Jeden ma urządzenia, a inny przesyła sygnał

Właściciel urządzeń przesyłowych może prowadzić inną działalność gospodarczą, polegająca również na odpłatnym ich udostępnianiu, i w tym zakresie można mu przepisywać przymiotnik "przesyłowy".

Wnioskodawca domagał się ustanowienia na rzecz T. SA służebności przesyłu na swojej nieruchomości, na której znajdują się linie sieci telekomunikacyjnej, ewentualnie domagał się ustanowienia takiej służebności na rzecz drugiego uczestnika - TP sp. z o.o. Sąd rejonowy oddalił wniosek. Ustalił, że w 2009 r. spółki te zawarły umowę sprzedaży i leasingu zwrotnego, z której wynikało, że T. SA przeniosła na TP sp. z o.o. własność infrastruktury telekomunikacyjnej obejmującej m.in. sieć telekomunikacyjną posadowioną na nieruchomości wnioskodawcy. W ten sposób T. SA przestała być właścicielem tej infrastruktury, a stała się jej leasingobiorcą. Jest przedsiębiorcą przesyłowym, nie jest jednak właścicielem urządzeń przesyłowych. Natomiast TP sp. z o.o. jest wprawdzie właścicielem urządzeń, jednakże nie jest przedsiębiorcą przesyłowym. Wnioskodawca wniósł apelację, a następnie z powodu jej oddalenia skargę do Sądu Najwyższego.

Sąd Najwyższy uchylił postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazał, że art. 49 kodeksu cywilnego stanowi, iż przez fizyczne połączenie z siecią urządzenia przestają być częścią składową nieruchomości i stają się samoistnymi rzeczami ruchomymi, które mogą być odrębnym przedmiotem własności i obrotu. Może zatem dojść do przeniesienia ich własności na rzecz innego przedsiębiorcy, można oddać je w leasing, najem lub dzierżawę. Wykładnia przepisów konstytuujących służebność przesyłu dokonana przez sądy pozbawiła jednak wnioskodawcę ochrony przyznanego mu ustawą prawa podmiotowego w postaci możliwości ukształtowania sytuacji prawnej na jego gruncie. Zgodnie z art. 305 par. 2 k.c. właściciel może żądać ustanowienia służebności przesyłu, jeżeli jej ustanowienia odmawia przedsiębiorca, a służebność taka jest konieczna do korzystania z urządzeń.

Decyzja sądu obezwładniła to prawo wnioskodawcy, mimo że nie budzi wątpliwości, iż wystąpiły ustawowe przesłanki do ustanowienia służebności. Doszło zatem do ograniczenia konstytucyjnych wartości i praw, w tym w szczególności prawa do ochrony własności. Brak jednak podstaw do zwężającej wykładni przepisów przez przyjmowanie, że uprawnionym może być tylko taki przedsiębiorca, który prowadzi działalność gospodarczą w zakresie doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej itp. Właściciel urządzeń przesyłowych może prowadzić inną działalność gospodarczą, w tym polegająca również na odpłatnym ich udostępnianiu, i w tym zakresie można mu przepisywać przymiotnik "przesyłowy". W tej sprawie właścicielem urządzeń jest TP sp. z o.o. Spółka nie zajmuje się bezpośrednio odprowadzaniem i doprowadzaniem płynów, pary, gazu, energii elektrycznej itp., ale urządzenia te udostępniła innej spółce wykorzystującej je zgodnie z ich przeznaczeniem. Kryterium własności i kontynuowanie korzystania z urządzeń przesądza, że przedsiębiorca, na rzecz którego może dojść do ustanowienia służebności, jest TP sp. z o.o.

z 2 grudnia 2015 r., sygn. akt IV CSK 144/15

Ewa Maria Radlińska

ewa.radlinska@infor.pl