp@infor.pl

ORZECZNICTWO

Wyrok Sądu Najwyższego z 17 kwietnia 2015 r., sygn. I CSK 216/14.